|
Prof. Dr. Sinsi
|
Türkiye’Nin İklimi Ve Bölgelere Göre Dağılımı
MARMARA BÖLGESİ
Türkiye’nin kuzeybatısında yeralan bölge, Marmara Denizi’nin iki yakasında bulunur Kuzey’de Karadeniz, kuzeybatıda Bulgaristan ve Yunanistan; güneyde, Kazdağı ve Uludağ; batıda, Ege Denizi ve doğuda Sakarya Ovası’nın doğusuna kadar uzanır
İklim ve Bitki Örtüsü: Coğrafi konumu gereği bölge Akdeniz ve Karadeniz iklimi arasında geçiş iklimi özelliği gösterir
Trakya’da karasal iklim görülür Trakya’daki karasallığa basınç koşulları ve yerşekilleri yol açar Istıranca (Yıldız) dağları, Karadeniz’in nemli havasını iç kısımlara sokmaz Basınç koşulları nedeniyle hakim rüzgâr, yönü kuzey olduğundan, Balkanlar üzerinden gelen nemli hava kütleleri nemini Balkan dağlarına bıraktığından, nemden yoksun kuru özellik taşıyarak buralara ulaşır Balkanlardan gelen hava kütleleri Marmara Denizi üzerinden nem alır Bu nemi Güney Marmara kıyılarına taşır, dolayısıyla denizel iklime neden olur
Kocaeli platosunda, bozulmuş Karadeniz iklimi görülür Yazlar Karadeniz iklimine göre daha sıcak, kışlar daha soğuktur Yazlar yağışlı olmakla beraber, maksimum yağış kış mevsimine raslar Bu bölümde yaz kuraklılığının olmaması pamuk tarımını olanaksızlaştırır
Güney Marmara’da kış ılıklığı zeytin alanlarının yaygınlaşmasını sağlamış, yazların sıcak ve kurak geçmesi pamuk tarımını kolaylaştırmıştır
Bölgede iklim çeşitliliği, bitki örtüsü ve ürün çeşitliliğine yol açmıştır Ayrıca yağışların yeterince yeterli olması nadas uygulamasının az olmasına yol açar
Bol yağış alan yerler ormanlarla kaplı iken, yağış miktarının azaldığı alçak yerlerde stepler görülür Kuzey Marmara’da ormanlar, Trakya’da stepler, Güney Marmara’da maki bitki örtüsü görülür
EGE BÖLGESİ
Ege Bölgesi, Türkiye’nin Ege Denizi’ne açılan tarafıdır Kıyı boyunda, Biga Yarımadası’nın güneyinden Marmara – Datça yarımadası güneyine kadar uzanır Üçgen biçimindeki bölgenin tabanı Ege Denizi’ne dayanır Bölge doğru daralarak Afyonkarahisar’a kadar uzanır
İklim ve Bitki Örtüsü: Ege Denizi Akdeniz ikliminin etkisi altında bulunmaktadır Dağların denize dik uzanması nedeniyle Akdeniz ikliminin yayılma alanı genişler Dağların arasındaki vadi ve oluklar yoluyla deniz iklimi iç kısımlara kadar sokulabilmektedir Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyı ve çevresinde kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kurak geçer Kıyıdan iç kesimlere gidildikçe sıcaklıklar düşer Doğal bitki örtüsü, kıyıdan 400 m yüksekliğe kadar maki, daha yüksek ve yağışlı yerlerde ormanlar, iç kısımlarda ise stepler bulunmaktadır
Kıyıdan iç kısımlara doğru gidildikçe sıcaklık ortalaması düşer; iklim karasallaşır; kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır
AKDENİZ BÖLGESİ
Türkiye’nin güneyinde yeralan Akdeniz’den adını alan bölgemizidir Bölge batıda Marmaris’in doğusundan başlar ve doğuda Kahramanmaraş’ın doğusunda sona erer
İklim ve Bitki Örtüsü: Bölgede tipik Akdeniz iklimi görülür Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır Kıyıda yıllık yağış ortalaması 1000mm3 dolaylarındadır Kıyıdan itibaren yükseldikçe sıcaklık düşmekte, yağış miktarı artmaktadır
Akdeniz kıyıları yurdumuzda kış mevsiminin en ılık geçtiği bölgedir Buna yol açan nedenler; nemlilik düzeyi, güneş ışınlarının gelme açısı ve Toros dağlarının doğrultu ve yükseltisidir Toroslar kışın kuzeyden gelen soğuk hava kütlelerinin kıyıya inmesini önler Maksimum yağış kış mevsimine raslar Balkanlardan gelen hava kütleleri Basra Körfezi’ne ulaşmak isterken, Akdeniz üzerinde farklı hava kütleleriyle karşılaşır ve Cephe yağışlarına yol açar Bölgedeki yaz kuraklığı ise dinamik yüksek basınç alanlarının etkili olması, bölgenin alçaltıcı hava hareketlerinin etkisine girmesinin sonucudur Yazların sıcak ve kurak geçmesi; pamuk tarımına, maki bitki örtüsünün yaygın olmasına yol açar Kıyıdan 500 – 600 m’ye kadar makilker, onun üstünde 2500 m’ye kadar karışık yapraklı ormanlar, daha yukarıda ise dağ çayırları ve kayalıklar görülür
İÇ ANADOLU BÖLGESİ
Türkiye’nin ortasında yeralan bölge, alan olarak Doğu Anadolu’dan sonra ikinci büyük bölgemizdir Bölgenin kuzeyinde kuzey Anadolu dağları, güneyde ise Orta ve Batı Toroslar bölgenin kuzey – güney sınırlarını oluşturmaktadır
İklim Ve Bitki Örtüsü:Bölge doğal özellikleri yönünden fazla çeşitlilik göstermez Yerşekilleri, bitki örtüsü ve toprak tipi geniş alanlar da birbirine benzer
Bölgede yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlı olan karasal iklim görülür Bu durum, etrafının dağlarla çevrili olması nedeniyle, nemli hava kütlelerinin iç kısımlara girememesinin sonucudur
Maksimum yağış ilkbahara raslar Yağışlar iç bölgelerden kenarlara, dağlık alanlara gidildikçe artar En kurak mevsim yazdır Kışın cepe yağışları, ilkbaharda ise yükselim (konveksiyonel) yağışlar görülür Yaz kuraklığı tahıl tarımını öne çıkartırken, ilkbahar sıcaklığının yetersizliği pamuk tarımına olanak tanımaz Yağışın fazla olduğu dağ yamaçları ormanlarda, iç kısımlar ise steplerle kaplıdır Kuraklık tarımda nadas yönteminin yaygınlaşmasına yol açar Türkiye’de nadas alanlarının en geniş yer kapladığı bölgedir Yaz kuraklığının erken başlaması sebze üretimini olumsuz etkiler Bozkır ve steplerin yaygınlığı küçükbaş hayvancılığın yaygın olmasının nedenidir Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu’dan sonra yurdumuzun en ormanlık bölgesidir
DOĞU ANADOLU BÖLGESİ
Türkiye’nin doğusunda yeralan bölge üçgen biçimindedir Bu üçgenin tabanı Türkiye’nin en doğusunda Bağımsız Devletler Topluluğu’na ve İran sınırına dayanmaktadır Bölge batıya doğru daralarak Tahtalı Dağları’na dayanır Kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları’na, güneyde Güneydoğu Toros Dağları’na kadar uzanır,
İklim ve Bitki Örtüsü: Bölgede karasal iklim görülmektedir Karasallığa yol açan etmenler, yükseltinin fazla olması ve denize kapalılıktır Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve kar yağışlıdır Ocak ayı ortalaması bütün bölgede 0°C’nin altındadır Kış mevsiminde sıcaklıklar -30°C, -40°C’ye düşebilmektedir Yıllık sıcaklık farkları fazladır Kar örtüsü uzun süre yerde kalır Bölgede ısının en düşük değerlerine ulaştığı yer Erzurum – Kars bölümüdür Bölgede güneye gidildikçe ısı artar Bölge, yükselti fazlalığı nedeniyle İç Anadolu’dan daha fazla yağış alır Yağış rejimi bölümlere göre değişir Erzurum – Kars yöresinde maksimum yağış mevsimine, Hakkari Bölümü’nde kış mevsimine, Yukarı Fırat bölümünde kış ve Yukarı Murat – Van bölümlerinde ilkbahar mevsimine raslar Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkırlar ve çayırlardır Yağışın fazla olduğu yüksek yerlerde ormanlar görülür
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
Anadolu’nun güneydoğusunda yeralan bölge, Güneydoğu Torosların eteğinden başlayarak Suriye sınırına kadar gider Bölgenin batısında Akdeniz Bölgesi yer alır
İklim ve Bitki Örtüsü: Bölgede karasal iklim görülür Yazlar kurak ve çok sıcak, kışlar yağışlı ve soğuktur Maksimum yağışın kışa raslaması, Akdeniz yağış rejimine benzerliğini gösterir Yıllık yağış miktarı 550 mm dolaylarındadır Bölge, İç Anadolu’dan fazla yağış almasına karşın daha kuraktır Kuraklığın daha etkili olmasında, yaz sıcaklığının fazlalığı yüzünden buharlaşmasının şiddetli olması etkilidir Bölgede kışın ısı sıfırın altına düşer Bunda bölgenin denize göre konumu nedeniyle nemlilik düzeyinin az olması etkendir Yurdumuzda temmuz ayında ölçülen en yüksek sıcaklık değerleri bu bölge aittir Yazın sıcaklığın 35°; 40°’ye kadar ulaşabilmesinde, enlem, karasallık, dinamik yüksek basınç ve Suriye çöllerinden gelen sıcak rüzgarlar etkendir
Yurdumuzun, bitki örtüsü yönünden en yoksul bölgesidir Buharlaşmanın fazlalığı ve yağış azlığı nedeniyle bölgedeki bitki örtüsünü stepler oluşturur Bölgede ormanlara, Güneydoğu Toros Dağları eteklerinde rastlanmaktadır
|