Erzincan Tercan İlçesi

Erzincan Tercan ilçesi

Erzincan Tercan ilçesi

TERCAN İLÇESİ

İl merkezine 88 km uzaklıkta 1592 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 33643'dür Nüfusun 11207'si İlçe merkezinde 22436'sı köylerde yaşamaktadırİlçeye 3 Belde 69 köy ve 116 mezra bağlıdır Eski bir tarihi olan ilçe Kanuni Sultan Süleyman zamanında kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir İlçenin Selçuklulara tabi Saltuklular Beyliğinin yöneticisi Mamahatun tarafından 1190 tarihinde kurulduğu tahmin edilmektedir İlçe uluslararası E-80 karayolu üzerinde Erzurum ve Erzincan illerine aynı uzaklıktadır

Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır İlçenin güney kesimlerinde hububat ekimi sulamaya açılmış olan batı ve kuzey kesimlerinde şeker pancarı ekimi yapılmaktadır Tercan barajı hidroelektrik santrali sol ve sağ sahil sulama kanalları ile 17000 ha tarım alanını sulamaktadır İlçenin Sümer Holding AŞ Ayakkabı Fabrikası önemli sanayi kuruluşudur

Önemli tarihi eserleri arasında; Saltukoğulları hükümdarı Mamahatun Külliyesi ve türbesi kervansarayı hamamı ve mescidi kötür köprüsü pekeriç kalesi abrenk (vank) kilisesi kefrenci tapınağı bulunmaktadır

İlçede işleme özellikleri olan Tercan taşı ilkel usullerle ocaklardan çıkarılmakta ve kullanılmaktadır Tercan taşının kış dekorasyon malzemesi olarak inşaat sektöründe kullanılmaktadır

Eski bir tarihi olan ilçe Urartular ve Asurlular'ın etki alanı içinde kalmıştır Tercan daha sonraları sırasıyla Medlerin Persler'in İskender İmparatorluğu'nun Araks Devleti'nin ve Roma İmparatorluğu'nun egemenliğine girdi Malazgirt Savaşı'nı izleyen dönemlerde Mengücek Beyliği'nin yönettiği yöre sonraları Eretna Beyliği'ne bağlandı Timurun saldırılarına da uğrayan Tercan uzun bir süre Akkoyunlular'ın yönetiminde kaldı

Otlukbeli Savaşı'ndan (1473) sonra Osmanlı İmparatorluğu'na katıldıysa da Akkoyunlular Tercan'ı bir süre için geri aldılar Tercan Kanuni Sultan Süleyman zamanında kesin olarak Osmanlı egemenliğine girdi

TARİHİ YERLER VE ESERLER

Çadırkaya bucağında Çadırkaya tepesi Konarlı köyünde Şirinli kale Esenevler köyünde Şirinkayalar mağaraları Üçpınar köyünde Vank kilisesi yörenin ören yerlerindendir

Kadın Hükümdar Mama Hatun ve Külliyesi

Saltukoğullan Hükümdarı IIİzzettin Saltuk'un kızı olan Mama Hatun 1191 yılında Saltukoğullan Beyliği'nin hükümdarı olmuştur Eyyubiler'in Ahlat'ı kuşattıklattıklaı sırada çevre beyliklerine ait ordularla Ahlat'a yardıma giden Saltuklu kuvvetlerinin başında bulunmaktaydı

Hükümdarlığının ilk yıllarındaki durumu açıklık kazanmamış olmakla beraber yeğenlerine karşı kararlı ve güçlü bir şekilde mücadele ederek 10 yıl hükümdarlığını sürdürmüştür

Mama Hatun Mısır ve Suriye Meliki El Adil'den kendisine uygun soylu biriyle evlenmesi konusunda istekleri gerçekleşememiş kadın hükümdar olmanın güçlükleri nedeniyle siyasi yaşamından ayrılmıştır

Onun daha sonraki yıllarda nasıl yaşayıp kaç yaşında öldüğü bilinmiyor Ancak hayatının son yıllarını Tercan'da geçirmiş olması ve buradaki türbede defnedilmesi ile Tercan bir süre onun adıyla anılmıştır Bu soylu kadın hükümdar Tercan'da Orta Çağ Türk mimarisinin en ilginç ve önemli eseri kervansaray hamam mescit ve kendi türbesinden oluşan büyük bir külliye inşa etmiştir

Mama Hatun Türbesi

Saltuklu dönemine ait olan türbenin 1192 yılında ölen Saltuklu Erzurum sahibesi Mama Hatun için yaptırılmıştır Mimarı Ahlatlı Ebul-nema bin Mufad-dalü'l-Ahval'dır Türbe dairesel planlı mimari özelliği ile Anadolu türbe mimarisi içindeki tek özgün eser olarak dikkat çeker

Türbe kapısı üzerinde bulunan 5 kitabenin dördünde kurandan alınan ayet Hazreti Muhammed ile 4 Halifenin adlan birinde ise mimarın adı yazılıdır Ortadaki sivri külahlı kümbet kimi aynlıkları dışında genel çizgileriyle Ahlat kümbetlerini andırmaktadır Sarımsı kesme kireç taşından inşa edilen yapı iki bölümden oluşur

Ortadaki kümbet ve çevresinde 250 m kalınlığında dairesel duvarla çevrilmiştir Çevre duvar içten 11 nişlidir Bu nişlere Mama Hatun'un yakınlarının sandukaları yerleştirilmiştir TErdoğan Şahin'e göre Evliya Çelebi'nin gördüğü orijinal süslemeli mermer sandukanın yerine günümüzde geç dönemlere ait sembolik bir sanduka bulunmaktadır Ortada yükselen kümbet iki katlıdır Dıştan 8 dışbükey dilimler köşelerde ince uzun sütuncelerle son bulmaktadır 8 köşeli kaide üstünde yükselen kümbetin altında çapraz tonozlu mezar odası vardır Üst kattaki mescide 7 basamakla çıkılmaktadır Taçkapı mukarnas dolgu geometrik motifler çok dilimli rozetler ve dörtlü düğümlerle bezenmiştir Bordürlü dikdörtgen niş içindeki mazgal pencereler üzüm salkımı palmet ve rumi süslemelidir

Mama Hatun Kervansarayı Hamamı ve Mescidi

Yapım kitabesi bulunmayan kervansarayın 13 yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir TErdoğan Şahin; ATevhid ve Ravendi'yi kaynak göstererek yapının 13 yüzyılda inşa edildiği görüşündedir

Türbenin 30 m doğusundadır Onarımlar nedeniyle özgün biçimini yitirmiştir Yakın bir geçmişte çevre düzenlemesi ile birlikte restorasyonu yapılmıştır Ana hatlarıyla Osmanlı kent hanları planındadır Sarımsı renkte düzgün kesme kireç taşı ile inşa edilmiştir Çevre duvarı konik çatılı 16 silindirik yarım kuleyle desteklenmiştir Doğuda sivri kemerli taçkapı vardır Girişin sağ ve solunda dikdörtgen planlı mekanlar sıralanır Ortada üstü açık avlu kuzey ve güneyinde yük hayvanları için uzun ahırlar ve bir dizi hücre bulunmaktadır Planı ve mimari özellikleriyle 12 yüzyıl sonunda yapıldığı sanılmaktadır

Kervansarayın kuzeydoğu köşesinde yer alan Mama Hatun Hamamı kitabesi olmamakla birlikte kervansarayla aynı zamanda yapıldığı sanılmaktadır Orijinal özelliklerini oldukça yitirmiştir

Külliye içerisinde bulunan ve Evliya Çelebi'nin sözünü ettiği mescit IDünya Savaşı'nda yıkılmış daha sonra yerine bir cami inşa edilmiştir

Kötür Köprüsü

Tuzla suyuyla Karasu'nun birleştiği yerdedir Tümüyle yontma taştan olan yapının günümüze yalnızca ayaklan kalmıştır

Pekeriç Kalesi (Çadırkaya)

İlçenin Çadırkaya beldesinde bulunmaktadır Yaklaşık 100 m yüksekliğinde doğal kayadan oluşmaktadır Kayaya oyulmuş odalar merdivenler sarnıçlar bulunmaktadır Surlardan günümüze çok azı gelebilmiştir Kalıntılar buranın çok eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir

Abrenk (Vank) Kilisesi

Üçpınar köyü yakınlarındaki Vank dağının güneydoğusunda çukurca bir alan içerisindedir

Giriş kapısının üzerinde 1854 tarihi yazılıdır Kilise ile birlikte bir şapel ve iki adet dikili taş bulunmaktadır Bu taşlar mimarisi ve bezemesiyle dikkat çekici olup 12 yüzyıldan sonra Selçuklu Beyi Nasurettin dönemiyle tarihlenen kitabeleri taşırlar

Kefrenci Tapınağı

İlçenin Oğulveren köyündedir Bezemeleri önem taşımaktadır Yapı Pers özelliğine sahiptir

Oklu Baba

İlçeye 20 km uzaklıkta Çadırkaya beldesinde bir tepe üzerinde bulunan mezarlık savaşta ok ile şehit düşen bir ermişe ait olduğu söylenir

Ağ Baba

İlçeye 15 km uzaklıkta Akyurt köyünde Ağaçlık ve sulak bir mesire yeridir Yöre halkı tarafından kutsal sayılan bu yer ziyaret edilmekte ve kurban kesilmektedir