İnfeksiyoz Mononükleoz

Virüsün gösterilmesi

Normal bireylerde de virüs atılımı olduğundan tanıda pek değer taşımaz Klinikte rutin kullanılmaz EBV’nin geç dönem viral antijenleri lökositleri yüksek oranda enfekte olmuş hastaların lenf nodundan ve periferik kanından izole edilebilir Patolojik materyelde EBV’nin gösterilmesinde en spesifik yöntem nükleik asit hibridisazyonudur Primer EBV enfeksiyonu olan ve reaktivasyonu olan hastaların serumunda PCR ile positif EBV gösterilmiştir

Komplikasyonlar

• Hematolojik: Trombositopeni, hemolitik anemi, aplastik anemi, agranülositoz, agammaglobulinemi, hemofagositik sendrom

Hemofagositik sendrom: EBV enfeksiyonunun nadir görülen ve hayatı tehdit eden bir komplikasyonudur Ateş, hepatosplenomegali, pansitopeni kemik iliğinde hemofagositik hücrelerle ve yaygın damar içi koagülasyonla kendini gösterir %30-40 mortalite bildirilmektedir

• Respiratuar: Persistan öksürük, pnömoni, plevral efüzyon, hiler lenfadenopati

• Kardiyak: Göğüs ağrısı ve myokardit ve perikardit gelişebilir

• Nörolojik: EBV’nun neden olduğu enfeksiyöz mononükleozlu hastaların %1-5’inde SSS komplikasyonu gelişmektedir Aseptik menenjit, ensafelit, transvers myelit, akut hemipleji, enfeksiyöz polinöropati, optik nevrit, periferik nöropati, Bu nörolojik komplikasyonlar klinik bulguların ortaya çıkmasından 2-3 hafta sonra başlar ve prognoz genellikle iyidir

• Dalak rüptürü: Spontan veya minör travma ile oluşabilir Sol tarafta ani başlayan ağrı durumunda, peritoneal irritasyon, hemoraji,şok durumlarında akla gelmelidir

• Diğer: Orşit, böbrek yetmezliği, artrit, rabdomiyoliz, pankreatit, oküler etkilenme, genital ülserler, bilier obstriksiyon EBV enfeksiyonu sonucunda hepatik yetmezlik gelişmesi çok seyrektir, ancak gelişen karaciğer yetmezliğinin mortalitesi yüksektir EBV’nun Burkitt lenfoma ve nazofarenks karsinoma ile de ilişkisi saptanmıştır

Konjenital ve Neonatal EBV Enfeksiyon: Konjenital enfeksiyon sonucu hepatosplenomegali, mikrosefali, katarakt, mental gerilik, mikrognati, abortus ile kaybedilen bir vaka bildirilmiştir Birinci trimestrde EBV enfeksiyonu varsa terapötik abortus önerilir Konjenital enfeksiyonun serolojik göstergeleri; VCA-IgM ve IgG (+), EA-IgG(+), EBNA antikorları (-) şeklindedir İnfantlarda hastalık genellikle asemptomatik ve abortif seyreder

Ayırıcı Tanı: Streptokokal tonsillit ve farenjit, difteri, kan hastalıkları, rubella, kızamık, viral hepatitler sitomegalovirus enfeksiyonu, toxoplazmoz

Tedavi

Enfeksiyöz mononükleoz kendi kendini sınırlayıcı bir hastalıktır

Antimikrobiyal ilaçların hastalığın gidişatına bir etkisi yoktur

Akut dönemde yatak istirahati, ateşi düşürmek ve boğaz ağrısını hafifletmek için antipiretik ve analjezikler verilebilir

Kortikosteroidlerin tedavideki yeri tartışmalıdır

Ateş süresini kısalttığı ve semptomların hafiflemesini sağladığı saptanmışsa da immunolojik dengeyi bozduğundan sıklıkla önerilmez Ancak hava yolu obstrüksiyonu, ciddi trombositopeni, hemolitik anemi, santral sinir sistemi tutulumu, myokardit perikardit gibi hayatı tehdit eden durumlarda verilebilir Asiklovir, Gansiklovir, ve Foskarnet’in EBV DNA polimeraz enzimini inhibe ettiği gösterilmiştir Bu ilaçlar EBV replikasyonunu litik fazda bloke ederler Ancak klinik araştırmalarda bu ilaçların yararı saptanmamıştır Splenomegalisi olan hastaların kabızlık, sportif aktiviteler ve ağır kaldırmaktan kaçınması önerilir

AntiCD-20 monoklonal antikorlar (rituximab) EBV’nin yol açtığı lenfoproliferatif hastalığı olan bireylerde hastalığın hasarını azaltmaktadır Kemoterapi ile kombine kullanıldığında EBV viral yükünde azalma gözlenmiştir

AntiTNF-a kullanımı, virüsün indüklediği hiperenflamatuar durumu baskılamada etkili bulunmuş

Ölüm: Nadirdir EBV enfeksiyonunun komplikasyonlarından kaynaklanmaktadır Nörolojik komplikasyonlar, dalak rüptürü, üst solunum yolu obstrüksiyonu en sık ölüm nedenlerindendir Granülositopeni, trombositopeni, hepatik yetmezlik, miyokardite bağlı ölümler bildirilmektedir

Korunma

EBV enfeksiyonu geçiren hastaların en az 6 ay süre ile kan vermemesi önerilir

Günümüzde EBV için aşı henüz yoktur Virüsün gp 350 proteine (zar glikoproteini) ve EBV epitoplarına karşı aşı araştırması sürmektedir Malignensi potansiyeli olduğu için (!) canlı atenüe aşı önerilmemektedir

Kaynaklar

1 Schooley RT EBV In: Mandell Principles and Practice of Infectious Diseases 5th ed 2000:1599-1608

2 Novarro WH, Kaplan LD Lymphoproliferative disease Blood 2006:107(1);13-20

3 Fidan I, Yüksel S, İmir T Değişik yaş gruplarında Epstein-Barr virus antikorlarının araştırılması İnfeksiyon Dergisi/Turkish Journal of Infection) 2005;19:453-6

4 Demir T, Ulaş F, Kibar Y Bilateral optik nörit olgusu TKlin Oftalmoloji 2003;12:161-4

5 Arslan N, Akman H, Sayan M, Öztürk Y, Büyükgebiz B Epstein-Barr virus enfeksiyonuna ikincil gelişen hepatik yetmezlik Çocuk sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2003;46:47-9

6 Cohen JI Epstein-Barr virus infection N Engl J Med 2000; 343: 481-92

7 Jenson HB Epstein-Barr virus In: Behrman RE, Kliegman RM, Jenson HB (eds) Textbook of Pediatrics (16th ed) Philadelphia: WB Saunders, 2000: 977-81

8 Balamuth NJ, Nichols KE, Paessler M, Teachey DT Use of rituximab in conjunction with immunosuppressive chemotherapy as a novel therapy for Epstein Barrvirus-associated hemophagocytic lymphohistiocytosis J Pediatr Hematol Oncol 2007;29:569-73

9 Mischler M, Fleming GM, Shanley TP, Madden L, Levine J, Castle V, Filipovich AH, Cornell TT Epstein-Barr virus-induced hemophagocytic lymphohistiocytosis and X-linked lymphoproliferative disease: a mimicker of sepsis in the pediatric intensive care unit Pediatrics 2007:119;1212-8

10 Ludere R, Kok M, Niesters HG, Schuurman R, de Weerdt O, Thijsen SF Real-time Epstein-Barr virus PCR fort he diagnosis of primary EBV infections and EBV reactivation Mol Diagn 2005;9:195-200