Hakkari 'De Düğün Ve Evlenme Adetleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-14-2012

HAkkari 'de Düğün ve evlenme adetleri

DÜĞÜN VE EVLENME ADETLERİ

Evlenme yaşı köy yerinde erkeklerde 18-20 kızlarda 15-18 il ve ilçe merkezlerinde 20-25 kızlarda 18-20'dir

Önce dini nikah sonrada resmi nikah yapılır

Boşanma olaylarına pek rastlanmaz

Boşanmalarda “tas atma” yada “talak verme” denen geleneksel boşanma resmi boşanma seklinden daha yaygındır

İl merkezlerinde çok evlilik görülmekle beraber çiftçilik ve hayvancılıkla uğrasan köy yerinde daha çok görülür

Aşiret içi evlilik yaygın birlikte aşiretler arası evlilikte olabilir

Aşiret içi evlilikte yaygın olan akraba evliliğidir

GÖRÜCÜ USULÜ

Evlenme biçimlerinin başında görücü usulü gelir

Evlenecek erkeğin yakınlarından oluşan birkaç kadın daha önce üzerinde durulan yada tanıdıklarca tavsiye edilen kızı görmeye gidip yakından incelerler

Gözlemleri müspet olursa niyetlerini belli edip ayrılırlar

Birkaç gün sonra bir aracı gönderip kapılarının kendilerine açık olup olmadığını sorulur

Şayet kız tarafının kızlarını verme gibi bir niyetleri varsa düşünmek ve akrabalarına danışmak için süre isterler

Bu bazen defaatle tekerrür eder

Bu hareket bir çeşit naz anlamına da gelir

KIZ İSTEME

Kız tarafının olumlum bir cevap vermesiyle karsılaştırılan bir günde aksam yemeğini müteakip oğlan babası akrabalarını ve aşiretin ileri gelenlerinden oluşan 8-10 kişilik bir grup yanına alarak köy yada mahalle imamının esliğinde kız istemeye giderler

Kızın babası da akrabalarıyla beraber gelecek grubu bekler

Oğlan tarafını gelmesiyle kız isteme merasimi resmen başlamış oluyor

Her iki tarafta da anlamlı vakar bir sessizlik hakimdir

Bu atmosferde oğlan ve kız taraflarının konuşmaması adettendir

Konuşma hakki her iki tarafın yaşlılarınındır

Önce kız tarafının en yaşlısı ve ileri geleni misafirlere “hos geldiniz bas göz üstüne geldiniz

” der

Oğlan tarafının mukabil karşılığından sonra kısa bir süre havadan sudan konuşulur

Oğlan tarafının yaşlısı laf arasında bir girizgah bulup kız tarafının en yaşlısına “gelisimizin sebebini açıklar

Allah’ın emri peygamberin kavli ile kızınız A yı oğlumuz B ye münasip gördük ne buyurursunuz?” der

Kız tarafının en yaşlısı “ kızımız bir candır yolunuza feda olsun

” der

Bu cevap evet anlamındadır

Bunun üzerine hoca bir fatiha okur hayırlı olsun temennisinde bulunur

Bu sırada oğlan tarafından güveye yakın birisi kız tarafının en yaşlısının elini öper

Ardından şerbetler içilir

çay faslından sonra da müsaade alınarak kalkılır

SÖZ KESME

“Kız istemeyi” müteakip üç gün içinde “desteser” denilen söz kesmeye gidilir

“desteser” için güveyin annesi ve yakın akraba çevresinden bir grup kadın gider

Giderlerken yanlarında geline hediye olarak bir altın bilezik bir takım elbise bir çift ayakkabı bir çift terlik vb

hediyeler götürülür

Gelin evi de gelenlere çay türünde ikramda bulunur

NİŞAN

“desteser” den sonra sıra nişan törenine gelmiştir

Nişan töreninde oğlan ve kız tarafı davet etmek istedikleri tüm akrabalarını davet ederler

Davete sadece kadınlar icabet eder

Tören genellikle kız evinde yapılır

Törene katılan kadınlar düğünü aratmayacak şekilde halaya tutulur şarkılar esliğinde oyunlar oynanır

Geline bu günün anısına nisan elbisesi giydirilir güvey tarafının beraberinde getirdiği ziynet eşyalar geline takılır

Nişan bir saatlik süre içinde tamamlanır

ŞEKER KIRMA

Şeker kırma merasimine her iki taraf nisan olduğu gibi düğüne çağırmayı düşündükleri bütün akraba ve yakınlarını davet ederler

Şeker kırma davetine yalnız erkekler katılır

Güveyin evinde toplanan güveyin davetlileri şarkılar esliğinde gelinin evinin yolunu tutarlar

Giderlerken beraberinde “sirinahi” denilen kesme seker misafir sekeri lokum vb

şeyler götürürler

Gelen davetlilere bu lokum ve sekerler tepsiler için de ikram edilir

Davetlilerde bunları avuç içi alarak mukabelede bulunurlar

Şeker kırmanın en belirgin vasfı sağdıç tespitidir

Tepsi içindeki kelle sekeri kimseye iltimas geçmeyeceği birine teslim ederler

Bu kimse koni biçimli sekere bir çekiç vurarak parçalar parçalanan sekerler oda içinde gelişi güzel saçılır

Sağdıç olmak isteyenler saçılan sekerin içinde koni biçimli olan parçayı almak için kapışırlar

Bunu kapan sağdıç olur

Bu adet kimi zaman nahoş hadiselere hatta kavgalara sebep olduğu için terk edilmiştir

Bu gün sağdıçlığı arzu edemler ya kendi aralarında yada daha önceden güvey babasından sağdıçlık sözü isterler

Sağdıç olan ileride de anlatılacağı üzere düğünün organizatörlüğünü ve kısmen de masraflarını üstlenir

DÜĞÜN

Sıra artık düğün coşkusuna gelmiştir

Taraflar arasında kararlaştırılan bir hafta sonunda düğün töreni gerçekleştirilir

Düğünler düğün salonunda başlayıp düğün salonunda biten düğünlere benzemez

Düğünler hem damat hem de gelin evinde düzenlenen iki gün iki gecelik değişik eğlence programlarıyla devam eder

Bu güne binaen davetliler en güzel elbiselerini giyerler

Genç kızlar ve kadınlar düğünde iç açıcı renklerden oluşan rengarenk ayak topuklarına kadar uzanan mahalli kıyafetlerinin en güzelini giyerler

Erkekler ise “selik sepik “ denilen düz desenlerden oluşmuş elbiseler giyerler

KINA GÖTÜRME VE KINA MERASİMİ

Yukarıda da söylediğimiz gibi düğünler iki gün sürer

Düğüne iki-üç gün önceden akraba ve komşular arkadaşlar davet edilir

Düğünün birinci günü sabahtan damadın davetlileri damat evinde gelinin davetlileri de gelin evinde toplanmaya başlarlar

Kimi zaman davul zurna esliğinde kimi zaman da oyun ve türküleri esliğinde oyunlar oynamaya başlanır

Erkekler kendi araların da kadınlarda kendi aralarında oyunlar oynar

Oyunlar halay seklinde ve sağdan sola yürüyerek oynanır

Oyunlar oldukça hareketli ve canlıdır

O kadar ki oyunların hareketliliğinden oyuncuların alnında buncuk buncuk ter boşanır

Birinci günün en belirgin merasimi kına götürme ve her iki evde yapılan kına törenleridir

Kına ile birlikte gelin evine gelin elbisesi mum ve bilezik götürülür

Önde erkekler onların arkasında sıra halinde dizilmiş genç kızlar ve kadınlardan oluşan bir düğün alayı kurulur

Kına götürülme esnasında disiplinli ve vakur bir düğün alayı seklinde gidilir

Erkekler oyun türküleri söyleyerek yürürken kadınlar sessizce ağır ağır yürüyerek onları takip ederler

Kına vs

eşyalar teslim edildikten sonra damat evine dönülür

Gelin evinde yemeğe adeti yoktur

Kına dönüsü damat evinde davetlilere yemek ikram edilir

Aksam karanlığına kadar halaylar devam eder

Daha sonra davetliler damadı alarak sağdıcın evine götürülür

Sağdıcın evinde bir süre halay çekildikten sonra kına merasimine geçilir

Kına şarkısı esliğinde kına getirilerek damadın sağ el serçe parmağı ve ayak parmağına kına sürülür

Geri kalan kına da davetlilere dağıtılır; kına gecesi hatırası olarak onlarda ayni şekilde kına sürerler

sonrada damadın başı üstünde sağdıç tarafından kınaya bandırılmış para saçılır

Bu damada soğuk şakalar yapılmaması için verilmiş bir çeşit bahşiş anlamına gelir

Kına merasiminden sonra oyun şarkıları esliğinde geç saatlere kadar halaylara devam edilir o gece damat bir grup davetli ile sağdıcın evinde misafir edilir

Kına merasimi damat tarafından sevinç ve neşe içerisinde halaylar esliğinde yapılırken gelin tarafında hüzünlü kına şarkıları eşliğinde ağlama ve gözyaşları ile yapılır

Kına gelin annesinin göz yaslarıyla yoğrulur

Mumlar gelinin göz yaşlarıyla söndürülür

Adeta damat tarafında yapıldığı gibi gelin kına odasına alinir kenarlarına mum sıralanmış bir tepsinin ortasına konulan kına kına şarkıları söylene söylene ve ağır ağır yürünerek getirilir

Gelin oturtularak el ve ayaklarına kına sürülür

10-14-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Hakkari 'De Düğün Ve Evlenme Adetleri HAkkari 'de Düğün ve evlenme adetleri DÜĞÜN VE EVLENME ADETLERİ Evlenme yaşı köy yerinde erkeklerde 18-20 kızlarda 15-18 il ve ilçe merkezlerinde 20-25 kızlarda 18-20'dir Önce dini nikah sonrada resmi nikah yapılır Boşanma olaylarına pek rastlanmaz Boşanmalarda “tas atma” yada “talak verme” denen geleneksel boşanma resmi boşanma seklinden daha yaygındır İl merkezlerinde çok evlilik görülmekle beraber çiftçilik ve hayvancılıkla uğrasan köy yerinde daha çok görülür Aşiret içi evlilik yaygın birlikte aşiretler arası evlilikte olabilir Aşiret içi evlilikte yaygın olan akraba evliliğidir GÖRÜCÜ USULÜ Evlenme biçimlerinin başında görücü usulü gelir Evlenecek erkeğin yakınlarından oluşan birkaç kadın daha önce üzerinde durulan yada tanıdıklarca tavsiye edilen kızı görmeye gidip yakından incelerler Gözlemleri müspet olursa niyetlerini belli edip ayrılırlar Birkaç gün sonra bir aracı gönderip kapılarının kendilerine açık olup olmadığını sorulur Şayet kız tarafının kızlarını verme gibi bir niyetleri varsa düşünmek ve akrabalarına danışmak için süre isterler Bu bazen defaatle tekerrür eder Bu hareket bir çeşit naz anlamına da gelir KIZ İSTEME Kız tarafının olumlum bir cevap vermesiyle karsılaştırılan bir günde aksam yemeğini müteakip oğlan babası akrabalarını ve aşiretin ileri gelenlerinden oluşan 8-10 kişilik bir grup yanına alarak köy yada mahalle imamının esliğinde kız istemeye giderler Kızın babası da akrabalarıyla beraber gelecek grubu bekler Oğlan tarafını gelmesiyle kız isteme merasimi resmen başlamış oluyor Her iki tarafta da anlamlı vakar bir sessizlik hakimdir Bu atmosferde oğlan ve kız taraflarının konuşmaması adettendir Konuşma hakki her iki tarafın yaşlılarınındır Önce kız tarafının en yaşlısı ve ileri geleni misafirlere “hos geldiniz bas göz üstüne geldiniz” der Oğlan tarafının mukabil karşılığından sonra kısa bir süre havadan sudan konuşulur Oğlan tarafının yaşlısı laf arasında bir girizgah bulup kız tarafının en yaşlısına “gelisimizin sebebini açıklar Allah’ın emri peygamberin kavli ile kızınız A yı oğlumuz B ye münasip gördük ne buyurursunuz?” der Kız tarafının en yaşlısı “ kızımız bir candır yolunuza feda olsun” der Bu cevap evet anlamındadır Bunun üzerine hoca bir fatiha okur hayırlı olsun temennisinde bulunur Bu sırada oğlan tarafından güveye yakın birisi kız tarafının en yaşlısının elini öper Ardından şerbetler içilir çay faslından sonra da müsaade alınarak kalkılır SÖZ KESME “Kız istemeyi” müteakip üç gün içinde “desteser” denilen söz kesmeye gidilir “desteser” için güveyin annesi ve yakın akraba çevresinden bir grup kadın gider Giderlerken yanlarında geline hediye olarak bir altın bilezik bir takım elbise bir çift ayakkabı bir çift terlik vb hediyeler götürülür Gelin evi de gelenlere çay türünde ikramda bulunur NİŞAN “desteser” den sonra sıra nişan törenine gelmiştir Nişan töreninde oğlan ve kız tarafı davet etmek istedikleri tüm akrabalarını davet ederler Davete sadece kadınlar icabet eder Tören genellikle kız evinde yapılır Törene katılan kadınlar düğünü aratmayacak şekilde halaya tutulur şarkılar esliğinde oyunlar oynanır Geline bu günün anısına nisan elbisesi giydirilir güvey tarafının beraberinde getirdiği ziynet eşyalar geline takılır Nişan bir saatlik süre içinde tamamlanır ŞEKER KIRMA Şeker kırma merasimine her iki taraf nisan olduğu gibi düğüne çağırmayı düşündükleri bütün akraba ve yakınlarını davet ederler Şeker kırma davetine yalnız erkekler katılır Güveyin evinde toplanan güveyin davetlileri şarkılar esliğinde gelinin evinin yolunu tutarlar Giderlerken beraberinde “sirinahi” denilen kesme seker misafir sekeri lokum vb şeyler götürürler Gelen davetlilere bu lokum ve sekerler tepsiler için de ikram edilir Davetlilerde bunları avuç içi alarak mukabelede bulunurlar Şeker kırmanın en belirgin vasfı sağdıç tespitidir Tepsi içindeki kelle sekeri kimseye iltimas geçmeyeceği birine teslim ederler Bu kimse koni biçimli sekere bir çekiç vurarak parçalar parçalanan sekerler oda içinde gelişi güzel saçılır Sağdıç olmak isteyenler saçılan sekerin içinde koni biçimli olan parçayı almak için kapışırlar Bunu kapan sağdıç olur Bu adet kimi zaman nahoş hadiselere hatta kavgalara sebep olduğu için terk edilmiştir Bu gün sağdıçlığı arzu edemler ya kendi aralarında yada daha önceden güvey babasından sağdıçlık sözü isterler Sağdıç olan ileride de anlatılacağı üzere düğünün organizatörlüğünü ve kısmen de masraflarını üstlenir DÜĞÜN Sıra artık düğün coşkusuna gelmiştir Taraflar arasında kararlaştırılan bir hafta sonunda düğün töreni gerçekleştirilir Düğünler düğün salonunda başlayıp düğün salonunda biten düğünlere benzemez Düğünler hem damat hem de gelin evinde düzenlenen iki gün iki gecelik değişik eğlence programlarıyla devam eder Bu güne binaen davetliler en güzel elbiselerini giyerler Genç kızlar ve kadınlar düğünde iç açıcı renklerden oluşan rengarenk ayak topuklarına kadar uzanan mahalli kıyafetlerinin en güzelini giyerler Erkekler ise “selik sepik “ denilen düz desenlerden oluşmuş elbiseler giyerler KINA GÖTÜRME VE KINA MERASİMİ Yukarıda da söylediğimiz gibi düğünler iki gün sürer Düğüne iki-üç gün önceden akraba ve komşular arkadaşlar davet edilir Düğünün birinci günü sabahtan damadın davetlileri damat evinde gelinin davetlileri de gelin evinde toplanmaya başlarlar Kimi zaman davul zurna esliğinde kimi zaman da oyun ve türküleri esliğinde oyunlar oynamaya başlanır Erkekler kendi araların da kadınlarda kendi aralarında oyunlar oynar Oyunlar halay seklinde ve sağdan sola yürüyerek oynanır Oyunlar oldukça hareketli ve canlıdır O kadar ki oyunların hareketliliğinden oyuncuların alnında buncuk buncuk ter boşanır Birinci günün en belirgin merasimi kına götürme ve her iki evde yapılan kına törenleridir Kına ile birlikte gelin evine gelin elbisesi mum ve bilezik götürülür Önde erkekler onların arkasında sıra halinde dizilmiş genç kızlar ve kadınlardan oluşan bir düğün alayı kurulur Kına götürülme esnasında disiplinli ve vakur bir düğün alayı seklinde gidilir Erkekler oyun türküleri söyleyerek yürürken kadınlar sessizce ağır ağır yürüyerek onları takip ederler Kına vs eşyalar teslim edildikten sonra damat evine dönülür Gelin evinde yemeğe adeti yoktur Kına dönüsü damat evinde davetlilere yemek ikram edilir Aksam karanlığına kadar halaylar devam eder Daha sonra davetliler damadı alarak sağdıcın evine götürülür Sağdıcın evinde bir süre halay çekildikten sonra kına merasimine geçilir Kına şarkısı esliğinde kına getirilerek damadın sağ el serçe parmağı ve ayak parmağına kına sürülür Geri kalan kına da davetlilere dağıtılır; kına gecesi hatırası olarak onlarda ayni şekilde kına sürerler sonrada damadın başı üstünde sağdıç tarafından kınaya bandırılmış para saçılır Bu damada soğuk şakalar yapılmaması için verilmiş bir çeşit bahşiş anlamına gelir Kına merasiminden sonra oyun şarkıları esliğinde geç saatlere kadar halaylara devam edilir o gece damat bir grup davetli ile sağdıcın evinde misafir edilir Kına merasimi damat tarafından sevinç ve neşe içerisinde halaylar esliğinde yapılırken gelin tarafında hüzünlü kına şarkıları eşliğinde ağlama ve gözyaşları ile yapılır Kına gelin annesinin göz yaslarıyla yoğrulur Mumlar gelinin göz yaşlarıyla söndürülür Adeta damat tarafında yapıldığı gibi gelin kına odasına alinir kenarlarına mum sıralanmış bir tepsinin ortasına konulan kına kına şarkıları söylene söylene ve ağır ağır yürünerek getirilir Gelin oturtularak el ve ayaklarına kına sürülür