|
Prof. Dr. Sinsi
|
Coğrafyanın Uyguladığı İlkeler Nelerdir
Coğrafyanın uyguladığı ilkeler nelerdir
Coğrafya'nın İlkeleri
Bütün bilim dalları konularını ele alırken, belirli ilkelere bağlı kalırlar Coğrafya da konularını incelerken kendine özgü yasalara bağlı kalmaktadır
Bunlar:
Nedensellik (Sebep-Sonuç) ilkesi: Coğrafi olayların nedenlerini araştırır
Karşılıklı ilgi ilkesi: Coğrafi olayların bir biri ile ilişkilerini ele alır
Dağılış ilkesi: Olayların dağılışını belirler Bu ilke sadece coğrafya ya özgüdür Bu özelliği ile diğer bilimlerden ayrılır
Coğrafya'nın Yardımcı Bilimleri
Coğrafya araştırmalarını yaparken çeşitli bilimlerden yararlanır Bunlar sırasıyla:
1-JEOLOJİ : Yer bilimidir Yerin yapısını, yerkabuğunun oluşumunu ve gelişimini inceler
2-KARTOĞRAFYA: Harita bilimi
3-BOTANİK : Bitki bilimi
4-ZOOLOJİ : Hayvanları konu alır
5-METEROLOJİ : Atmosfer olaylarını araştırır
6-JEODEZİ : Yer ölçme bilimi
7-JEOFİZİK : Dünyamızın iç yapısını inceler
8-OSEANOĞRAFYA: Denizler
9-PETROĞRAF : Taş bilimi
10-ASTRONOMİ : Gök bilimi
11-HİDROLOJİ : Su bilimi
12-ETNOLOJİ : Kavimleri
13-ANTROPOLOJİ : Toplumların sosyal özeliklerini inceler
14-EKONOMİ : İktisadi yapıyı inceler Tarih, istatistik ve jeopolitik bilimlerinden yaralanır
Coğrafyanın Bölümleri
1-GENEL COĞRAFYA:Yeryüzünün özeliklerini belirleyen tabii, beşeri ve ekonomik olayları ayrı, ayrı bütün dünya üzerinde inceler Dünya'nın genel özelliklerini inceler Örneğin, Dünya'daki tarım ve hayvancılık faaliyetleri gibi Genel Coğrafyanın alt bölümleri Fiziki, Beşeri ve Ekonomik Coğrafyadır
A-FİZİKİ COĞRAFYA :Yeryüzünde oluşan doğal olayları konu alır Beş bölüme ayrılır
MATEMATİK COĞRAFYA : Yerkürenin şekli, boyutları, hareketleri ve harita bilgisi konularını inceler Matematik, astronomi, fizik, kartoğrafya gibi bilimlerin yapmış olduğu çalışmaların sonuçlarından faydalanır
KLİMATOLOJİ (iklim bilimi): Atmosferin alt katı olan troposferdeki olayları ve iklim elemanlarını inceler Sıcaklık, basınç, nem ve yağışlar, iklim tipleri konularını oluşturur
JEOMORFOLOJİ (Yer şekli bilimi) : Yer şekillerini ve bunların oluşmasında etkili olan iç ve dış kuvvetleri inceler Jeoloji ile iç içedir
HİDROĞRAFYA (Su bilimi): Yer kabuğunun çukur yerlerini dolduran sularda
oluşan olayları inceler Denizleri, gölleri ve akarsuları inceler
BİYOCOĞRAFYA (Canlı coğrafyası) : Bitki ve hayvan topluluklarını inceler Biyoloji ile
İlişkilidir
B-BEŞERİ COĞRAFYA : İnsan ve insanın faaliyetleriyle ilgili konularla uğraşır Nüfusun dağılışı, nüfus hareketleri, yerleşme gibi (Nüfus, göç, yerleşme, vb faaliyetleri incelerC-EKONOMİK COĞRAFYA : İnsanların yarattığı bütün ekonomik etkinlikleri İnceler coğrafya (Tarım, hayvancılık, sanayi, turizm, ulaşım, madencilik, vb faaliyetleri inceler)
2-YEREL COĞRAFYA : Ülkeler coğrafyası diye de adlandırılır Dünya'nın herhangi bir bölümünü, kıta, ülke, bölge, yöre ya da il düzeyinde ele alıp inceler Örneğin, Türkiye'deki tarım ve hayvancılık faaliyetleri gibi
Yerel coğrafya;
a Kıta Coğrafyası
b Ülkeler Coğrafyası
c Bölgeler Coğrafyası
gibi bölümlere ayrılır
Türkiye fiziki coğrafyası konuları:
Türkiyenin yerşekilleri
Türkiyenin iklimi
Türkiyenin bitki örtüsü
Türkiyenin akarsuları
Türkiyenin gölleri
Türkiyenin beşeri coğrafyası konuları:
Türkiye de nüfus artışı
Türkiye de nüfusun dağılışı
Türkiye de nüfusun yapısı
Türkiye de yerleşme biçimleri
Türkiye de köy-kent yerleşmeri
Türkiye ekonomik coğrafyası konuları:
Türkiye ekonomik coğrafyasını etkileyen faktörler
Türkiye de tarım
Türkiye de hayvancılık
Türkiye de madencilik
Türkiye de sanayi
Türkiye de turizm
Türkiye de ticaret
Türkiye’nin coğrafi bölgeleri
Ülkeler Coğrafyası:
Komşu ülkeler
Türk ülkeleri
Akdeniz ülkeleri
Avrupa ülkeleri
Diğer kıtaların büyük ülkeleri
Coğrafyanın İçeriği
Geleneksel olarak coğrafyanın iki konusu vardır; fiziki çevre ve beşeri çevre Tablo 5 bu iki ana elemanın unsurlarını göstermekte, Tablo 6 ise bu elemanları daha da genişletmektedir
Fiziki Çevre Beşeri Çevre
Yeryüzü şekilleri Tarım
Doğal kaynaklar Sanayi
Topraklar Nüfus
Bitkiler Eğlence ve dinlence
Hava ve iklim Yerleşmeler
Ulaşım
Bu, coğrafyanın içeriğini tarif etmenin tek yolu değildir Pek çok farklı yollar vardır elbette Coğrafî konunun sıralamasını yer, konu ve yetenekler üzerinde durarak özel bir yolla, tanımlamak mümkündür
FİZİKİ ÇEVRENİN KONULARI BEŞERİ ÇEVRENİN KONULARI
Yeryüzü şekilleri: Doğal manzara, yeryüzü (yer yüzü nelerden oluşur) -tepeler, vadiler, dağlar, kumullar- ve bunların nasıl oluştuğu; taşlar (mağmatik, tortul, metamorfik); su döngüsü; kayaların veya yapı taşlarının yağmurla, asit yağmurlarıyla ve rüzgarın etkisiyle nasıl aşındığının açıklaması; deniz, nehirler ve buzullar tarafından taşların erozyonu; ırmaklardan ve denizlerden tortuların ve çakıl taşlarının toplanması ve yeni yerlerin oluşması Tarım: Bizlere yiyecek sağlamak için endüstriye ham madde olan tarım (koyun, mandıra, sürülmüş toprak); girdileri (tohumlar, hayvanlar, vs) ve satış için çıktıları (tahıllar, süt, yün vs) ile bir sistem olarak tarım; tarımın özel tipleri ve lokasyonları; Ürünler pazara nasıl ulaştırılır; ülkedeki tarımla gelişen dünya tarımının karşılaştırılması
Doğal kaynaklar: Doğal kaynakların ne olduğunun anlaşılması; su, çıkarılacak taşlar, mineraller vs; ormanlar, ağaçlık alanlar, memlekette yetişen hayvanlar vs; Doğal kaynakların çıkarılması ile yeryüzünün değiştirilmesi (örn: denizlerin doldurulması); kum, çakıl kuyuları, göller gibi kaynaklarımızı nasıl koruyabiliriz; doğal kaynakların kullanımı ile çevremizin kirletilmesi ve zarar görmesi (örn: atıklar, çöpler) Sanayi: Birincil endüstriler (madencilik, balıkçılık, taşçılık); ikincil endüstriler (demir-çelik işleri, gıda üretimi); üçüncül endüstri veya ticaret (hizmet sektörleri, ulaşım şirketleri vb); sanayilerin dağılımı
Topraklar ve Bitkiler: Değişik tipte topraklar (killi, kumlu vs); toprak parçasının büyüklüğüne göre çeşitleri, yapısı; değişik tipte doğal bitki örtüsü (yağmur ormanları, yaprak dökenler, iğne yapraklılar vs); doğal bitki örtüsü bölgeleri (tropikal yağmur ormanları, kutup) Nüfus: Fiziki coğrafya, hayat tarzları ve iş imkânlarına göre nüfus dağılımı; kuraklık, savaş, iş vb sebeplerle göçler; bir bölgedeki insanlar ve kaynak kullanımı ilişkisi; kültür ve bununla ilgili özellikler
Hava Durumu ve İklim: Hava durumu nedir? (güneşli, yağmurlu, bulutlu vb); hava durumunun ölçümü ve kaydı (sıcaklık, rüzgar, hava basıncı); su döngüsü; mikroklima-yerleşime göre sıcaklık, güneş ışığı nasıl değişim gösterebilir; bir binanın bir tarafını diğer bir tarafıyla kıyaslamak; mevsimlere göre hava değişimi; hava sistemlerini gösteren TV hava tahmini raporları uydu görüntüleri; dünyanın farklı yörelerinde farklı iklimlerin olduğu fikrine başlangıç Eğlence ve Dinlence: Boş zaman etkinlikleri ve imkânları; tatiller; çevresel konular; yaygınlaştırılmış bir dinlence anlayışı, doğal yaşamı ve yer yüzünü kirletici sonuçlar oluşturabilecek faaliyetler
Yerleşme: Yerleşmelerin bulundukları alanlarda kurulma sebepleri (genellikle bölgesel tarihe dayalı veya doğal şartlarla ilgilidir); ulaşım kolaylığı; bölgede bulunan ekonomik faaliyet tipleri; şekil olarak o yerin nasıl oluştuğu; yakın çevrelerle ilişkileri
Şehir merkezi ile banliyö arasındaki farklar (bölgeler); merkezde bulunan ekonomik faaliyet çeşitleri; kasaba ve şehirlerde ulaşım; kasaba ve şehirlerin oluşumu, gelişimi
Ulaşım: Ulaşım çeşitleri; banliyölerdeki ulaşım yönleri ve sistemleri; niçin insanlar yolculuk eder; ne zaman yolculuk ederler; zaman ve uzaklık arasındaki bağlantılar (kısa bir mesafe uzun bir zamanda katedilebilir); ulaşım üzerinde çevrenin etkileri; iletişim engelleri (dağlar, nehir kanalları, giriş-çıkışı olmayan yollar)
1980’li yıllar boyunca çevre ile ilgili bilinçlenme coğrafyanın ağırlıklı konusunu, çevre kalitesi ve çevre değişimine doğru çekmiştir (1995’lere kadar) Çünkü, uzman coğrafyacılar çevre ile ilgili uyanışı bir yaşam yeteneği ve yer kavramının kişisel gelişimi için mecburi görmektedirler Coğrafya fiziki ve beşeri çevre ve bunların birbirleriyle etkileşimi ile ilgili bilimdir Dolayısıyla çevre ile ilgili konular coğrafyanın ayrılmaz parçasıdır Bu nedenle coğrafyadan ayrı verilmesi gereken bir unsur değildir
|