Devletler Coğrafyası - Rusya

Devletler Coğrafyası - Rusya

İklimi

Rusya Federasyonunun umumi olarak iklimi kışları aşırı soğuk ve yazları sıcak ve kurak geçen kara iklimidir Fakat geniş toprakların hepsinde aynı iklim görülmez Bu bakımdan Rusya dört iklim bölgesine ayrılabilir: Kuzeyden güneye olmak üzere Soğuk-Tundra, Nemli Ormanlık (Tayga), Sıcak ve Çöl ile Astropikal İklim kuşaklarıdır

Kutup bölgesine yakın yerlerdeki Soğuk-Tundra iklimi; uzun, kuru ve şiddetli bir kışa sahiptir Yazları sıcak ve oldukça kısadır Tayga bölgesi yağışlı bir bölgedir Dünyadaki ormanlık arazinin üçte biri buradadır Bu ormanlar ülke yüzölçümünün yaklaşık yarısını meydana getirir Güneye doğru gidilince sıcak kuşağa gelinir Burada hava sıcaklığı oldukça yumuşaktır Kırım’da ise astropikal iklim mevcuttur Ülke yüzölçümünün % 18’ini teşkil eden çöllerde de çöl iklimi hüküm sürer

Batıdan doğuya doğru olan büyük hava akıntısı sebebiyle, Atlantik Okyanusu yakınlarındaki bölgeler mutedil okyanus iklimi tesiri altındadırlar Buna mukabil, ülkenin Pasifik Okyanusu tarafı yılın altı ayı boyunca süren dondurucu ve karlı kara iklimine tabidir Mesela Pasifikten birkaç km uzaktaki Sibirya bölgesinde Ocak ayı ortalaması aşağı yukarı -50°C civarında seyreder Bütün ülkede, yaz ayları ise umumiyetle serin geçer

Rusya Federasyonu, dünyanın en kurak ülkelerinden biridir Bütün topraklarının sadece dörtte birine yakın bir bölümü ortalama 500 mm kadar yağış alır Bundan başka çoğu nemli bölgeler tarım için müsait sıcaklığa sahip değildir Yağış miktarları ise yıldan yıla çeşitli farklılıklar gösterir

Tabii Kaynakları

Bitki örtüsü ve hayvanlar: Dünyanın en geniş topraklarına sahip olan ülkede bitki örtüsünün kuzeyden güneye gidildikçe sınırları kesin çizgilerle belirlenecek şekilde değiştiği görülür Kuzey kıyılarındaki 164400 km genişlikte tundralar bir kuşak meydana getirir Bunun alt kesiminde, Baltık Denizinden Büyük Okyanusa kadar 960-1120 km genişlikte uzanan kozalaklı ağaçlardan meydana gelmiş ormanlar yer alır Bu ormanlara tayga denir ve çam, köknar, ladin ve huş ağaçlarından meydana gelmiştir Bunu takip eden diğer bir kuşak ise steplerdir Bundan sonra karmaorman kuşağı gelir Güneye inildikçe iklim şartlarının etkisiyle bitki örtüsü oldukça fakirleşmeye ve yarı çöl halini almaya başlar

Dağlık bölgelerde çok çeşitli bitki örtüleri görülür Gürcistan sınırını belirleyen Kafkas dağlarında 2100 metreye kadar olan bölgeler kışın yaprağını döken ormanlarla kaplıdır Bu yükseklikten itibaren geniş dağ otlakları yer alır

En yaygın yabani hayvanlar, tundralarda lewingler, kutup tilkileri ve ren geyiği, Taygalarda porsuk, kırmızı sırtlan, samur, boz ayı ve tilki, koruma orman bölgelerinde, yaban kedisi, kokarca; Uzakdoğuda, leopar, kaplan ve ayı bulunur Çöl bölgelerinde yakau eşeği, vaşak, çakal, ceylan ve çeşitli kuşlar, sürüngenler; steplerde ise çeşitli sürüngenler ve ceylan yaşar

Madenler: Rusya Federasyonu, madenler bakımından çok zengin bir ülkedir Dünyanın ikinci büyük kömür üreticisi olan ülkede Kuzbass, Karaganda, Donbass ve Perçora büyük kömür yatakları vardır Doğu Sibirya’da demir, altın, mika, kurşun, çinko, bakır, grafit, alüminyum ve elmas önemli madenlerdir Volga-Ural bölgesinde ve Sibirya Ovasındaki Tyumen alanında petrol çıkarılmaktadır Ayrıca ülkenin birçok bölgesinde tabii gaz yatakları bulunmaktadır Bütün madenleri ülke için yeterli miktarda çıkarılırken, sadece kalay üretimi yetmemektedir

Nüfus ve Sosyal Hayat

Milletler: Rusya Federasyonunun nüfusu yaklaşık olarak 145300000’dir Yüzölçümüne göre nüfusu azdır Nüfus yoğunluğu 9 kişi civarında olup, nüfus artışı % 1’dir Nüfusun % 65’i şehirlerde yaşar

Rusya Federasyonu nüfusunun büyük çoğunluğunu Slavlar meydana getirir Slav grubunun en kalabalık bölümünü Ruslar teşkil etmektedir Ruslar, toplam ülke nüfusunun % 80’ine yakın bir kısmını meydana getirirler Ülkenin hemen her tarafında yaşarlar Ukraynalılar, Beyaz Ruslar ve Polonyalılar mevcut diğer Slav gruplarıdır

Slav olmayan grubun başında Türkler gelmektedir Türkler de kendi aralarında çeşitli boylara ayrılır Başkırtlar, Çuvaşlar, Çeçenler, Tatarlar, Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Rusya sınırları içinde kalan Türk boylarıdır Tatarlar aslen Türk olup sonraları Ruslar ve Ukraynalılar arasına karışmıştır Umumiyetle Volga bölgesi, Urallar ve güneybatı Sibirya’da yaşamaktadırlar

Diller: Ülkede konuşulan diller kök olarak beş kaynaktan gelmektedir Bunlar Slav, Altay, Hint-Avrupa, Ural ve Kafkas grubu dilleridir Beyaz Ruslar, Ruslar, Ukraynalılar ve Polonyalılar slav grubu dilleri konuşur Altay grubunun ise en önemlisi Türkçedir Türkçe, mevcut boylar arasında bazı lehçe farklılıkları ile konuşulmaktadır

Dinler: Rusya Federasyonunda halk genelde Hıristiyanlığın Ortodoks mezhebindendir Komünist rejim zamanında din düşmanlığı yaygınken 1989’dan itibaren yapılan yenilikler sonunda halk dine yönelmiştir Dini ayinler serbestçe yapılmaya başlanmıştır Türklerin büyük kısmı Müslümandır

Kültür: Sovyetlerin kültür hayatı, 1917 İhtilalinden sonra, değişikliğe uğramıştır Çarlık döneminin yerini komünistlik almıştır Komünist hedef için “her yol meşrudur” prensibi medeniyeti, ahlak ve maneviyatı, insanlığı, refah ve mutluluğu unutturmuş, insanı hayvanlaştıran bir robot ve bir makina haline getirmiştir Mülkiyet hakkının kalmaması, yaradılıştan buna temayüllü olan insanı isteksizliğe ve tembelliğe sürüklemiştir Sanat ve edebiyat ise çok cılız kalmış, temayüz eden bazı şahsiyetler ve ilim adamları ülkeden kaçıp kurtulma çabaları içine girmiştir İlmin ve maneviyatın esasından mahrum Rus milletleri hem maddeten hem de manen insanlıktan uzak kalıp, kültür ve refah seviyeleri düşük kalmıştır

Komünist ihtilalden sonra başlatılan komünizm eğitim ve öğretimi, okullarda mecburi hale sokulmuştur Bugün okuma-yazma oranı % 98’dir Yüksek tahsil imkanları 1970’ten sonra gelişmiştir Teorik fen ilimleri bakımdan güçlü kadrolar, politik baskıların tesirinden, günümüzde kurtulmuştur

Teknik çalışmalar: Rusya Federasyonu, uzay çalışmalarında ABD ile yarış halindedir Feza çalışmalarında ve ay seyahatlerinde, Amerikalılar, Ruslardan çok ileridedir

Rusya Federasyonunda atom konusu üzerinde çok fazla çalışma yapılmaktadır İlk reaktör 1954’te çalıştırılmıştı ve 5000 kw gücündeydi Son 10 yılda ülke teknik yönden çok geri kalmış olup, bunun neticesinde, yenileşme hareketleri başlatılmıştır

Spor: Rusya Federasyonu spor alanında dünyada söz sahibi bir ülkedir Spora her yıl büyük harcamalar yapılmaktadır Umumiyetle futbol, voleybol, güreş ve basketbol yaygındır Ülkenin sembolü ayıdır

Şehirler: Başlıca büyük şehirleri Moskova, Leningrad, Gorki, Sverdlovsk, Novosibirsk, Kuybişey ve Sverdlovsk’tur Bu şehirlerin nüfusu yaklaşık 1,5 milyonun üzerindedir Başşehri Moskova’dır Moskova’nın kalbi ise Kremlin (tahkim edilmiş yer manasına gelir) olup, 15 yüzyılda yapılmıştır Leningrad ülkenin endüstri merkezidir Nüfusu bir milyon civarında olan diğer şehirleri ise şunlardır: Çelyabinsk, Ersvon, Omsk, Perm, Ufa, Rostov, Volgograd

Siyasi Hayat

Rusya Federasyonunun siyasi rejimi, Sovyetler Birliği dağılmadan önce komünist diktasıydı Sovyetler Birliği resmen dağıldıktan sonra çok partili ve başkanlık sistemine dayalı parlamenter rejime geçildi Devlet başkanı halk tarafından beş senelik bir süre için seçilir Devlet başkanı aynı zamanda silahlı kuvvetlerin başkomutanı ve Güvenlik Konseyinin başkanıdır Devlet başkanı meclisi feshetme yetkisine sahiptir

Parlamento 450 milletvekilinden meydana gelir Milletvekillerinin yarı dar bölge seçim sistemiyle, diğer yarısı parti listelerinden nispi seçim sistemiyle seçilir

Ayrıca Rusya Federasyonunu meydana getiren 89 üye bölgenin ikişer temsilcisinden meydana gelen 178 üyeli Federasyon Konseyi vardır Federasyon Konseyi, devlet başkanı tarafından feshedilemez Konsey, meclisten geçen yasaları ve devlet başkanının sıkıyönetim yasasına ilişkin kararlarını onaylar

Ekonomi

Rusya Federasyonu’nun ekonomisi tarım, sanayi, ormancılık ve hayvancılığa dayalıdır Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla kurulan Rusya ve diğer cumhuriyetlerde büyük bir ekonomik kriz yaşanmaktadır (1994)

Tarım: Geniş Sovyet toprakları ilk bakışta ülke için avantajlı bir durum gibi gözükür Fakat tam aksine bu durum ve buna ilave olarak, aşırı iklim şartları ve verimli sahaların azlığı ülkenin ciddi bir problemidir Rusya’da verimli topraklar pek azdır Kuzey bölgelerdeki verimli alanlar ise, yağış alıyorlarsa da yağış mevsimi çok kısa sürer Ekonomi bu yüzden ABD ekonomisinden daha güçsüzdür ve bazı alanlarda ABD’ye bağlıdır

Sovyet topraklarının sadece % 10’una yakın bir bölümü tarıma müsait durumdadır Mevcut ekili alanlar, çayırlıklar, otlaklar ve meyve-sebze bahçeleri ülkenin ancak % 27’sini örtebilmektedir Ülkenin esas verimli bölgesi ortada olup, “Verimli Üçgen” şeklinde nitelenebilecek bir sahadır Üçgenin tabanı Leningrad-Odesa hattı ve tepe noktası Altay Dağlarıdır Sibirya’da da küçük alanlar vardır Başlıca tarım ürünleri arpa, çavdar, buğday, şekerpancarı, patates ve ayçiçeğidir

Endüstri: Rusya Federasyonu, sanayisi gelişmiş ülkeler arasında yer alır Başlıca endüstri alanları çelik, makina, makina aletleri, çimento, kağıt, kimyevi maddeler ve otomobildir Ülkede sanayinin gelişmesini büyük ölçüde maden kaynakları sağlamıştır Dünya demir rezervinin yaklaşık % 40’ı buradadır Ayrıca zengin kömür ve potasyumlu tuz yatakları mevcuttur Ağır sanayi endüstri merkezlerinden ziyade demir ve kömür rezervlerinin bulunduğu bölgelerde gelişmiştir Sovyetler Birliği’nin yıkılmasından sonra Rusya Federasyonu, ayrılan diğer cumhuriyetler ve bütün dünya devletleriyle ticaret yapmaktadır Kürk endüstrisi ülkede bir hayli gelişmiştir Astragan (Karakul boyunu derisi) dahil kürk ihracatı çok önemlidir Özellikle samur ve vizon kürkleri çok tutulur

Ormancılık: Ülkenin Avrupa bölümünde çam, köknar ve meşe, Sibirya tarafında sedir, karaçam ve köknar ormanları yer alır Ormancılık ekonomide önemli yer tutar Dünya kereste üretiminin, takriben % 20’sine yakın bir bölümü Rusya Federasyonuna aittir Kereste rezervlerinin % 80’ninden fazlası Sibirya bölgesinden elde edilir

Hayvancılık: Rusya’da hayvancılık önemli bir geçim kaynağıdır Tabii otlaklarda, sığır yetiştiriciliği yaygın olarak yapılır Ülkenin Avrupa topraklarında ve batı Sibirya’nın bir bölümünde özellikle sütcülük gelişmiştir Küçükbaş hayvan besiciliği ve tavukçuluk yaygın olarak yapılır

Balıkçılık: Rusya Federasyonu, Atlas ve Büyük Okyanusa kıyıları olması sebebiyle büyük balıkçılık filolarına sahiptir Karadeniz’le Aral ve Hazar Denizi gibi göllerde yapılan balıkçılık önemli olmamakla beraber, en iyi havyar Hazar Denizinden yakalanan Mersinbalığından elde edilir Senelik yakalanan balığın büyük kısmı Kuzey ve Uzakdoğu denizlerinden gelir Rusya balina avcılığında dünyada Japonya’dan sonra ikinci sırayı almaktadır

Ulaşım: Ulaşım şebekesi çok gelişmiştir Demiryolu ulaşımı, karayoluna nazaran daha yaygındır Demiryollarında hat aralıkları dünya standartlarından daha geniştir Rus Hava Yolları (Aeroflot) dünyanın en büyük ulaştırma şebekesine sahiptir Buna rağmen iç seferleri çok düşük olup, ağırlık dış seferlere verilmiştir Deniz yolu ulaşımı ise oldukça iyidir