Karaciğer Hastalıklarında Diyet Nasıl Olmalı

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-16-2012

Karaciğer Hastalıklarında Diyet nasıl olmalı

Çok miktarda protein ve yalnızca belirli yağları içermelidir; şeker yenebilirse de alkol kesinlikle yasaktır

Bu genel önlemler çok şiddetli olmayan karaciğer yetmezlikleri için geçerlidir

Bütün kişisel farklılıldara karşın karaciğer yetmezliği kadar gereksiz ölçüde geniş bir besin kısıtlamasına gidilen ve geniş kısıtlama gereği sanki bilimsel olarak kanıtlanmış sayılan pek az hastalık vardır

Gerçekte ise en iyi bilinen diyet tedavilerinde bile karaciğer yetmezliğinin şiddetli olmayan ve en sık rastlanan biçimi için diyet tedavisine fazla yer verilmez; hatta bazı olgularda hiç diyet önerilmez

Bu çelişkinin iki nedeni vardır

Birincisi karaciğer yetmezliği tanısı yalnızca hastanın belirttiği şikayetlere dayanarak koyulamaz; karaciğerde orta derecede bir büyüme-nin varlığı ve belirli karaciğer işlevlerinin bozulduğu uygun incelemeler ve laboratuvar testleriyle saptanarak tanı doğrulanmalıdır

Çünkü sindirim bozuklukları birçok olguda sindirim sistemindeki başka organlann hastalıklarına birçoğunda da ruhsal kökenli sinir-sel bozukluklara bağlıdır

İkincisi toplumda kişiden kişiye yayılan bilimsel iddialı düşünceler genel olarak beslenme konusunda var olan pek çok önyargının ve yasaklamanın temelini oluşturmaktadır

Örneğin bu hastalara sık sık yasaklanan ıspanak ya da portakal suyunun kısıtlanması için hiçbir bilimsel dayanak yoktur

Yalnızca ıspanak fazla miktarda yağla pişirilmemelidir

GENEL İLKELER

Orta derecedeki karaciğer yetmezlikleıinde hafif bir diyet uygulanmalı ve aşağıda sayılan temel ilkeler gözetilmelidir:

Bağırsaklarda iyi sindiıilmeyen maddelerin çok bulunduğu besinler kısıtlanmalı ya da yasaklanmalıdır

Bol miktarda bağdoku ve kolajen lif içeren (”sinirli”) etler ile büyük bölümü lif ya da selülozdan oluşan sebzeler bu gruba girer

Ekşi acı ve tuzlu yiyeceklerden kaçınılmalıdır

Besinlere konan katkı maddeleri azaltılmalıdır

Baharat tat ve koku verici maddeler kullanılmamalıdır

Karaciğer yetmezliğinde herhangi bir nedenle sindirim güçlüğü çekenlerin uyguladığı diyet biraz daha sıkı olarak uygulanmalı katkı maddesi eklenmiş yağlardan kaçınarak rafine olmayan çiğ zeytinyağı yeğlenmelidir

Yağlı ve özellikle kızartılmış etlerden kaçınılmalıdır

Salam sosis sucuk pastırma gibi et ürünleri kesinlikle yenmemelidir

Kuru baklagiller salçalı yağlı soslar diyetten çıkanlmalıdır

Günlük toplam kalori gereksinimi ideal vücut ağıriığına yaşa cinsiyete çevre ve yaşam koşullanna göre belirlenir

Vücut ağırlığının her kg’si için günde 1 gr protein alınmalı gerekli kalori-nin yüzde 25-30′u yağlardan sağlanmalıdır

Kalorinin yüzde 60-65i karbonhidratlardan karşılanmalı bunların da hiç değilse büyük bir bölümü polisakaritlerden (ekmek pirinç patates sebze) oluşmalıdır

Protein gereksinimi et balık yumurta süt süt ürünleri ve sebzelerden yağ gereksinimi et balık yumurta süt ve süt ürünleri ile yemeklik yağlardan sağlanmalıdır

Diyet yeteri miktarda vitamin ve mineral içermelibunun için sebze ve meyve yenmelidir

Alınan gıdanın liflerle (kepek pektin) desteklenmesi de yararlıdır

Karaciğer yetmezliği ve alkolizm bağırsaldarda emilim bozulduklanna yol açtığından vitamin ve mineral eksikliği yaratır

Bu yüzden günliik gereksinimi karşılamak üzere vitamin hapları da alınabilir

Korma durumunda komaya girme tehlikesi altında ya da ağır elektrolit bozukluğu olan hastalar için özel koşullara uyulmalıdır

Bu durumda günlük besinlere yaklaşık 6 gr tuz eklenmelidir

Kronik durumlarda dinlenme ve iyi ayarlanmış bir diyet genellikle iştahsızlığı gidermeye yeter ve iyileşme Sağlar

Özellikle alkole bağlı türlerinde olmak üzere bütün karaciğer hastalıklannda alkollü içkiler kesinlikle yasaklanmalıdır

AĞIR KARACİGER HASTALIKLARI

Karaciğer bozukluğuna bağlı beyin hastalığı hastanede tedavi gerektiren ve beslenme sorununu çok zorlaştıran bir durumdur

Hastalık çok çeşitli etkenlere örneğin yanlış beslenmeye aşın alkol almaya araya giren enfeksiyonlara sindirim Sistemi kanamalarına ya da akut hepatite bağlı olarak ortaya çıkabilir

Beyin hastalığının gerçek oluşum mekanizması henüz tam olarak aydınlatılamamıştır; birçok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir

Beslenmeyle ilgili önlemler almadan önce bağırsaktaki bakterilerin proteinler üzerindeki etkileri gözden geçirilmelidir

Buradaki bakteriler proteinleri yıkarak zehirli maddelerin açığa çıkmasına yol açar

Yetersiz (hastalıklı) karaciğer ise bu zararlı maddeleri :-):-):-):-)bolize edip vücuttan atılmalarım sağlayamadığından bunlar genel kan dolaşımına geçer

Derin komadaki hastaların ağızdan beslenmeleri olanaksızdır

Bu durumda büyük bir toplardamara yerleştirilen kateter aracılığıyla hastaya günde 200-250 gr glikoz sağlamak üzere yüzde 50′lik glikoz çözeltisi verilir

Korna sindirim sisteminde bir kanamadan kaynaklanıyorsa kanamayı durdurucu önlemlerin yanı sıra makattan sıvı verilerek bağırsaklardaki biriknıiş kanın boşaltılması ve bağırsaklar lakttiloz içeren sıvılarla yıkanarak bağırsaktaki bakterilerin etkisiyle biriken kanda zehirli maddelerin oluşması engellenir

Nörolojik bir sorun ortaya çıkmadıkça hasta bilincini korur; bu durumda zaman kaybetmeden uygun bir beslenme programı yapılmalıdır

Diyet zehirli maddelerin oluşumunu engellemek için hastaya hiç protein vermemeye ve gerekli günlük kaloriyi sağlamaya yöneliktir

Hastaya karbonhidrat ve yağlar verilmeli bu arada meyve sebze ve ilaçlar yardımıyla vitamin ve mineral dengesi korunmalıdır

Ekmek ve proteinsiz makamalar önerilebilir; bunlar sebze suyu sıvı yağ ya da domates ile tatlandırılabilir

Şeker bal mşasta pelteleri reçel komposto limonata gibi saf karbonhidrat kaynakları önerilen besinler arasmdadır

Ayrıca bağırsaklarda zehirli madde oluşumunu engellemek amacıyla günde 4-6 gr neomisin ya da eşdeğer bir antibiyotik (paramiyomisin) verilir

Birkaç gün sonra klinik tablo düzeldiğinde ve kandaki amonyak düzeyi (bağırsaklarda oluşan zehirli maddelerin kan dolaşımına geçişini yansıtır) kontrol altına alındığında antibiyotik yerine laktüloz tedavisine geçilebilir

Hasta iyileştikçe besinlerdeki verilen protein miktarı da ayarlanmalıdır

Protein vermeye günde 10-12 gr protein içeren diyetlerle başlanır

Bu diyette önerilen besinler kısıtlı miktarlarda olmak koşuluyla yumurta süt ya da yoğurt ekmek yerine geçen besinler (pilav makama patates) ve düşük proteinli sebzelerdir (kabak salatalık kereviz havuç patlıcan domates kıvırcık salata)

Hastanın iyileşme yolunda ilerlemesiyle düşük proteinhi ve daha sonra normal proteinhi diyetlere geçiir

Düşük proteinli diyette alınan günlük protein miktarı 3545 graına normal proteinli diyette ise bu miktar 50-65 grama çıkarılır

Hastanın durumu gözlenerek günltik miktar yavaş yavaş artınlır

Proteinin zararh bir etkisi görülürse miktar azaltılmalı ve hastayı rahatsız etmeyecek düzeye indirilmelidir

Ödem ve karın boşluğunda sıvı toplanması (assit) görülen su ve elektroLit dengesizlilderinde besinlerde bazı ayarlaınalar yapmak gerekir

Bu durumda diyetteki sodyum miktarı aza1tılmalıd~ ama aşırı sodyum kaybının :-):-):-):-)bolik asidoz ve işlevsel böbrek yetmezliği gibi ağır bir klinik tablo yaratabileceği unutulmamalıdır

Koşullara bakmadan beslenmede sodyuma çok az yer vermek ya da hiç yer vermemek hastamn durumunu ağırlaştırır

10-16-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Karaciğer Hastalıklarında Diyet Nasıl Olmalı Karaciğer Hastalıklarında Diyet nasıl olmalı Çok miktarda protein ve yalnızca belirli yağları içermelidir; şeker yenebilirse de alkol kesinlikle yasaktır Bu genel önlemler çok şiddetli olmayan karaciğer yetmezlikleri için geçerlidir Bütün kişisel farklılıldara karşın karaciğer yetmezliği kadar gereksiz ölçüde geniş bir besin kısıtlamasına gidilen ve geniş kısıtlama gereği sanki bilimsel olarak kanıtlanmış sayılan pek az hastalık vardır Gerçekte ise en iyi bilinen diyet tedavilerinde bile karaciğer yetmezliğinin şiddetli olmayan ve en sık rastlanan biçimi için diyet tedavisine fazla yer verilmez; hatta bazı olgularda hiç diyet önerilmez Bu çelişkinin iki nedeni vardır Birincisi karaciğer yetmezliği tanısı yalnızca hastanın belirttiği şikayetlere dayanarak koyulamaz; karaciğerde orta derecede bir büyüme-nin varlığı ve belirli karaciğer işlevlerinin bozulduğu uygun incelemeler ve laboratuvar testleriyle saptanarak tanı doğrulanmalıdır Çünkü sindirim bozuklukları birçok olguda sindirim sistemindeki başka organlann hastalıklarına birçoğunda da ruhsal kökenli sinir-sel bozukluklara bağlıdır İkincisi toplumda kişiden kişiye yayılan bilimsel iddialı düşünceler genel olarak beslenme konusunda var olan pek çok önyargının ve yasaklamanın temelini oluşturmaktadır Örneğin bu hastalara sık sık yasaklanan ıspanak ya da portakal suyunun kısıtlanması için hiçbir bilimsel dayanak yoktur Yalnızca ıspanak fazla miktarda yağla pişirilmemelidir GENEL İLKELER Orta derecedeki karaciğer yetmezlikleıinde hafif bir diyet uygulanmalı ve aşağıda sayılan temel ilkeler gözetilmelidir: Bağırsaklarda iyi sindiıilmeyen maddelerin çok bulunduğu besinler kısıtlanmalı ya da yasaklanmalıdır Bol miktarda bağdoku ve kolajen lif içeren (”sinirli”) etler ile büyük bölümü lif ya da selülozdan oluşan sebzeler bu gruba girer Ekşi acı ve tuzlu yiyeceklerden kaçınılmalıdır Besinlere konan katkı maddeleri azaltılmalıdır Baharat tat ve koku verici maddeler kullanılmamalıdır Karaciğer yetmezliğinde herhangi bir nedenle sindirim güçlüğü çekenlerin uyguladığı diyet biraz daha sıkı olarak uygulanmalı katkı maddesi eklenmiş yağlardan kaçınarak rafine olmayan çiğ zeytinyağı yeğlenmelidir Yağlı ve özellikle kızartılmış etlerden kaçınılmalıdır Salam sosis sucuk pastırma gibi et ürünleri kesinlikle yenmemelidir Kuru baklagiller salçalı yağlı soslar diyetten çıkanlmalıdır Günlük toplam kalori gereksinimi ideal vücut ağıriığına yaşa cinsiyete çevre ve yaşam koşullanna göre belirlenir Vücut ağırlığının her kg’si için günde 1 gr protein alınmalı gerekli kalori-nin yüzde 25-30′u yağlardan sağlanmalıdır Kalorinin yüzde 60-65i karbonhidratlardan karşılanmalı bunların da hiç değilse büyük bir bölümü polisakaritlerden (ekmek pirinç patates sebze) oluşmalıdır Protein gereksinimi et balık yumurta süt süt ürünleri ve sebzelerden yağ gereksinimi et balık yumurta süt ve süt ürünleri ile yemeklik yağlardan sağlanmalıdır Diyet yeteri miktarda vitamin ve mineral içermelibunun için sebze ve meyve yenmelidir Alınan gıdanın liflerle (kepek pektin) desteklenmesi de yararlıdır Karaciğer yetmezliği ve alkolizm bağırsaldarda emilim bozulduklanna yol açtığından vitamin ve mineral eksikliği yaratır Bu yüzden günliik gereksinimi karşılamak üzere vitamin hapları da alınabilir Korma durumunda komaya girme tehlikesi altında ya da ağır elektrolit bozukluğu olan hastalar için özel koşullara uyulmalıdır Bu durumda günlük besinlere yaklaşık 6 gr tuz eklenmelidir Kronik durumlarda dinlenme ve iyi ayarlanmış bir diyet genellikle iştahsızlığı gidermeye yeter ve iyileşme Sağlar Özellikle alkole bağlı türlerinde olmak üzere bütün karaciğer hastalıklannda alkollü içkiler kesinlikle yasaklanmalıdır AĞIR KARACİGER HASTALIKLARI Karaciğer bozukluğuna bağlı beyin hastalığı hastanede tedavi gerektiren ve beslenme sorununu çok zorlaştıran bir durumdur Hastalık çok çeşitli etkenlere örneğin yanlış beslenmeye aşın alkol almaya araya giren enfeksiyonlara sindirim Sistemi kanamalarına ya da akut hepatite bağlı olarak ortaya çıkabilir Beyin hastalığının gerçek oluşum mekanizması henüz tam olarak aydınlatılamamıştır; birçok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir Beslenmeyle ilgili önlemler almadan önce bağırsaktaki bakterilerin proteinler üzerindeki etkileri gözden geçirilmelidir Buradaki bakteriler proteinleri yıkarak zehirli maddelerin açığa çıkmasına yol açar Yetersiz (hastalıklı) karaciğer ise bu zararlı maddeleri :-):-):-):-)bolize edip vücuttan atılmalarım sağlayamadığından bunlar genel kan dolaşımına geçer Derin komadaki hastaların ağızdan beslenmeleri olanaksızdır Bu durumda büyük bir toplardamara yerleştirilen kateter aracılığıyla hastaya günde 200-250 gr glikoz sağlamak üzere yüzde 50′lik glikoz çözeltisi verilir Korna sindirim sisteminde bir kanamadan kaynaklanıyorsa kanamayı durdurucu önlemlerin yanı sıra makattan sıvı verilerek bağırsaklardaki biriknıiş kanın boşaltılması ve bağırsaklar lakttiloz içeren sıvılarla yıkanarak bağırsaktaki bakterilerin etkisiyle biriken kanda zehirli maddelerin oluşması engellenir Nörolojik bir sorun ortaya çıkmadıkça hasta bilincini korur; bu durumda zaman kaybetmeden uygun bir beslenme programı yapılmalıdır Diyet zehirli maddelerin oluşumunu engellemek için hastaya hiç protein vermemeye ve gerekli günlük kaloriyi sağlamaya yöneliktir Hastaya karbonhidrat ve yağlar verilmeli bu arada meyve sebze ve ilaçlar yardımıyla vitamin ve mineral dengesi korunmalıdır Ekmek ve proteinsiz makamalar önerilebilir; bunlar sebze suyu sıvı yağ ya da domates ile tatlandırılabilir Şeker bal mşasta pelteleri reçel komposto limonata gibi saf karbonhidrat kaynakları önerilen besinler arasmdadır Ayrıca bağırsaklarda zehirli madde oluşumunu engellemek amacıyla günde 4-6 gr neomisin ya da eşdeğer bir antibiyotik (paramiyomisin) verilir Birkaç gün sonra klinik tablo düzeldiğinde ve kandaki amonyak düzeyi (bağırsaklarda oluşan zehirli maddelerin kan dolaşımına geçişini yansıtır) kontrol altına alındığında antibiyotik yerine laktüloz tedavisine geçilebilir Hasta iyileştikçe besinlerdeki verilen protein miktarı da ayarlanmalıdır Protein vermeye günde 10-12 gr protein içeren diyetlerle başlanır Bu diyette önerilen besinler kısıtlı miktarlarda olmak koşuluyla yumurta süt ya da yoğurt ekmek yerine geçen besinler (pilav makama patates) ve düşük proteinli sebzelerdir (kabak salatalık kereviz havuç patlıcan domates kıvırcık salata) Hastanın iyileşme yolunda ilerlemesiyle düşük proteinhi ve daha sonra normal proteinhi diyetlere geçiir Düşük proteinli diyette alınan günlük protein miktarı 3545 graına normal proteinli diyette ise bu miktar 50-65 grama çıkarılır Hastanın durumu gözlenerek günltik miktar yavaş yavaş artınlır Proteinin zararh bir etkisi görülürse miktar azaltılmalı ve hastayı rahatsız etmeyecek düzeye indirilmelidir Ödem ve karın boşluğunda sıvı toplanması (assit) görülen su ve elektroLit dengesizlilderinde besinlerde bazı ayarlaınalar yapmak gerekir Bu durumda diyetteki sodyum miktarı aza1tılmalıd~ ama aşırı sodyum kaybının :-):-):-):-)bolik asidoz ve işlevsel böbrek yetmezliği gibi ağır bir klinik tablo yaratabileceği unutulmamalıdır Koşullara bakmadan beslenmede sodyuma çok az yer vermek ya da hiç yer vermemek hastamn durumunu ağırlaştırır