Bağlama Egzersizleri

BAĞLAMADA NOTA YERLERİ

Pratik Öneriler:
Bağlama düzeninde en alt boş tel re telidirOrta boş tel sol teli,en üst tel ise la telidirTemel olarak alt tel boş olarak re sesinden başlar ve mi sesine kadar inerPratik olarak ifade etmek gerekirse bir notadan sonraki 3perde onun bir alt sesidirÖrneğin alt boş tel re sesidir 3 perde aşağıya inersek mi sesini buluruz istisna olarak si ile do ve mi ile fa sesleri yan yanadırSi notasının hemen altında do notası vardırYine aynı şekilde mi notasının hemen altında fa notası vardır İyi bir bağlama icracısı olabilmek için düzenli bağlama egzersizleri yapmak gereklidirNe kadar çok bağlama egzersizi yaparsak o kadar çok parmaklarımıza hakim oluruzVe o kadar da notalara temiz basarızŞu anda usta sayılabilecek tüm bağlamacılar çok iyi bağlama çalmalarına rağmen günde 2-3 saat egzersiz yapmaktadırlarTabiki o parmaklara duyguları verebilmek içinde çok iyi bir dinleyici olmak gerekmektedir Bağlama nın Bölümleri
Gövde: Tekne denilen bu kısım armudi biçimindedir Genelde tekne dut ağacından oyularak yapılırAyrıca kestane, meşe ve kayın (gürgen) hatta kavak ağaçları da kullanılır Fakat günümüzde dilimler halinde yapıştırılarak yapılan tekneler (yaprak saz) daha çok kullanılmaktadırGöğüs: Teknenin üzerine yapıştırılan tabla, sık elyaflı ağaçlardan yapılır (Kızılçam, ladin, köknar gibi) Tek parça olabileceği gibi, kenarlara başka renkli ağaçlar da konulabilirSap: Sazın perdelerinin bulunduğu kısımdır Sert ağaçlardan yapılırPerdeler: Sapa bağlanan, notaların yerlerini belirleyen misinalardır Sap üzerinde 7 ile 30 arasında bulunurBurgular: Bir ucu alt eşiğe bağlanan tellerin üst kısımda bağlandığı sapın uç kısmındaki deliklere yerleştirilen bir nevi makara işlevi gören özel şekil verilmiş tahta parçacıklarıdır Tel uçlarının sarılı bulunduğu �kulak� olarak da isimlendirilen burgular, çevrilmek sureti ile tellerin gerginliğini, gevşetmek ya da arttırmak vazifesini görür Akort işlevini gerçekleştirmeye yararÜst Eşik: Burgulardan gelen tellerin, sap üzerinde eşit aralıklarla ve belli yükseklikte tutulmasına yarar Genellikle sert ağaçtan sap üzerine oyularak takılırOrta eşik: Sap üzerinden gelen tellerin tellerin, göğüs üzerinde eşit aralıklarda ve belli yükseklikte durmasını sağladığı gibi telin titreşimini de göğüs vasıtasıyla tekneye iletir Göğüs üstüne yapıştırılmaz Gergin tellerle göğüs arasına sıkıştırılırAlt eşik: adına tarak da denen tellerin tekneyle bağlandığı sert ağaçtan yapılı kısımdırTeller : Eskiden at kılı ve bağırsaktan yapılan teller şimdi çeliktirOrta ve büyük boy sazlarda düz tellerin yanında sırma tellerde kullanılmaktadır Kısa sap (çöğür saz) ta tel sayısı ve kalınlıkları şöyledir:Alt teller; iki adet 0,18mm çelik tel ve bir adet ince sırma tel olmak üzere 3 tanedirOrta teller; 2 adet 0,28 veya 0,30mm çelik telÜst teller;1 adet 0,18mm çelik tel ve bir adet kalın sırma telToplam tel sayısı 7 tanedirUzun sap bağlama da tel sayısı ve kalınlıkları:Alt teller; iki adet 0,20mm çelik tel ve bir ince sırmaOrta teller; Kısa sapla aynıdır Üst teller;1 adet 0,20mm çelik tel ve bir adet kalın sırmaToplam tel sayısı 7 tanedir BAĞLAMA NEDİR ?

Bağlama ve Ailesi sazlarını tanıyabilmek için önce bu sazların atası olarak bilinen KOPUZ`un tanınması gerekiyor
İnsanlar, su kabağının üst kısmına ince deriler gerdirip sap ilave etmişler ve kiriş tellerini deri üzerinden geçirmek sureti ile sesin daha net çıkmasını sağlamışlar Yay ile çalınanlara "IKLIĞ" parmak veya mızrap türünden maddelerle çalınan türlerine de "KOPUZ" adını vermişler
IKLIĞ yaylı sazların, KOPUZ ise mızraplı sazların atası olarak bilinmektedir Kopuz, sonraları su kabağı yerine armudumsu şekilde ağaçlardan oyularak yapılmış, üzerine yine deri gerilmiş, kiriş teller takılarak uzun yıllar çalınmış, daha sonraları da derinin yerini ağaç (göğüs-ses tablosu), kiriş tellerinin yerini ise metal teller almıştır
Mızraplı sazların atası alarak bilinen Kopuz, Türklerin en eski sazlarından biridir En az 1500 yıl kullanılmış olan bu ünlü mızraplı saz, bugün yerini Anadolu`da bağlama ve ailesi sazlarına bırakmış olmakla beraber, Orta Asya ve Sibirya Türkleri tarafından halen kullanılmaktadır
Bağlamanın ses sahası 2,5 oktav olup, ses tablosu üzerine yapıştırılan ilave perdeler ile ses sahası 3 oktava kadar da çıkarılabilir
Bağlama ailesi sazlarını büyükten küçüğe aşağıdaki gibi sıralayabiliriz

MEYDAN SAZI
Meydanlarda çalınmasından dolayı Meydan Sazı denilmiştir 12 teli bulunması nedeniyle bazı yörelerde 12 telli sazda denilmektedir Meydan sazı bağlama ailesinin en büyük sazıdır La sesine akort edilir Form boyu 52,5cm, sap boyu 70cm, tel boyu 112cm, form eni ve derinliği 31,5cm dır En ince teli 0,35 - 0,40 numaradır Çoğunlukla kalın bam telleri kullanılır

DİVAN SAZI
Meydan sazından biraz daha küçüktür Dokuz telli yada yedi telli olarak kullanılabilir Meydan sazından dört ses daha tiz akort edilir Form boyu 49cm, sap boyu 65cm, tel boyu 104cm, form eni ve derinliği 29,5cm dır

ÇÖĞÜR
Divan sazına yakın büyüklükte 9 ile 6 tel takılmakta ve 15 kadar perdesi bulunmaktadır Akordu alt iki tel (La), orta iki tellerin birisi (La) diğeri ise (Re), üst teller ise (Sol) sesine akort edilir Çöğür ile; Nefes, Ayin ve Semai gibi havalar çalınır Bugün daha çok curası kullanılmaktadır Çöğür Curası, çöğürün bir oktav daha tizi ve küçüğüne denir

BAĞLAMA
Adını alan ailenin temel sazıdır 17-24 perdesi vardır Meydan sazından bir oktav, Divan Sazından ise beş ses daha tizdir 6-9 tel takılır Alt telleri(La) sesine akort edilir Düzen değişikliklerinde orta ve üst tellerin akortları değiştirilir Form boyu 42cm, sap boyu 55cm, tel boyu 88cm, form eni ve derinliği 25cm dır
Bağlama, yapım itibarı ile sert ve zamanla şekil değiştirmeyen ağaçlardan imal edilir Bunların yumuşak ağaç olmalıdır Genellikle Dut, Gürgen, Kestane, Ardıç, Karaağaç, Ceviz gibi ağaçlardan yapılır

Göğüs bölümünde kullanılan ağaçlar ise akustiği daha güzel elde etmek için Köknar, Çam, Ladin gibi ağaçlarlardır

Bağlamanın sap kısmında ise Gürgen, Ak Gürgen, Ardıç veya Ceviz gibi sert ağaçlar kullanılır

Bağlamada ses çıkarabilmek için gövdesini sağ dizimizin üzerine koyar ve mızrapla (tezene) tellere dokunuruz Perdelere basarak ta değişik nota seslerini elde ederiz

Bunun yanında bağlamanın tellerini çeşitli seslere göre ayarlamaya Düzen denir Düzenler bir ezginin bağlamadaki gerek tavır ve gerekse çalınış özelliğini ifade eder Aynı ezgiyi başka bir düzenle icra edebildiğimiz halde esasen ahengi değişir Bazı ozanlarımız kendilerine göre düzenler kullanmışlardır Zaten düzen adlarının bir kısmının ozanlarımızın isimlerini aldığını görmekteyiz Bağlama ‘ da düzenleri yedi ayrı şekle ayırabiliriz :

Normal Düzen ( Bozuk Düzen veya Kara Düzen dendiği de görülmektedir )
Bağlama Düzeni ( Aşık Veysel Düzeni veya Veysel Düzeni dendiği de görülmektedir )
Misket Düzeni
Fidayda Düzeni
Müstezad Düzen,
Abdal Düzeni ( Bazlak veya Avşar Düzeni dendiği de örülmektedir )
Cura Düzeni

BOZUK
15-18 perdesi vardır Üçerli gruplar halinde 9 tel takılır Bağlama ebatlarındadır Ortaya iki sarı ve bir ince çelik tel, üste ve alta ise birer kalın sarı ve ikişer çelik tel takılır Sarı teller çelik tellere göre bir oktav daha pes akort edilir
Genellikle Güney ve Ege yörelerimizde bozuk olarak bilinir ve çalınır Bozuk düzeni oldukça yaygındır Akortları ise alt(La), Orta(Re) ve üst (Sol) seslerine düzenlenir

ASIK SAZI
Aşıkların ( Halk Ozanlarının ) çalmış oldukları bağlamaya aşık sazı denilmektedir Normal bağlamaya göre sapı daha kısadır 13-15 perdesi vardır Dip perdesi (Re) değil Do`dur 6-9 telli olarak kullanılır

TAMBURA
Bağlamadan daha küçüktür Divan sazından bir oktav tizdir ve divan sazının curası olarak bilinir Bağlamadan da dört ses daha tizdir Alt(Re) orta(Do) seslerine akort edilir Form Boyu 38cm, sap boyu 50cm, tel boyu 80cm, form eni ve derinliği 228cm dır

CURA
Bağlama ailesinin en küçük sazıdır 7-16 perdesi 3-6 teli bulunmaktadır Genellikle altı tellidirÜç tek telli veya altta iki, ortada iki, üstte ise tek telli olanlarının yanı sıra iki telli olanları da vardır Bağlama ve Bozuk düzenlerine akort edilir İki telinin akort düzeni alt tel(La) üst tel(Re) dır

BAĞLAMA CURASI
La sesine akort edilir Bağlamadan bir oktav tamburadan ise beş ses tizdir Form boyu 26,5cm, sap boyu 35cm, tel boyu 56cm, form eni ve derinliği 15,5cm dır

TAMBURA CURASI
Re sesine akort edilir Tambura`dan bir oktav, bağlama curasından dört ses daha tizdir Form boyu 22,5cm, sap boyu 30cm, form eni ve derinliği 13,5cm dır