Tokat Sivil Mimari Örnekleri

Evlerin cephe düzenlemelerinde daha çok ön cepheye önem verilmiştir Erken yapılanmada avluya açık sofa daha sonradan kapatılmış ve çıkmalar cephenin belirleyici mimari elemanı konumuna gelmiştir Bu nedenle de köşelerde çıkmalı ev tipleri ile de karşılaşılmıştır Üst örtüde çatı saçaklarına özen gösterilmiştir Bu saçaklarda saçak altı düz ahşap kaplamalı, saçak altı içe eğilimli örnekler ve saçak altı hiçbir şekilde kaplanmayıp düz bırakılmış tiplerle de karşılaşılmıştır Çatılar genellikle yayvandır Bitişik nizam evlerde ise beşik çatı, bahçe içerisindeki evlerde de kırma çatı kullanılmıştır Bütün bu evlerde alaturka kiremide yer verilmiştir

Evlerin bezemeleri oda kapılarında, yüklük ve dolap kapaklarında, tavanlarda ve duvarlarda görülmüştür Bezeme daha çok ahşap, sıva üzerine kalem işiyle ve alçı ile yapılmıştır Yapılarda yaygın biçimde kullanılan ahşap, Tokat’ta aynı zamanda bezeme unsuru olarak da kullanılmıştır Tavanlar çıtalarla bezenmiştir Bu tavan bezemelerinde “S” şeklindeki çıtalar birleştirilerek küçük karelere bölünmüş, Yağcıoğlu Konağında görüldüğü gibi üçgen şekillerle de karşılaşılmıştır Bunların dışında küçük bir göbekten dağılan düz veya eğri ışınlar, bitkisel motifler ve çubuklar da sık sık uygulanan bezemelerdir Bunların yanı sıra, baklava, kare, oval, sekizgen ahşap motiflere de rastlanmıştır Bazı evlerin tavanlarında ise bitkisel motiflerin yanı sıra düz tavanlara da yer verilmiştir Ayrıca sıva veya ahşap üzerine de kalem işleri ile motifler ve resimler de yapılmıştır Bunların başında meyve, bitki resimleri, cami resimleri ve şehir manzaraları sıkça kullanılmıştır

Bunlar demir, bronz ve pirinçten yapılmış olup, iri halkalar veya el biçimindedirler Kapı kuşaklarının aralarına konulan çapraz veya düz silme demirler kabara denilen çivilerle çakılmıştır Yöresel maden sanatkârları buraya Şakşak tabir edilen oymalı pullar üzerine tokmaklar ve Çekecek denilen iri halkalar, kilitler, zemberekler yapmışlardır

Tokat’ta günümüze gelebilen XVIII yüzyılın sonlarına tarihlenen Vakıf Evi Bey Hamam Sokak’ta bulunmaktadır Bu evin mimari yapısının yanı sıra bezemeleri, tavan süslemeleri dikkati çekmektedir Hoca Ahmet Mahallesi Hoca Ahmet Sokağı’nda bulunan Yağcıoğlu Konağı XIX yüzyılın ortalarında yapılmıştır İç sofalı plan tipinde olan bu evin cephe görünümü, mimarisi ve bezemesi ile dikkat çeken örneklerdendir Gazi Osman Paşa Caddesi’nde XVIII yüzyıla tarihlendirilen Latifoğlu Konağının plan tipi diğer Tokat evlerinden farklıdır Burada “L” şeklinde avluya açılan açık bir sofanın etrafına odalar sıralanmıştır Ayrıca zemin katına bir hamam ile iş evi yerleştirilmiştir Pencereleri de XVII-XVIII yüzyıl konaklarında olduğu gibi büyük ölçüde ve ikili pencere düzeninde yapılmıştır Bu evin bezemeleri de dikkati çekmektedir

Ali Paşa Hamamı Sokağı’ndaki Madımaklar Evi bahçe içerisinde olup, belirli bir plan düzenine uymamaktadır Bu evin en büyük özelliği tavan, duvar, yüklük ve dolaplardaki kalem işleridir Deve Görmez Mahallesi Deve Görmez Sokak’ta bulunan Mustafa Süsoy Evi, iki katlı “U” şeklinde bir plan düzeni göstermektedir Evin alt ve üst katı iki yüzlü, iç sofalı plan tipindedir Ancak bu evde kapalı olan taşlık ön cepheden çıkıntı yaparak üstü açık küçük bir ön avlu haline dönüşmüştür Bu ev XIX-XX yüzyıla tarihlendirilmektedir

İki katın arasında ara kata yer verilmiştir Bu evde Başoda geleneğinin sürdürüldüğü görülmektedir Horuç Hamam Sokak’taki Fatma Ercan Evi XIX-XX yüzyıla tarihlendirilmiştir Kareye yakın dikdörtgen planlı olan bu ev, dış ve köşe sofalı plan tipindedir

Tokat ilçelerinden Niksar’daki evlerde ağaç ön planda tutulmuştur Bunun da nedeni ilçenin arkasındaki geniş çam ormanlarıdır Niksar evlerinde daha çok Karadeniz Bölgesi evleri ile İç Anadolu evlerinin bir karışımı görülmektedir Bu evler çoğunlukla iki ve üç katlı olup, çıkmalarla üst katlar dışarıya taşırılmıştır Hımış tekniği burada uygulanmış, evlerin cepheleri sıvanmış veya ahşap kaplamalarla örtülmüştür Bu evlerin büyük çoğunluğu birbirlerine bitişik nizamda yapıldığından cephe çıkmalarına çok fazla yer verilmemiştir

Zile evleri höyük çevresinde yapıldığından, mimari yönden Tokat evlerine benzemektedir Ancak, tarih boyunca birçok kez yangın geçirdiğinden, erken döneme tarihlenen sivil mimari örnekleri günümüze gelememiştir