Akmonya Paraları

Akmonya paraları













Akmonya şehri, günümüzde Uşak’ın Banaz ilçesinin Ahat Köyü içerisinde Asar mevkiindedir Coğrafi olarak Banaz ovasının (antik dönemdeki adıyla Panasion) kuzey-doğusunda ve Burgaz Dağlarının kuzey ucunda kuzey-batıya doğru yerleşmiştir Şehrin kalesi tepede ve gerçekten korunaklı bir yerdedir Tepenin eteklerine doğru mezarlar var ise de yüzyıllar süren kaçak kazılar sonucu bunlar nerede ise kaybolmuştur Şehri 1883 yılında ziyaret eden William Ramsay bile mezarların devamlı bir şekilde açıldığından ve taşlarının yağmalandığından şikayet eder Akmonya şehri etrafındaki diğer yerleşim yerleri ile sıkı ekonomik ilişki içerisinde olmuştur Bunlardan en önemlileri Susuz Köyü’ndeki Keramon-Agora, Çarık Köyündeki Traianapolis ile İslam Köy’deki Alia’dır Aslında Keramon-Agora, Akmonya’nın pazar yeridir ve onun bu anlamda Akmonya ile birlikte tek bir yerleşim ünitesi olarak değerlendirilmesi yerinde olur

Akmonya çeşitli yolların, özelliklede Pers İmparatorluğu’nun atar damarı olan ve Sardis ile imparatorluk başkentleri Susa ve Persepolis’i birbirine bağlayan “Kral Yolu”nun üzerinde olması nedeniyle ekonomik refah içinde bulunmuştur Hellenistik dönemin sonlarında ve Roma idaresi altında şehrin belirli bir özerklik kazandığını söylemek mümkündür (Magie, 1950: 132) Bu dönemden kalan sikkeler bunun birer göstergesidir Yalnız bu durum, Akmonya’ya özgü bir durum olarak görülmemelidir Üçüncü yüzyılda yaşanan enflasyonist krizden önce pek çok Anadolu ve Roma imparatorluk şehri benzer bir statüye sahip bulunuyordu

Akmonya Adı, Şehrin Kuruluşu, ve Kaynaklar [değiştir]

Akmonya adının nereden geldiği tartışma konusudur Bölgenin zamanında Frigya kontrolunda olduğu düşünülerse, Akmonya’nın Frigya’lılar tarafından kurulduğu ve isminin de Frigce olduğu düşünülebilir Gerçektende bir Hint-Avrupa dili olan Frigce’de akmon (άκμων) kelimesinin “taş” anlamına gelmesi muhtemeldir Yalnız Eski Yunanca “örs” anlamına gelen akmon (άκμων) kelimesi de bir olasılık olarak görülebilir (Zgusta, 1984: 30-32)

Milet’li Alexander Polyhistor (yak İÖ 70) tarafından kaydedilen şehrin kuruluş efsanesi bölgenin eskiçağ kültürü hakkında bizi aydınlatır Buna göre, Manes’in iki oğlu olmuştur Birisinin adı Akmon ve diğerinin adı Doias’dır, ve Akmon Akmonya şehrini kurmuştur William Ramsay, bu efsanede bazı yerel dinlerin izlerini görür Manes’in diğer isimlerine bakarak onun bir güneş tanrısı olduğu sonucuna varır Bazı Akmonya sikkeleri üzerinde bulunan atlı figürünü de Manes ile ilişkilendirir (Ramsay, 1895-97: 625-26) Dolayısıyla, Manes’i daha sonra Yunan etkisi altında Zeus figürüne asimile olmuş yerel bir tanrı olarak görür Gerçektende Manes Herodot’da Lydia kralı Atys’in babası olarak görülür Ayrıca, Asya kıtasının adı da Lidya’lı Asies’den gelmektedir ki, Asies’in babasının adı Cotys, onunda babasının adı Manes’tir (Herodot, I94, IV45) Bu bilgiler, şehrin sosyal ve ekonomik tarihi konusunda pek az şey söylese de, bölge kültürünün eskiliğini gösermesi açısından önemlidir Ramsay, erken Akmonya sikkeleri ile Pergamon (Bergama) sikkeleri arasındaki benzerlikten yola çıkarak, Akmonya ile Bergama arasında bir yakınlık olması olasılığını ileri sürer (Ramsay, 1895-97: 630)

Her ne kadar Akmonya adı bazı yazılı kaynaklardan, Cicero’nun (İÖ 106 – İS 43) Lucius Valerius Flaccus adlı bir idareciyi halkın mallarına kanunsuz olarak el koyduğu yolundaki suçlamalara karşı savunmak için yazdığı Pro Flacco adlı söylevinden, nümizmatik verilerden, ve Batlamyus’un eserinden biliniyordu ise de, Akmonya adı ile Ahat Köyü’nde bulunan harabeleri ilk defa ilişkilendiren 19 yüzyılın ilk yarısında Johann Franz olmuştur (Buckler ve Calder, 1939: xvii) Bu tarihten sonra Akmonya üzerine olan çalışmalar daha çok etrafta kaydedilen yazıtlar üzerinden yapılmış, sistematik kazılar hiçbir zaman başlamamıştır Yazıtlar daha çok Roma dönemine aittir ve şehrin Bizans ve daha sonra Germiyan ve Osmanlı idaresi altındaki durumu hakkında bilgilerimiz hemen hemen yok denecek kadar azdır Akmonya’nın Dacia, yani aşağı yukarı bugünkü Romanya ve Moldovya’da bulunan ve Batlamyus (90-168) tarafında kaydedilen Akmonya ile karıştırılmaması gerekir (Ptolemy, 1991: 82, 114)

Roma İmparatorluğu ve Akmonya [değiştir]

Roma dönemi boyunca Akmonya daha çok Apamea (bu günkü Dinar) idaresi altında (Conventus Juridicus) olmuştur Akmonya daha sonra Praetor yani vali Lucius Valerius Flaccus’un (İÖ 63) idaresi altında olmuştur Flaccus, hiç ihtiyaç olmadığı halde kendisine bir donanma yapabilmek için Akmonya, Dorylaeum (Eskişehir) ve Temnus (Menemen) ahalisinden ve Yahudilerden ağır vergiler almak ve mallarına el koymakla suçlanmıştır Cicero’nun Flaccus’u savunmak için yazdığı Pro Flacco Flaccus hakkında şüphelerin oluşmasına sebep olmuşsa da, imparatorluğun Asyalı halklarını aşağılayıcı aşırı ifadelerle dolu olması nedeniyle herhangi bir sonuç getirmemiştir (Magie, 1950: 379-80; Cicero, Pro Flacco, XV)