Adet Görememenin Amenore Sebepleri Nelerdir

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-16-2012

Ultrason görünümü: Ultrasonda tipik olarak çok sayıda küçük kistçikten oluşan görünüm vardır

Over boyutları artmıştır

Ayrıca, overin stroma denilen orta bölümü kalınlaşır

Polikistik over sendromunda bu görünüm tipik olmasına karşın tanı koydurucu değildir

Diğer belirti ve bulguların da olması gereklidir

Bunun dışında normal kadınların da bir kısmında ultrasonda overler polikistik görünümde olabilir

İnsülin resistansı (direnci): Son 10-15 yılda polikistik over sendromu hastalarının bir kısmında vücutta şeker metabolizmasını düzenleyen insüline karşı dokularda bir direnç olduğu yani dokuların insüline beklenen cevabı vermediği gösterilmiştir

Bu hastalarda insülin düzeylerinde artış ve/veya kan şekerinin insüline oranında azalma gözlenir

İnsülin direnci daha çok kilolu hastalarda görülür

İnsülin direnci olan bir kısım hastada tipik bir bulgu ciltte akantozis nigricans denilen siyah üzeri kadife gibi olan lekelerdir

Gonadotropin (yumurtalık uyarıcı hormonlar) düzeylerinde anormallik: Normalde bu hormonlardan FSH düzeyi LH düzeyine göre daha yüksek iken bu hastalarda bu tersine döner ve LH yükselir

Uzun dönem riskleri: Polikistik over sendromlu hastalarda hipertansiyon, kalp damar hastalıkları ve diyabet riski artar

Ayrıca meme kanseri riskinde az da olsa bir artış söz konusudur

Endometriyum (rahim iç zarı) kanseri riski de artmıştır ancak bu tedavi görmeyen hastalar için söz konusudur

Polikistik over sendromunda yumurtlama olmadığından progesteron hormonu salgısı olmaz

Buna karşın düşük miktarlarda sürekli salgılanan ayrıca, yağ dokusunda androjenlerden dönüşen estrojen endometriyumu sürekli uyarır ve kanser riskini artırır

Estrojeni karşılamak üzere progesteron verilmesi ya da hastanın doğum kontrol hapı kullanması bu riski azaltır

Polikistik over sendromu tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi hastada görülen belirtilere, belirtilerin şiddetine, hastanın yaşına ve çocuk isteyip istemediğine göre farklılık gösterir

Ancak, hastalığı tamamı ile ortadan kaldırabilecek etkili bir yöntem yoktur

Problem androjen yüksekliğine bağlı tüylenme, sivilce oluşumu ve adet düzensizliği ise doğum kontrol hapları faydalıdır

Doğum kontrol haplarının da özellikle progesteron komponentinin antiandrojenik yani androjenlere direkt etkisi de olan tipleri tercih edilir

Bazı durumlarda doğum kontrol hapına antiandrojenik özelliği olan ilaçlar da eklenebilir

Hirsutismus bölümünde anlatıldığı gibi sertleşmiş siyah kılların geri dönüşümü yoktur

Bu nedenle, tedavinin faydasını ancak belli bir süre sonra (6-12 ay) görmek mümkün olabilir

Hastanın sadece adet düzensizliği var tüylenme şikayeti yoksa yine doğum kontrol hapları faydalı olabilir

Ayrıca, bunun yerine karşılanmamış estrojene bağlı rahim iç zarı kanseri riskini önlemek için adet siklusunun belli günlerinde (16-25

günler) kullanacağı şekilde progesteron da verilebilir

Yumurtlama düzensizliğine bağlı çocuk sahibi olamama (infertilite) sorunu varsa yumurtlamayı artırıcı ilaçlar verilebilir

Bazı doktorların genç kızlarda bu tür yumurtlamayı artırıcı tedaviyi uygulandıkları gözlenmektedir

Ancak, bu yaklaşımın bir anlamı yoktur

Bu tedavi sendromu tamamen ortadan kaldırmayacaktır bu nedenle geçici bir tedavi olduğundan ancak infertilite sorunu olanlarda kullanılmalıdır

İnsülin direnci olan olgularda tedaviye oral (ağızdan alınan) antidiyabetik bazı ilaçlar da (metformin vb) eklenebilir

Bu yaklaşım hastaların sıklıkla kafasını karıştıran bir durumdur

Şeker hastalığı tanısı olmamasına rağmen neden diyabet ilacı kullandıklarını sıklıkla sorgularlar

Bu ilaçlar dokularda insüline duyarlılığı artırır, ayrıca kilo verilmesine yardımcı olarak tedavinin başarı şansını artırır

Kilo verme çok ileri olmayan olgularda bazen hiç bir ilaç tedavisine gerek kalmadan şikayetleri azaltabilmektedir, bu nedenle kilolu hastaların kilo vermeleri istenir

Şikayetleri yoğun olan ilaç tedavisine yanıt alınamayan olgularda cerrahi yaklaşım da söz konusudur

Laparoskopik olarak over üzerinde koter ile (yakarak) delikler açılır (ovarian drilling)

Bu androjen salgılayan yumurtalık dokusunun bir kısmını harapladığından işlem sonrası androjenlerde hızlı bir düşüş sağlanır

Ancak, yumurtalık çevresinde yapışıklıklara yol açma riski olduğundan seçilmiş olgularda uygulanmalıdır

Prolaktin Hormon Yüksekliği (Hiperprolaktinemi), Nedenleri ve Sonuçları

Prolaktin göğüslerde süt üretiminin uyarılmasını sağlayan hormondur

Kanda yükselmesi en tipik belirtisi göğüslerden süt gelmesidir

Ayrıca, kanda düzeyleri arttığında yumurtlama bozukluklarına yol açtığından adet düzensizliği ve kısırlık gibi şikayetlere neden olur

Bazı olgular tüylenmede artış ile de başvurabilir

Prolaktin hipofiz bezinde üretilen hormonlardan biridir

Hipofiz bezinde üretilen diğer hormonlar kadında yumurtalıkları, erkekte testisi uyaran FSH ve LH, tiroid bezini uyaran TSH, böbrek üstü bezini uyaran ACTH ve vücutta büyümeyi uyaran büyüme hormonudur (GH)

Her bir hormon için belirli hücre grupları vardır ve spesifik hormonları üretirler

Bir nedenle, bu hücre grupları aşırı hormon üretebilirler

Örneğin ACTH’ın aşırı salgılanması Cushing sendromu denilen hastalığa, büyüme hormonunun aşırı salgılanması ise erişkinlerde kemiklerde aşırı gelişmeye yol açan akromegali denilen bir hastalığa neden olur

Prolaktin hormonunun aşırı salgılanması ise yukarıda bahsedilen şikayetlere (göğüslerden süt gelmesi, adet düzensizliği, kısırlık, tüylenme) neden olabilir

Hipofiz bezinde prolaktin salgılayan hücreler aşırı çalıştığından boyut ve sayı olarak da artar ve bir çeşit tümöral gelişim gösterirler

Bu tümöral gelişim prolaktinoma (veya prolaktin adenomu) olarak adlandırılır

Bir çeşit tümör olmasına rağmen kanser davranışı göstermezler

Sadece aşırı hormon salgılanması nedeniyle çeşitli hormon bozuklukları ve kitlesel olarak büyüdükleri için oluşan kitleye ait belirtiler görülür

Prolaktin adenomu 1 cm’den büyük ise makroadenom, 1 cm’den küçük ise mikroadenom olarak adlandırılır

Bu ayırımın önemi makroadenomlarda hormonal belirtiler yanında kitlesel belirtilerin de gözlenebilmesidir

Hipofiz bezinin yakın komşuluğunda görme siniri vardır ve prolaktin adenomu 1 cm’den büyük ise bu sinire bası yaparak görme alanında bozukluğa (hasta yan tarafı göremez) neden olur

Mikroadenomlarda ise bu risk çok azdır

Bu nedenle, özellikle prolaktin hormonunun kanda aşırı yükseldiği durumlarda makroadenom varlığını araştırmak için hipofizi görüntülemek amacıyla röntgen, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans inceleme yapılmalıdır

Göğüslerden süt gelmesi sadece prolaktin yüksekliğinde mi olur?
Hayır

Göğüslerden süt gelmesi (galaktore) çok çeşitli nedenlerle oluşabilir

Estrojen hormonu fazlalığı (doğum kontrol hapları, östrojen salgılayan kistler vb), emzirme, stres, tiroid hormon bozuklukları, çeşitli tümörlerin prolaktin salgılaması ve bazı ilaçlar da prolaktin yükselmesine veya direkt etki sonucu göğüslerden süt gelmesine neden olabilir

Bazen hiç bir neden bulunmaksızın ve prolaktin düzeyleri normal olsa da galaktore olabilir

Bu olgularda sebep muhtemelen prolaktin hormonunun biyoaktivitesinin artmasıdır, yani hromon düzeyleri aynı olmasına rağmen prolaktinin süt bezlerindeki etkisi daha fazladır

Tedavi
Tedavinin planlanmasında prolaktin hormonunun kan düzeyleri, makroadenom olup olmadığı ve hastanın şikayetleri, önem taşır

Normalde prolaktin hormonunun kandaki üst sınırı 25 ng/ml’dir

Ancak, bir çeşit stres hormonu yani streste de salgılanabilen bir hormon olduğu için hormon değerleri çeşitli faktörlerden kolaylıkla etkilenip yüksek bulunabilir

Örneğin hastanın tok olması, yumurtlama dönemine yakın olması ve hatta kan alınırken damar yolunun bulunmasında zorlanılması bile prolaktin düzeylerinin yüksek bulunmasına neden olabilir

Bu nedenle, prolaktin düzeyi 25 ng/ml’nin üstünde bulunduğu olgularda teyit etmek için bir kez daha kan alınması gerekebilir

Ancak, prolaktin düzeyleri aşırı yüksekse (100 ng/ml’nin üstü) bunun çevresel faktörlere bağlı olması olasılığı zayıftır ve bu olgularda hipofiz makroadenomu bulunma riski yüksektir

Bu nedenle, bunlarda hipofizin görüntüleme yöntemleri ile araştırılması gerekir

Makroadenom varsa tedavi edilmelidir

Hastanın tek şikayeti göğüslerden süt gelmesi (galaktore) ise ve hasta bundan çok şikayetçi değil ise tedavi şart değildir

Ancak, hastayı rahatsız eden boyutlarda galaktore, adet düzensizliği varsa, kısırlık şikayeti varsa veya prolaktin düzeyleri aşırı yüksek ise o zaman tedavi edilmelidir

Tedavide esas olarak 2 yöntem vardır: Tıbbi ve cerrahi tedavi

Cerrahi tedavi ancak, prolaktinin aşırı yüksekliği ile beraber makroadenom olması (1 cm’den büyük tümör) ve/veya görme bozuklukları olması durumunda önerilir

Diğer durumlarda ilaç tedavisi uygulanır

10-16-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	Adet Görememenin Amenore Sebepleri Nelerdir Ultrason görünümü: Ultrasonda tipik olarak çok sayıda küçük kistçikten oluşan görünüm vardır Over boyutları artmıştır Ayrıca, overin stroma denilen orta bölümü kalınlaşır Polikistik over sendromunda bu görünüm tipik olmasına karşın tanı koydurucu değildir Diğer belirti ve bulguların da olması gereklidir Bunun dışında normal kadınların da bir kısmında ultrasonda overler polikistik görünümde olabilir İnsülin resistansı (direnci): Son 10-15 yılda polikistik over sendromu hastalarının bir kısmında vücutta şeker metabolizmasını düzenleyen insüline karşı dokularda bir direnç olduğu yani dokuların insüline beklenen cevabı vermediği gösterilmiştir Bu hastalarda insülin düzeylerinde artış ve/veya kan şekerinin insüline oranında azalma gözlenir İnsülin direnci daha çok kilolu hastalarda görülür İnsülin direnci olan bir kısım hastada tipik bir bulgu ciltte akantozis nigricans denilen siyah üzeri kadife gibi olan lekelerdir Gonadotropin (yumurtalık uyarıcı hormonlar) düzeylerinde anormallik: Normalde bu hormonlardan FSH düzeyi LH düzeyine göre daha yüksek iken bu hastalarda bu tersine döner ve LH yükselir Uzun dönem riskleri: Polikistik over sendromlu hastalarda hipertansiyon, kalp damar hastalıkları ve diyabet riski artar Ayrıca meme kanseri riskinde az da olsa bir artış söz konusudur Endometriyum (rahim iç zarı) kanseri riski de artmıştır ancak bu tedavi görmeyen hastalar için söz konusudur Polikistik over sendromunda yumurtlama olmadığından progesteron hormonu salgısı olmaz Buna karşın düşük miktarlarda sürekli salgılanan ayrıca, yağ dokusunda androjenlerden dönüşen estrojen endometriyumu sürekli uyarır ve kanser riskini artırır Estrojeni karşılamak üzere progesteron verilmesi ya da hastanın doğum kontrol hapı kullanması bu riski azaltır Polikistik over sendromu tedavisi nasıl yapılır? Tedavi hastada görülen belirtilere, belirtilerin şiddetine, hastanın yaşına ve çocuk isteyip istemediğine göre farklılık gösterir Ancak, hastalığı tamamı ile ortadan kaldırabilecek etkili bir yöntem yoktur Problem androjen yüksekliğine bağlı tüylenme, sivilce oluşumu ve adet düzensizliği ise doğum kontrol hapları faydalıdır Doğum kontrol haplarının da özellikle progesteron komponentinin antiandrojenik yani androjenlere direkt etkisi de olan tipleri tercih edilir Bazı durumlarda doğum kontrol hapına antiandrojenik özelliği olan ilaçlar da eklenebilir Hirsutismus bölümünde anlatıldığı gibi sertleşmiş siyah kılların geri dönüşümü yoktur Bu nedenle, tedavinin faydasını ancak belli bir süre sonra (6-12 ay) görmek mümkün olabilir Hastanın sadece adet düzensizliği var tüylenme şikayeti yoksa yine doğum kontrol hapları faydalı olabilir Ayrıca, bunun yerine karşılanmamış estrojene bağlı rahim iç zarı kanseri riskini önlemek için adet siklusunun belli günlerinde (16-25 günler) kullanacağı şekilde progesteron da verilebilir Yumurtlama düzensizliğine bağlı çocuk sahibi olamama (infertilite) sorunu varsa yumurtlamayı artırıcı ilaçlar verilebilir Bazı doktorların genç kızlarda bu tür yumurtlamayı artırıcı tedaviyi uygulandıkları gözlenmektedir Ancak, bu yaklaşımın bir anlamı yoktur Bu tedavi sendromu tamamen ortadan kaldırmayacaktır bu nedenle geçici bir tedavi olduğundan ancak infertilite sorunu olanlarda kullanılmalıdır İnsülin direnci olan olgularda tedaviye oral (ağızdan alınan) antidiyabetik bazı ilaçlar da (metformin vb) eklenebilir Bu yaklaşım hastaların sıklıkla kafasını karıştıran bir durumdur Şeker hastalığı tanısı olmamasına rağmen neden diyabet ilacı kullandıklarını sıklıkla sorgularlar Bu ilaçlar dokularda insüline duyarlılığı artırır, ayrıca kilo verilmesine yardımcı olarak tedavinin başarı şansını artırır Kilo verme çok ileri olmayan olgularda bazen hiç bir ilaç tedavisine gerek kalmadan şikayetleri azaltabilmektedir, bu nedenle kilolu hastaların kilo vermeleri istenir Şikayetleri yoğun olan ilaç tedavisine yanıt alınamayan olgularda cerrahi yaklaşım da söz konusudur Laparoskopik olarak over üzerinde koter ile (yakarak) delikler açılır (ovarian drilling) Bu androjen salgılayan yumurtalık dokusunun bir kısmını harapladığından işlem sonrası androjenlerde hızlı bir düşüş sağlanır Ancak, yumurtalık çevresinde yapışıklıklara yol açma riski olduğundan seçilmiş olgularda uygulanmalıdır Prolaktin Hormon Yüksekliği (Hiperprolaktinemi), Nedenleri ve Sonuçları Prolaktin göğüslerde süt üretiminin uyarılmasını sağlayan hormondur Kanda yükselmesi en tipik belirtisi göğüslerden süt gelmesidir Ayrıca, kanda düzeyleri arttığında yumurtlama bozukluklarına yol açtığından adet düzensizliği ve kısırlık gibi şikayetlere neden olur Bazı olgular tüylenmede artış ile de başvurabilir Prolaktin hipofiz bezinde üretilen hormonlardan biridir Hipofiz bezinde üretilen diğer hormonlar kadında yumurtalıkları, erkekte testisi uyaran FSH ve LH, tiroid bezini uyaran TSH, böbrek üstü bezini uyaran ACTH ve vücutta büyümeyi uyaran büyüme hormonudur (GH) Her bir hormon için belirli hücre grupları vardır ve spesifik hormonları üretirler Bir nedenle, bu hücre grupları aşırı hormon üretebilirler Örneğin ACTH’ın aşırı salgılanması Cushing sendromu denilen hastalığa, büyüme hormonunun aşırı salgılanması ise erişkinlerde kemiklerde aşırı gelişmeye yol açan akromegali denilen bir hastalığa neden olur Prolaktin hormonunun aşırı salgılanması ise yukarıda bahsedilen şikayetlere (göğüslerden süt gelmesi, adet düzensizliği, kısırlık, tüylenme) neden olabilir Hipofiz bezinde prolaktin salgılayan hücreler aşırı çalıştığından boyut ve sayı olarak da artar ve bir çeşit tümöral gelişim gösterirler Bu tümöral gelişim prolaktinoma (veya prolaktin adenomu) olarak adlandırılır Bir çeşit tümör olmasına rağmen kanser davranışı göstermezler Sadece aşırı hormon salgılanması nedeniyle çeşitli hormon bozuklukları ve kitlesel olarak büyüdükleri için oluşan kitleye ait belirtiler görülür Prolaktin adenomu 1 cm’den büyük ise makroadenom, 1 cm’den küçük ise mikroadenom olarak adlandırılır Bu ayırımın önemi makroadenomlarda hormonal belirtiler yanında kitlesel belirtilerin de gözlenebilmesidir Hipofiz bezinin yakın komşuluğunda görme siniri vardır ve prolaktin adenomu 1 cm’den büyük ise bu sinire bası yaparak görme alanında bozukluğa (hasta yan tarafı göremez) neden olur Mikroadenomlarda ise bu risk çok azdır Bu nedenle, özellikle prolaktin hormonunun kanda aşırı yükseldiği durumlarda makroadenom varlığını araştırmak için hipofizi görüntülemek amacıyla röntgen, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans inceleme yapılmalıdır Göğüslerden süt gelmesi sadece prolaktin yüksekliğinde mi olur? Hayır Göğüslerden süt gelmesi (galaktore) çok çeşitli nedenlerle oluşabilir Estrojen hormonu fazlalığı (doğum kontrol hapları, östrojen salgılayan kistler vb), emzirme, stres, tiroid hormon bozuklukları, çeşitli tümörlerin prolaktin salgılaması ve bazı ilaçlar da prolaktin yükselmesine veya direkt etki sonucu göğüslerden süt gelmesine neden olabilir Bazen hiç bir neden bulunmaksızın ve prolaktin düzeyleri normal olsa da galaktore olabilir Bu olgularda sebep muhtemelen prolaktin hormonunun biyoaktivitesinin artmasıdır, yani hromon düzeyleri aynı olmasına rağmen prolaktinin süt bezlerindeki etkisi daha fazladır Tedavi Tedavinin planlanmasında prolaktin hormonunun kan düzeyleri, makroadenom olup olmadığı ve hastanın şikayetleri, önem taşır Normalde prolaktin hormonunun kandaki üst sınırı 25 ng/ml’dir Ancak, bir çeşit stres hormonu yani streste de salgılanabilen bir hormon olduğu için hormon değerleri çeşitli faktörlerden kolaylıkla etkilenip yüksek bulunabilir Örneğin hastanın tok olması, yumurtlama dönemine yakın olması ve hatta kan alınırken damar yolunun bulunmasında zorlanılması bile prolaktin düzeylerinin yüksek bulunmasına neden olabilir Bu nedenle, prolaktin düzeyi 25 ng/ml’nin üstünde bulunduğu olgularda teyit etmek için bir kez daha kan alınması gerekebilir Ancak, prolaktin düzeyleri aşırı yüksekse (100 ng/ml’nin üstü) bunun çevresel faktörlere bağlı olması olasılığı zayıftır ve bu olgularda hipofiz makroadenomu bulunma riski yüksektir Bu nedenle, bunlarda hipofizin görüntüleme yöntemleri ile araştırılması gerekir Makroadenom varsa tedavi edilmelidir Hastanın tek şikayeti göğüslerden süt gelmesi (galaktore) ise ve hasta bundan çok şikayetçi değil ise tedavi şart değildir Ancak, hastayı rahatsız eden boyutlarda galaktore, adet düzensizliği varsa, kısırlık şikayeti varsa veya prolaktin düzeyleri aşırı yüksek ise o zaman tedavi edilmelidir Tedavide esas olarak 2 yöntem vardır: Tıbbi ve cerrahi tedavi Cerrahi tedavi ancak, prolaktinin aşırı yüksekliği ile beraber makroadenom olması (1 cm’den büyük tümör) ve/veya görme bozuklukları olması durumunda önerilir Diğer durumlarda ilaç tedavisi uygulanır