Van Gelenek Ve Görenekleri

van gelenek ve görenekleri

ÖRF-ADET-GELENEK-GÖRENEKLERİ

EVLENME

Söz kesiminden sonra gelen aşama �nişan�dır Nişan töreni genellikle kız evi tarafından düzenlenir Ancak masraflar oğlan evine aittir Nişan öncesinde kız ve birkaç yakını nişan alış verişine götürülür Burada kıza ve akrabalarına nişan için giyecek alınır Kız evi de oğlana ve yakınlarına giyecek alır Kıza alınanlar �nişan bohçası� içerisine konularak kız evine gönderilir Damada da nişan bohçası hazırlandığı olur Nişana oğlan ve kız evinin yakın akrabaları, komşular davet edilir Genellikle oğlan evinde toplanan davetliler topluca kız evine giderler Nişan elbisesini giyen kıza kayınvalidesi ile oğlanın yakınları tarafından �takı� takılır Nişan takısı genellikle üç beşibirlik (beşibiryerde), altı bilezik, yüzük ve küpeden ibarettir Takılar, bir büyük tarafından bu tür törenlerde adet olduğu üzere kalıplaşmış söz ve dileklerle adayların sağ ellerinin nişan parmaklarına takılır Geleneksel kesimde nişan töreni, erkeklerin ve kadınların ayrı yerlerde oturdukları bir evde yapılır Yüzükler takıldıktan sonra gelin ve damat orada bulunanların elini öper Son yıllarda nişan töreni için düğün salonu kiralandığı da olur Nişan daha gösterişli, tantanalı ve kaç-göç adetine uymadan kadın erkek bir arada yapılmakta ve kutlanmaktadır Nişanlılık süresi ailelerin durumuna bağlıdır Özel durumlara bağlı olarak bu süre, uzayıp kısalabilmektedir Geleneksel kesimde önceleri nişanlıların birbirleri ile görüşmeleri engellenirken, günümüzde görüşme yakın akrabaların da bulunduğu bir ortamda sağlanmaktadır Nişandan sonra bazı yörelerimizde �dini nikah� yapılmakta, bu durumda çiftler birbiri ile rahatlıkla görüşebilmektedir Geleneksel düğünlerde önemsenen nikah, dinî nikahtır Belli bir zamanı olmamakla birlikte genellikle Kesbiç, Nişan ya da Şerbet töreninde yapılır Dini nikâh, kızın babası, damat ve onun çok yakınının katılacağı bir törenle genellikle kız evinde bazen de camide kıyılır Bu nikâh özellikle gizli yapılır Resmi nikâh ayrı bir tören gerektirmez ve sessiz yapılır Oğlan evinin nişandan dönmesi durumunda kıza alınan takılar iade edilmemekte, tersi durumunda takıların iadesi söz konusu olmaktadır Nişanla düğün arasına dini bayramların rastlaması durumunda oğlan evi kıza hediye almak durumundadır Eğer düğün günü uzunsa, ki genellikle pek uzatılmaz; çünkü uğursuzluk sayılır Ama uzunsa, mesela arada iki dini bayram varsa bu bayramlar arasında düğün yapılmaz Iki bayram arasında düğünün iyi olmayacağına inanılır Bu süre içinde de oğlan evi kız evine dini bayramlarda duruma göre 1-2 koç süslenir ve bayram sabahı kız evine götürülür

DÜĞÜN HAZIRLIKLARI

Düğün tarihine kız ve oğlan aileleri birlikte karar verirler Düğünden birkaç gün önce gelin adayı düğün alış-verişine götürülür Eksik eşyaların tamamlanması, gelinliğin alınması, genelde bu günlerde halledilir Bu alışverişte de her iki taraf birbirine hediyeler alırlar Düğünlerin idaresinde, gelin ve damadın yönlendirilmesinde belli görevleri olan kişiler vardır Bunlar: Sağdıç, Toy Büyüğü, Yenge�dir

SAĞDIÇ: Damadın evli arkadaşları arasından seçilir Damada gerdek gecesi ve bekarlıktan sonraki yaşantısı ile bilgileri sağdıç verir Damadın, düğünün başlamasından bitimine kadar geçen sürede en yakın yardımcısıdır

YENGE : Sağdıcın karısıdır Sağdıc damada karşı ne şekilde sorumluysa, yenge de geline karşı aynı şekilde sorumludur

TOY BÜYÜĞÜ: Genellikle damadın yakını olan kişilerden seçilir Toy büyüğü, damadın babası, büyük ağabeyi olabileceği gibi, Çevrede saygınlığı olan paralı kimselerden de seçilebilir Düğün masraflarının bir kısmı toy büyüğü tarafından yapılır

Kına Gecesi (Basalya)

Kına geceleri ayrı bir önem ve özellik göstermektedir Evlenecek olan kızın ailesi, yakınları ve arkadaşları ile kadın kadına geçireceği bu son gece asıl düğün günü olarak da bilinen gelin alma gününden bir gün önceye rastlamaktadır Bu gün, hüznün yoğun olarak yaşandığı bir gündür Geleneksel yapının yoğun yaşadığı bölgelerde hala eski önemini korumaktadır Büyük kentlerde ise artık ya yapılmamakta ya da sadece eğlenceden ibaret bir gün olma niteliğini taşımaktadır Şehir merkezlerinde kına geceleri asıl fonksiyonundan uzaklaşmaya başlamış, daha önceleri kızın evden ayrılışı, son vedalaşması biçimindeyken, günümüzde eğlenceye dönük, nikahla evleniliyorsa düğünün yerini alan bir eğlence durumuna geçmiştir Bu geceye yörede Ergenlik Gecesi de denir Kız evine ne zaman gidileceği önceden bildirilir Misafirleri kız evine götürecek vasıtalar Toy büyüğü tarafından ayarlanır Vasıtası olanlar kendi araçlarını kullanırlar Eğer kız evi yakınsa davul-zurna eşliğinde yürünerek kız evine kına yakmaya gidilir Oğlan evinin kız evini bu ziyaretine Basalya denir Bu geceye adını veren kına yakmak, vazgeçilmez düğün geleneğidir Kına, önce gelinin, daha sonra da davetlilerin ellerine yakılarak, evliliğin bir anlamda kutsanması sağlanmaktadır Kına gecelerinde uygulanan adet ve uygulamalar esasta bir olmakla beraber, ayrıntılarda birtakım özellikler gösterir Geline yakılacak kına oğlan evi tarafından alınır Çoğu zaman kız evine gün öncesinde çerezlerle birlikte gönderilir Kimi zaman da giderken götürülür Kına gecesi, kız evinde düzenlenir Çağrılı kadınlar ve genç kızlar önce oğlan evinde toplanırlar Bunlara kınacı da denmektedir Oğlan evi gelinceye kadar kız evinin yakınları çeşitli eğlenceler düzenlerler Oğlan evinin gelmesiyle kız evi mahzunlaşır Artık eğlenme sırası oğlan evindedir Oğlan evinden gelenler kız evinde karşılanarak ağırlanır Oyunlar, eğlenceler bir süre devam ettikten sonra sıra kınanın yakılmasına gelir Bazı yörelerde gelin kıyafetini değiştirir Başına al duvak örtülerek kına için hazırlanır Gümüş veya bakır tas içerisinde başı bütün yani analı babalı, başından ayrılık geçmemiş bir kadın tarafından kına karıştırılır Kınanın içine bozuk para, altın da konur Bu hem bereket dileği, hem de kına yakılan kişiye baht açıklığı sağlamak amacına yöneliktir Gelin kınasından çıkan para, kurulacak yuvaya bereket getirmesi inancıyla saklanır Kına yakıldıktan sonra kalan kına orada bulunanlara dağıtılır Bu arada damat (Giyev) adayı kendi evinde kalır Dönüşte damadın sağ serçe parmağına kına yakılır Bu arada gelen erkek bekar misafirler sağ serçe parmaklarına evliler ise sol serçe parmaklarına, kadın misafirler ise avuç içlerine kına yakarlar Oğlan evindeki eğlence sabaha kadar sürer ve uyunmaz