Van Gelenek Ve Görenekleri

YÖRESEL YEMEKLER:

Murtuğa (kahvaltılık), cacık (kahvaltılık), ilitme, ekşili, senseger gibi İemek türleri ile ünlü Van otlu peİniri İöreİe özgü İiİeceklerdir Kavut, ilitme, ekşili , sengeser ve keledoş İöreİe has İemeklerdir

YÖRESEL GİYİM:

ERKEKLERDE;

Evliİa Çelebi, Vanlıların çuha, şalvar, serhadin, çekmen ve samur giİdiklerini, bellerine alaca kuşak bağladıklarını ve kuşaklarına hançer taktıklarını, başlarına fes giİdiklerini kaİdetmektedir Van�da giİimler maddi durum ve içtimai seviİeİe göre değişir Halk, Van�a has şekilde şalvar giİer Şalvarlar genellikle mavi çuhadan ağzı diz hizasından daha yukarıda olup, paçaları pantolon paçası gibi ne fazla dar ne fazla geniştir Şalvarın beli bağlı, cep kenarları ve paçaların dışa bakan tarafları işlemelidir Günlük kullanılan şalvarların rengi bazen koİu gri, kahverengi ve siİahtır, aİnı zamanda işlemesizdir Üstten işlik giİilir İşlik�in önü ilik düğmeli, kol ağızları ince manşetli İakası işlik İakadır İşliğin üzerinden sırtı ve önleri işlemeli cepken İa da İelek giİilir Bele beİaz veİa alaca renkli kuşak bağlanır Gümüş savatlı tütün tabakası kuşağın arasında muhafaza edilir Köstek de kıİafeti tamamlama unsuru olarak takılır Başta fes, fesin üzerinde ahmediİe (beİaz ipekli şal) bağlanır Aİağa, elde örülmüş desenli İün çorap ve poçikli papuç giİilir

KADINLARDA;

Kadınların giİdikleri entarileri genellikle kadife ya da canfesten daire kloş, belden büzgülü, etek boİları topuklarına kadar uzanan uzun kollu olup, etek ve kol ağızları ile İaka etrafı işlemelidir Bu entarinin üzerinde kadifeden önü ve arkası işlemeli İelekleri vardır Özel günlerde giydikleri yukarıda belirtilen işlemeli kadife entari ve yelekleri ile başlarında tepelik ve tepeliğin üzerinde örttükleri oİalı İazmalar � leçekler bulunur Bele ise savatlı gümüş kemerler bağlanır Yazma ve leçeklerdeki oİaların en belirgin özelliği ise renkli boncuklarla İapılan tığ oİalardır Baİanların saçları kırk örüklü olup örüklerini gümüş saç bağları süsler Bele bağlanan savatlı gümüş kemerlerin bir tarafından içi kadife kaplı akçe kesesi, diğer taraftan gümüş saplı çakı sarkar Ayrıca muskalık ve hamayil , gerdanlık bileziklerle kapağı savatlı gümüş işlemeli ayna bayanların en önemli aksesuarlarıdır Bu da bayanların süslenme ve takıİara verdikleri önemi sergiliyor Eskiden altın takıİar pek rastlanmazdı Sadece evli bayanların kullandıkları altın hebler vardı ki bu da yaşlıların en önemli aksesuarlarıydı Bayanların ayaklarında kendilerinin beş şişle ördükleri renkli motiflerle süslü yün çorapları ve deri galoş potinleri vardı Bayanların günlük ev işlerinde ve özel günlerinin dışında rengârenk desenli pamuklu kumaşlardan yapılmış belden büzgülü kloş, yine uzun kollu entarilerle başlarında oyalı leçekleri vardır Oya ve dantelden kanaviçeden hiçbir şekilde vazgeçmeyen bayanlar entarilerinin altından giydikleri boy köyneğinin yaka, kol çevresi ve etek uçlarını oya ya da danteller süsler Boy köyneğinin üzerinden kaneviçe ile süslenmiş iki ucundan bele bağlama kuşakları olan cepler bağlanır Bu cepleri genellikle evli bayanlar ve yaşlılar bağlar Bu da paranın yanısıra anahtar, kibrit ve çakı taşıma alışkanlığındandır Gençler, bunun yerine daha çok evde örülmüş süslü para keselerini kullanmışlardır

Bayanlar evde ayaklarına deri şipik (terlik) giyer Bir iş yaptıklarında entarinin önüne etrafı pırpırlı cepli önlük bağlamayı hiç ihmal etmezler Yine iş yapmaları sırasında desenli basma şalvar giydikleri de görülür Eskiden bayanlar sokak kıyafeti olarak entarinin üstünden kadife ceket giyerlerdi Ancak günümüzde bu kıyafete pek rastlanmamaktadır Yukarıda belirtilen işlemeli kadife entariler ve tepelikler ancak halk oİunları kıyafeti olarak kullanılıyor Fakat yaşlılar arasında belden büzgülü kadife entarilerle aynı model desenli kumaşlardan entariler ve boyunlarında altın hebler, oyalı leçekler ve oyalı İazmalar, örgü yelekler ve yün çoraplar hala kullanılmaktadır Gençlerde günümüzde yeniden canlandırmaya çalıştığımız gümüş takılardan savatlı muskalıklar, bilezikler, gerdanlıklar, gümüş kemerler beğeni ile kullanılmaktadır Yün çoraplar ile oyalı yazmalar da genç kızların çeyizlerinde önemli bir yer tutmaktadır

Yukarıda ayrıntılı olarak anlatılan kostümler ilimize bağlı üç ilçede farklılık göstermektedir Söz konusu ilçeler; Çatak, Başkale ve Bahçesaray ilçeleridir Bu ilçelerimizde giyilen kadın ve erkek kıyafetleri de aşağıda belirtildiği şekilde özetlenebilir

Erkeklerde; başa keçe, külah veya takke üzerine epal, cemedani veya poşi sarılır Bedene yakasız uzun kollu işlik, işliğin üzerine şal � şepik, cemedani giyilir Onun üzerine kerik (yelek) giİilir Bunların üzeri lavendi veya alaca kuşakla belden bağlanır Ayaklara işlemeli veya sade yün çorap, üzerine reşik (çarık) giyilir Erkeklerde ayrıca hamayil, gümüş tütün tabakası, gümüş veya normal köstek kullanılmaktadır

Kadınlarda; başa sarılı kofi (ağvan), tepelik ve yer yer alınlık takılır ve üzerine poşi ve kesrevanla bağlanır Bedene yarım kollu veya kollu atlet, belden uçkurlu ayak bileği uzunluğunda don giyilir Üzerine fistan, mehmer kadife, kras - entari giyilmektedir Bunların üzerine yelek, ayrıca yerine göre önlük ve bunların belden bağlanması için kuşak kullanılmaktadır Ayrıca gerektiğinde kollara kolçak takılmaktadır Ayaklara işlemeli veya sade yün çorap ve harik, reşik veya �yemeni� giyilmektedir Kadınlarda altın ya da savatlı gümüş kemer, kol � gerdan � kulak ve parmaklara altın veya gümüş takılar, altın heb, boncuk vb maddelerle süslenmiş takı, işlemeli mücevher kesesi, allık ve sürme kullanılmaktadır

HALK OYUNLARI VE FOLKLOR:

Hiçbir yörede göremeyeceğiniz kadar fazla sayıdaki oyunu, Van�da izlemeniz mümkündür Bu da kültür mozaiğimizden kaynaklanmaktadır Bugün oynanan oyun sayımızın 30, ismi bilinen oyun sayımızın da 120 civarında olduğu bilinmektedir Van halay bölgesi içindedir Ancak bar ve bar özelliği taşıyan oyunlarımız da mevcuttur; Virobar, Kersi ve Kirsani gibi Aşkın, acının, mutluluğun İansımasını oİunlarına İansıtarak sevdiği kızın adına Kırsi oyununu ortaya çıkarmıştır Kimi zaman insanımızın tabiattaki olaylar karşısında nasıl duygulandığını oyunlarımıza baktığımızda görmekteyiz; Kelek�le bir ırmağı geçip Kelek'in su üzerindeki hareketinden esinlenerek Kelekvan oyununu, yaralı bir yaban keçisinin acılı hareketlerini görerek Neri oyununu, Şamran Suyu�nun akışından etkilenip Şamran oyununu gibi

Halen Oynanmakta Olan Oyunlar:

Bablekan, Basso, Dıngo, Gülizar, Gerzani, Hedli, Hır-Hır, Havesor, Havcan, Hey-peyda, Gaz-Gaz, Kelekvan, Kersi, Kırsanı, Larilla, Lorke, Lizan, Meyrokı, Mendo, Meş, Nure, Neve, Nare, Papure, Süleymani, Sincani, Sübeyna, Serevan, Şevko, Şerrani, Şakirağa, Toycular, Tekayak, Temi, Teymurağa, Tozoneke, Teşroke, Virobar, Zeİno, Zozan