Kumanda Elemanlari ≫ Butonlar

Çalışma Şekillerine Göre Sınır Anahtarları

Ani Temaslı ve Kalıcı Tip olmak üzere iki kısıma ayrılırlar Sınır anahtarının durum değiştirmesine neden olan hareket ortadan kalktığında, ani temaslı sınır anahtarı hemen normal konumuna döner (yay nedeniyle) Halbuki bir hareket nedeniyle kalıcı tip sınır anahtarı durum değiştirirse, anahtar yeni konumnda kalır Otomatik olarak normal konumuna dönmez Ters yöndeki başka bir hareket kalıcı tip sınır anahtarını normal konumuna döndürür

KUMANDA ELEMANLARI > RÖLELER

Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur Elektromıknatıs, demir nüve ve üzerine sarılmış bobinden meydana gelir Röle bobinleri hem doğru ve hem de alternatif akımda çalışır Bobin doğru akıma bağlanacak ise demir nüve bir parçadan yapılır

Demir nüvenin ön yüzüne plastikten yapılmış bir pul konur Bu pul, bobin akımı kesildikten sonra artık mıknatısıyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önler Bobini alternatif akıma bağlanacak rölelerin demir nüveleri sac paketinden yapılır

Demir nüvenin ön yüzünde açılan oyuğa bakırdan yapılmış bir halka geçirilir Bu bakır halka konmazsa alternatif alan nedeniyle palet titreşim yapar Kontaklar açılıp kapanır ve röle gürültülü çalışır Rölelerde bir veya daha fazla sayıda normalde açık ve normalde kapalı kontak bulunur Kontakların açılıp kapanmalarını, rölenin paleti sağlar Bobin enerjilendiğinde, palet çekilirNormalde kapalı kontaklar açılır, normalde açık kontaklar kapanır Rölenin paletine bağlanmış olan bir yay kontakların nornal konumda kalmalarını sağlar Kontakların yapımlarında gümüş, tungsten, palladyum metalleri ve bunların alaşımları kullanılır

Üstteki şekilde verilen rölenin bobinine bir gerilim uygulandığında röle enerjilenir ve paletini çeker Palet üzerinde bulunan (1-3) nolu kontak açılır ve (1-2) nolu kontak kapanır Bobinin akımı kesildiğinde, röle üzerinde bulunan yay, paletin demir nüveden uzaklaşmasını sağlar Bu durumda kapanmış olan (1-2) nolu kontak açılır, açılmış olan (1-3) nolu kontak kapanır Röleler alttaki şekilde sembolize edilir





KUMANDA ELEMANLARI > KONTAKTÖRLER

Büyük güçteki elektromanyetik anahtarlara kontaktör adı verilir Rölelerde olduğu gibi kontaktörler de elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur Kontaktörler, bir ve üç fazlı motor, ısıtıcı, kaynak makinesi, trafo vb alıcıların otomatik olarak kumanda edilmesinde kullanılır Bu elemanların bobinlerinin gerilimleri DC ya da AC olarak 24 - 48 - 220 - 380 volt olabilmektedir

Şekilde verilen kontaktörün bobinine bir gerilim uygulandığında kontaktör enerjilenir ve paletini çeker Palet üzerinde bulunan (5-6) nolu kontak ve (7-8) nolu kontak açılır (1-2) nolu kontak ve (3-4) nolu kontak kapanır Bobinin akımı kesildiğinde, kontaktör üzerinde bulunan yay, paletin demir nüveden uzaklaşmasını sağlar Bu durumda kapanmış olan (1-2) nolu kontak ve (3-4) nolu kontak açılır Açılmış olan (5-6) nolu kontak ve (7-8) nolu kontak kapanır

KONTAKTÖRLERİN YAPISI

1- Bobinler (Elektromıknatıs) :

Bobin ve demir nüveden üretilmiş elemandır Bobinde gerilim uygulandığında geçen akım manyetik alan oluşturarak mıknatısiyet meydana getirir Kontaktör bobinleri de doğru veya alternatif akımla çalışırlar Her iki akımla çalışacak kontaktörlerin demir nüveleri genellikle E şeklinde yapılırlar Eğer bobin doğru akımla çalışacaksa E şeklindeki demir nüve, yumuşak demirden ve tek bir parça olarak yapılır

Demir nüvenin dış bacaklarına plastikten yapılmış iki pul konur Bu pullar, bobin akımı kesildikten sonra kalan artık mıknatısıyet nedeniyle paletin demir nüveye yapışık kalmasını önlerler Bobini alternatif akıma bağlanacak olan kontaktörlerin E şeklindeki demir nüveleri, silisli saçların paketlenmesiyle yapılır Böylece manyetik devrenin demir kayıpları en küçük değere indirilmiş olur Bir kontaktör bobini alternatif gerilime bağlanırsa bu bobin alternatif manyetik alan yaratır Frekansı 50 olan bir şebekede bu manyetik alan saniyede 100 kere 0 olur, 100 kere de maksimum değere ulaşır

Manyetik alan maksimum olduğunda palet çekilir, sıfır olduğunda da palet bırakılır Bu nedenle palet titreşir, kontaklar açılır ve kapanır, kontaktör çok gürültülü olarak çalışır Bu sakıncayı gidermek için demir nüvenin dış bacaklarının ön yüzlerinde açılan oyuklara kalın bakır halkalar takılır Bakır halkalar kullanılmazsa bir titreme oluşur

Bir transformatörün sekonder sargısı gibi çalışan bu bakır halkaların her birinde gerilim indüklenir Halkalar kısa devre edilmiş olduklarından, indüksiyon gerilimi halkalardan akım dolaştırır ve halkalar ek bir manyetik alan yaratır Bu manyetik alan esas manyetik alandan 90 derece geride olduğundan, demir nüvedeki toplam manyetik alan hiçbir zaman sıfır olmaz Bu nedenle palet devamlı çekik kalır

2- Palet :

Kontaktör nüvesinin hareketli kısmına palet denir Palet üzerine kontaklar monte edilmiştir Kontaktörlerde kontakların açılıp kapanmaları palet ile sağlanır Palet, yerçekimi kuvvetiyle veya bir yay aracılığı ile demir nüveden uzakta bulunur Bobin enerjilendiğinde, palet demir nüve tarafından çekilir ve kontaklar durum değiştirir

3- Kontaklar :

Normalde açık ve normalde kapalı olmak üzere iki tip kontak vardır Palet üzerine monte edilen hareketli kontakların bir kısmı kontaktör çalışmaz iken açık konumda, bir kısmı ise kapalı konumdadır Kontaktör bobini enerjilendiğinde ise kontaklar durum değiştirir Kontakların yapımında gümüşün; bakır, nikel, kadmiyum, demir, karbon, tungsten ve molibden'den yapılmış alaşımlar kullanılır Bu alaşımlarda gümüşün sertliği artırılmış, sürtünme ve arktan dolayı meydana gelecek aşınmalar azaltılmıştır Kontaktörde iki tip kontak mevcuttur Bunlar :

- Güç kontakları (Ana Kontaklar)
- Kumanda kontakları (Yardımcı Kontaklar)

Güç kontakları yüksek akıma dayanıklı olup, motor vb alıcıları çalıştırmak için kullanılır Bu nedenle yapıları büyüktür Kumanda kontakları ise, termik aşırı akım rölesi, zaman rölesi, ısı kontrol rölesi, mühürleme vb gibi düzeneklerin çalıştırılmasında görev yapar Bu nedenle yapıları küçüktür







Kısaca; ana kontaklar yük akımını, yardımcı kontaklar kumanda devresinin akımını taşırlar Kontaktörün içinde normalde açık ve normalde kapalı olmak üzere değişik sayıda kontak bulunur Bobin enerjisiz iken bazı kontaklar açık konumda bekler Bobin enerjilendiğinde açık kontaklar kapalı, kapalı kontaklar ise açık hale gelir Kontaktörde kontakların konumunun değişimi yukarıdaki şekilde gösterilir

Bir alternatif akım kontaktörünün devresi

Bir doğru akım kontaktörünün devresi

yukarıda 1ci şekilde, bir buton ve bir kontaktörle yapılan bağlantının şeması verilmiştir Bu bağlantıda Başlatma butonu açıkken, A kontaktörü enerjilenemez Yani A kontaktörü normal konumunda bulunur Bu durumda A1 kontağı açık ve L1 lambası sönüktür A2 kontağı kapalı olduğunda, L2 lambası yanmaktadır Başlatma butonuna basıldığında A kontaktörü enerjilenir Normalde açık A1 kontağı kapanır ve L1 lambası yanar Normalde kapalı A2 kontağı açılır, yanan L2 lambası söner Başlatma butonu serbest bırakıldığında, A2 kontaktörünün enerjisi kesilir Kontaklar normal konumlarına dönerler L1 lambası söner ve L2 lambası yanar

2ci şekilde ise Başlatma butonuna basıldığında P ucundan gelen akım Başlatma butonundan, A1 kontağı ve A bobininden geçerek devresini tamamlar A kontaktörü veya rölesi, normal gerilimle enerjilenir Normalde kapalı A1 kontağı açılır R1 direnci A bobinine seri olarak bağlanır R1 direncinde düşen gerilim nedeniyle A bobini daha küçük bir gerilimle çalışmaya devam eder Çünkü A bobinine uygulanan bu küçük gerilim, paletin çekik kalmasını sağlar A bobini enerjilenince, A2 kontağı kapanır ve L1 lambası yanar A3 kontağı açılır, yanan L2 lambası söner