Tüm Türk Halk Oyunları

TÜRK HALK OYUNLARI KOSTÜM BİLGİLERİ

AFYON KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Sıkma Başlık: Fesin üzerine penezlerin dikili olduğu bir başlıktır İki sıra olursa nişanlı tek sıra olursa evli başıdır
2 Pullu Krep: Başa fesin üzerine bağlanır Her renk kullanılmakla beraber daha çok yeşil ve kırmızıya rastlanır Düz renktir Kenarları pullu oyayla süslenmiştir
3 Oyalı Yazma: Başa örtülür Genellikle siyah, yeşil ve bordo zemin üzeri çiçekli olan yazmalardır Kenarları büyük oyalıdır Bu oyalara yörede dağ oyası denir Bu oyalar tığ ile yapılır
Bedene Giyilenler:
1 İç Gömlek (Bürümcük): İçe giyilir El dokumasıdır Düz dokuma rengidir
2 Şalvar: Şitari denen kumaştan yapılır Bugünkü ismi merdanedir Her renkte çubuklu veya düz olabilir Ağı yere çok yakındır Çok geniştir
3 Üç Etek: Şalvar gibi şitare kumaştan yapılır İçi astarlıdır
4 Arkalaç: El tezgahlarında dokunur Kilim benzeri bir dokumadır Cicim de denilir Arkadan kalça üzerine gelecek şekilde üçgen katlanmış olarak bele bağlanır
5 Önlük–Öncek (Futa): El tezgahlarında dokunur Kilim benzeri bir dokumadır Önlük dokuması da arkalaç dokuması gibi cicim olarak tabir edilebilir Üzeri kullanacak kişinin zevkine göre ipliklerle kanaviçe tarzı işlenir Önlük olarak kullanılır Üç eteğin üzerine arkalaç bağlandıktan sonra öne bağlanır
6 Kolon: Arkalaç ve önlük üzerinden bele bağlanır El tezgahlarında dokunur Çok uzundur
7 Aynalı Kemer: Kolondan sonra bele bağlanır Gümüştür
8 Cepken: En üste giyilir 2 çeşittir a) Kadifeden yapılmış cepken Kullanılan renkler genelde kırmızı veya ördekbaşı rengidir b) Üç etek ve şalvarın kumaşından yapılır Üzerinde özellikle kol ağızlıkların ve cepkenin açık kenarlarında simle işlemeler vardır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Yünden elde örülmüş renkli desenleri vardır
2 Yemeni yada Çarık: Kaza veya il merkezlerinde yemeni, köylerde çarık giyilir Yemeni giyilen bölgelerde siyah renk tercih edilir

İZMİR MENEMEN ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Fes: İki çeşittir Kalıplı ve kalıpsız Günümüzde her ikiside kullanılmaktadır Kalıplı fesler belli bir şekli kalıbı olan feslerdir Mutlaka püskül bulunur Kalıpsız feslerde her türlü katlanabilen veya şekil verilebilen feslerdir Kalıpsız feslerde püskül bulunmayabilir
2 Tartımak: İster kalıplı ister kalıpsız olsun yörede feslerin üzerine kullanılan dolgulara denir Günümüzde tarlada çalışan kişilerin başlarını güneşten korumak için kullandıkları pamuklu yün dokumadan yapılan ve üzerinde genelde çiçek motifleri olan bir parçadır Katlanarak fesin üzerine sarılır
3 Kefiye: Tartımak’ın üzerine sarılır Kefiyenin etrafı çok çeşitli oyalarla çevrilidir Bunların bazılarının gül oya, yaprak oya, yıldız oya gibi adları vardır Bu oyalar ibrişim ipliğinden yapılır
Bedene Giyilenler:
1 Bürümcük: Bürümcük göynekte denir İçe giyilir İç çamaşırı vazifesi görülür Bürümcük denilen dokumadan yapılır Rengi genelde beyaz ve tonlarıdır
2 Gömlek: Bürümcüğün üzerine giyilir Çitare denilen kumaştan yapılır Renkleri mor-beyaz, beyaz-sarı, sarı-kırmızı ve mor-sarıdır
3 Boyun Dolağı: Boyunun açıkta kalan kısmını soğuktan korumak için kullanılan parçadır Renkleri genelde beyaz ve kırmızının tonlarıdır Üzerine bazen çeşitli işler bulunabilir Dört taraftaki ucundanda saç bağı şeklinde katlanarak birkaç kez sarılır Boyun dolağının kumaşı genelde ipek ve pamukludur
4 Dolgu Kuşağı: Diğer adı yorgan kuşaktır Kullananların bellerini sıkı tutmak ve soğuktan korumak için sarılan ve iki ucunda uçkurlar olan bir parçadır Yapılış biçimi yorgan yapımına benzer Üzeri baklava dilimlerini andıracak şekilde keten bez içine pamuk koyularak yapılır Boyu 1-15 m eni 25-30 cm arasında değişir Ayrıca dizlik (kısa potur) uçkurunun beli zedelemesini de önler
5 Dizlik (Potur-Çakşır): Karadon yada akdonun üzerine giyilir Paçaların dizde duran kısımlarının bolca durması doğru kabul edilmez Belde düşük olarak bağlanır İşlemelerinin Bergama işi, Aydın işi, Menemen işli, Muğla işi gibi çeşitleri vardır İşlemelerin en sıkı ve güzel olanları Ödemiş işi olanlarıdır Dizlik çuha kumaştan yapılır İşlemelerde kaytan iplik kullanılır Uçkurun geçtiği bel kısmı ise al kumaştan olur Dizliğin rengi petrol rengi veya gridir İşlemelerde ise siyah renk iplik kullanılır
6 Camadan (Cepken): Dizlikle aynı kumaştan yapılır Gömleğin üzerine giyilir İşlemelerinde kullanılan iplikte dizlikteki gibi siyahtır Kolunda yapılan işlemeler çiçek, yılan, dal motifi gibi isimler alır İçi astarlıdır Astarının rengi kırmızı ve morun tonlarındır Sol ön parçanın içinde bir cep bulunur
7 Sallama (KartalKanat): Camadanın üzerine giyilir Kumaş rengi dizlik ve camadanda olduğu gibidir İşlemeler siyahtır En büyük özelliği omuzlarda kartal kanadını andıran parçaların sallanmasıdır Astarlıdır Astar rengi camadanda olduğu gibidir Sallamanın ön iki parçası birbirine kavuşmayacak şekilde uçları köşeli olmayıp oval biçimdedir Kumaş cinsi ve işlemerde kullanılan iplik dizlik ve camadanda olduğu gibi çuha ve kaytandır İyi bir sallamada işlemenin sıklığından kumaş gözükmez Halk arasında en beğenilen sallama kıl kuyruk sallamadır
8 Karadon-Akdon: Dizliğin altına giyilen külot pantolon modelinde bir giysidir Rengi siyah olursa karadon, beyaz olursa akdon denir Bu bölge insanlarının dizlikleri kısa olduğu için bacakları korumak amacı ile giyilir Üzerinde işleme yoktur Kumaş cinsi çuhadır Sıcak havalarda giyilmediği saptanmıştır
9 Tozluk: 2 çeşittir Bunlardan biri işlemeli tozluktur; Kumaşın rengi dizlik, camadan ve sallamada olduğu gibi petrol rengi ve gridir Üzerinde siyah renkte kaytandan yapılmış işlemeler bulunur Bu tozluk siyah yemeni ile beraber giyilir Kumaşı yün veya çuhadır
10 Şal kuşak: Beli soğuktan korumak ve sıkı tutmak için dolgu kuşağın üzerine sarılır Kuşağın üstündeki desenler baklava şeklindedir Zeybek kuşağının en büyük özelliği; diğer yörelerden farklı olarak çok enli şekilde sarılmasıdır
11 Trablus kuşağı: Şal kuşağın üstüna sarılır Birbirine bağlı 3 parçadan oluşur Renkleri genelde kırmızı, sarı ve yeşildir
12 Kolon: El tezgahlarında tiftik yününden dokunur Bele bağlanan kuşakların düşmemesini ve sıkı tutmasını sağlar Eni 4-5 cm boyu 2-3 m uzunluğundadır Üzerinde çeşitli renklerde desenler vardır
Ayağa Giyilenler:
1 Körüklü Çizme: Zeybeklerin tozluk dışında giydikleri bir ayakkabıdır Diğer çizmelerden farkı körüklü olmasıdır Kıvırcık ve Baklava körük olmak üzere 2 çeşittir En çok baklava körüklü olanıdır Altı köseledir İçinde deriden astar vardır Rengi siyah topuklu olan çizme ayak ucuna doğru hafifçe sivridir
2 Çorap: Beyaz yünden elde örülmüş çoraplar kullanılır
3 Yemeni
AĞRI KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Koffi: Gelin olan genç kızların düğün gününden itibaren 45-50 yaşlarına kadar kullandıkları bir başlık türüdür Tahta bir kasnak üzerine gerili kırmızı festen oluşur Daire biçiminde olan koffinin etrafında bir sıra halinde beyaz gömlek düğmesi veya yörede kespik denilen akarsu kenarlarında bulunan beyaz, oval ve ortası delik it boncuğu (taşı) denilen süs eşyaları dikilir Koffinin tepesinin ön yarısını kaplayan kilim deseninde örülmüş kum boncuklar monte edilir Koffinin alın kısmında ve iki şaka arasında düzenli olarak dikilmiş 5-6 mm çapında boncukların arasına altın yada gümüş paralar dikilir Bir başka koffi biçiminde ise Koffinin üst kısmını tamamen kaplayan yüzeye parlak veya mineli kendinden desenli gümüş tas da dikilir Gümüş tasa bağlı olan bir zincir ve ucunda da gümüş paralardan oluşan şırık adı verilen bir takı bulunur Koffinin düşmesini önlemek için her iki yanına çene altından geçmek üzere lastik veya ipler bulunur
2 Şeğr: Koffinin üzerine bağlana ipekli puşilere denir Ayrıca vala olarakta bilinir
3 Şeğr Şimaki: İran işi olan bu puşiler daha küçük ebattadır Genelde siyah renkte kendinden desenlidir Başa örtülür
Bedene Giyilenler:
1 Kıras: Sadece boyun kısmı açık diğer tarafları kapalı aynı zamanda işlik olarakta bilinen bir iç giysisidir Zemini genelde beyaz veya açık renk tonlarda, üzeri küçük çiçek desenli pazen, basma veya divitinden yapılır İş yaparken kolların kirlenmesini engellemek için kol ağızlarına aynı kumaştan dikilmiş parçalar entari kollarının üzerinden geçirilerek boyunda bağlanır Bu parçalara zendık adı verilir Böyle yapılmış kıraslarada kırasa zendık denir
2 Dere: Kırasın üzerine giyilen topuklara kadar uzun entaridir Dayra olarakta bilinir Canlı renklerden yapılır Desensiz olanları ipek, kadife, divitin ve patiskadan çiçekli desenlileri ise basma, pazen, jarse ve divitin gibi kumaşlardan yapılır Entariler biçim ve kullanım şekli olarak ikiye ayrılır: a)Önü tmamen açık sadece göğüsten göbeğe kadar düğme veya kopça ile kapatılan entariler Etek kısmında kullanılan büzgü ve pilelere yörede purik denilir Etek kısmı farklı kumaştan yapıldığında yedi etek adını alır b)Kapalı entariler; Sadece boyun kısmı açık ve baştan geçirilerek giyilen entarilerdir Sırt, göğüs, kol ağzı ve etek kısmı biyeli ve işlemelidir
3 Derpi: Tuman ve don olarakta bilinir Boyu dizin biraz altı veya üstünde olanı veya topuklara kadar uzun olanı vardır Zemini açık renkte çiçekli basma, pazen veya divitin kumaştan yapılır Doğrudan derpi denilmesi ayıp sayıldığından işliğin yani kırasın arkadaşı anlamında heval kıras deyimi kullanılır
4 Kırtoşke: Bir nevi ceket türü giysidir Kadife yada divitin kumaştan yapılır
5 Mezer: Bele bağlanan önlüklere denir Genelde bir yüzü parlak kumaştan yapılır Giyilen entarinin zıt renklerinden basma, jarse, otoman veya pazenden de yapılır
6 Piştik: Ebadı kare olan katlanarak bele bağlanan şal kuşaktır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Yünden elde örülmüş burun, topuk ve boğaz kısımları renkli desen verilmiş çoraplar kullanılır Bu yörede çoraplara goreris denir Boyu dizin altına kadardır Diz üstünde giyilen çoraplar genelde siyah renk, pamuklu veya merserizedir
2 Ayakkabı: Bu yörede kadınlar ayağa sığır derisinden yapılan çarık, altı kabaralı ve nalçalı, merdane topuklu, küt burunlu kondre denilen kunduralar; topuklu topuksuz plastik veya lastik ayakkabılar giyerler

AĞRI ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Tiftik Papak: Başa geçirilir Özellikle kışın kullanılan göz önüne gelen kısmı açık başı tamamen kaplayan bir başlık türüdür Karlı, tipili olmayan güneşli günlerde katlanarak kullanılır Beyaz, sarı, siyah ve kahverengi renklerde düz veya bu renklerden ikisinin karışımı ile alaca olarak görülür Keçi kılından yani tiftikten tahta tığlarla örülür
2 Kullık: Başa kullanılan diğer bir başlıktır Kuzu yününden yapılan keçe külahlardır Kahverengi ve beyaz renklerde huni biçimindedir Etrafına şeğr, egal ve cemadani gibi örtüler sarılır
3 Şeğr: Yörede ipekli puşilere denir Diyarbakır işi olanlar makbuldür Püsküllü, parlak ve yumuşaktır
Bedene Giyilenler:
1 İşlik: Amerikan bezi türünden besit dokumalardan yapılır Bir iç giysisidir
2 Derpi: Tuman yada külot ta denilen bu giysi şalın altına içe giyilir Beyaz renkte dokuma kumaşlardan yapılır Kışın sıcak tutması için şalın altına, geceleri ise pijama olarak kullanılır
3 Kıras: Bir tür mintandır Natürel renklerdedir Küçük çiçek motifli desenli mintanların yanı sıra düz renk olanlar daha çok tercih edilir Poplin, ipek, otoman, dırel (tiril), patiska, vb kumaşlardan yapılır Ayrıca dikiş ipliği veya sımayla kol ağzı ve yakaları işli olan mintanlarda giyilir
4 Yelek: Gabardin veya şayak kumaşlarından yapılır Sırt kısmı parlak kumaşlardan astarlıdır Çift sıra düğmelidir Düğmeler tahta kemik, gümüş ve sedeftendir İşlemesiz olanları çok olmakla beraber cep ve yaka kısmı kaytandan işlemeli olanları da vardır Sıma yelek olarak adlandırılır Günümüzde tek sıra düğmeli ve sade olan yelekler giyilmektedir
5 Kerik: En üste giyilir Keçi kılından yeni tiftikten yapılır Tiftik yada aba da denir Özel el tezgahlarında dokunur Uzun kolludur, koltuk altları açıktır Genellikle siyah renktedir Dış yüzeyinde görülen tüyler 4-5 cm uzunluğundadır Yakası renkli yün ipliklerle işlidir Tamamen tüylü olanları olduğu gibi sırt kısmı tüylü ön kısmı ise farklı renklerden tiftik veya yün ipliklerle işlemeli olanları da vardır
6 Pıştik: Erkeklerin ve kadınların beline bağladığı kuşakların tümüne denir Erkeklerde üç türlü kuşak bağlanır Bu kuşaklar kare ve etrafı püsküllüdür Bele püskülleri gözükmeyecek şekilde bağlanır Şal kuşakların en ünlüsü lahuri şaldır
7 Şal: Yörede bacağa giyilen tüm giysilere denir Buradaki şalvar türünden bir giysidir Önceleri özel tezgahlarda döğme kıldan dokunarak elde edilmiş kumaşlardan yapılırdı Daha sonra şayak ve gabardin türü kumaşlardan yapılmıştır Genellikle siyah renktedir Ayrıca koyu renklerden lacivert, bordo, kahverengi, gri ve koyu mavi kullanılmaktadır

Ayağa Giyilenler:
Yörede çorapların ortak ismi gore dir Koyun yünü ve keçi kılının kendi rengi muhafaza edilerek örülür Motiflerin yapıldığı renkli iplikler ise kök boya ile boyanır Ağrı yöresinde ayakkabıların ortak ismi ise sol durTerlik türü ayağa geçirilen ayakkabılarada şımık denir
1 Goreris: Yünden örülür Çoraptır Tamamen veya bir kısmı renkli desenli olmakla beraber genellikle boğaz, burun ve topuk kısımları işlemeli ve motifli olanlarıda vardır
2 Tiftik Çorap: Keçi kılından yani tiftikten tahta tığ ile örülür Uzun tüylü, genellikle alaca renkli ve desenlidir Düz renkleride görülmektedir Alaca renkliler siyah-beyaz ve kahverengi-beyazdır
3 Çarık: Sığır gönünden yapılır Kısa ömürlüdür
4 Yemeni: Rugandan yapılmış siyah ve kırmızı renkli ayakkabılardır
5 Çistik: Yörede kullanılan bir başka ayakkabı türüdür Siyah renk deriden yapılır

BURSA KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Fes: Yörede 4 çeşit fes kullanulır a) Alpoot: Harmanalan, Akbıyık ve Alpoot köylerinde görülür b)Boncuklu fes: Bu fes genelde bazi ile beraber kullanılır Örnekleri daha çok Sorkun (Sorgun) ve Kocakavak köylerinde görülür c)Oyalı fes :Belören ve Seferi ışıklar köylerinde görülür d)Mustafamlı fes: Orhaneli’nin bütün dağ köylerinde görülür Genellikle düğünlerde gelinler bu fesi giyerler
2 Al bazi: 90cm eninde kare bir baş örtüsüdür Üzeri pullarla kaplıdır
Bedene Giyilenler:
1 Fistan: El tezgahlarında pamuk veya keten ipliğinden dokunmuş rengi beyaz bir dokumadan yapılır Boydan elbisedir Ön etek uçları işlidir Günümüzde pazen veya bastola (yörede kullanılan bir kumaş çeşidi) ile yapılır
2 Şalvar: Donda denir El tezgahlarında pamuk veya keten ipliğinden dokunmuş, beyaz renkli bir dokumadan yapılır Paçalarının etrafı renkli ipliklerle işlidir
3 Sıktırma: Kapatma, içerik yada iç yelekte denir Fistanın üzerine giyilir Göğüs kısmı işlidir
4 Üçetek: Diğer adı zıbındır Kırmızı, siyah, bordo, yeşil, lacivert renkteki keten kumaştan yapılır İç kısmı pamukludur Basmadan astar geçirilir Ön paçaları kısadır Arka paçaların alt kısmı sutaşı, pul, iğne ile örme dantelden motifler işlenir Kolları eli örtecek kadar uzun ve kol ağızları yırtmaçlıdır Kol uçlarının iç kısmına basma veya düz kumaştan astar geçirilir Gelinler için tamamen sim işli yaprak motifli üçetekler vardır
5 Arkalık: Kare biçiminde etrafından kozalı püsküller sarkan bir kuşaktır Bele bağlanır Zemininde genelde siyah renk hakimdir Yünden dokunur Ebadı yaklaşık 1m karedir
6 Futa (Peşkir): El tezgahlarında yün ipliklerle dokunur Gelin olacak her genç kız baba evinde kendi peşkirini işler İşlenen motifler köyden köye farklıdır Yaşlı kadınların kullandığı daha sade ve günlük peşkir türündendir En çok bilinen peşkir ayva göbeğini andıran motifli olanıdır Bundan başka önü pul işli ve keseli peşkirlerde vardır
7 Dizge: Yün iplikten el tezgahlarında dokunur Uçları tiftik veya keçe kılı tongurdaklar ve mavi boncuklarla süslüdür Bele sarılarak hem kozalı kuşağı hem de peşkiri tutması sağlanır Ayrıca dağda ve tarlada ip vazifesini görür
8 Güdük (Cepken): En üste giyilir Bordo, mavi, lacivert, yeşil, patlıcan moru ve kırmızı renklerde divitin kumaştan yapılır İçine düz yada kareli kumaştan astar geçirilir Astarla divitin arasına pamuk yerleştirilerek her taraftan baklava dilimi şekli verilerek dikilir
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Genellikle kırmızı rengin hakim olduğu çift kat yünden örülmüş ve motifleriyle yörük özelliği taşıyan çoraplar görülür
2 Çarık: Ham deriden ve manda gönünden yapılan bir çeşit ayakkabıdır

BURSA ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Takke: 2 çeşittir a) Bordo, kahverengi ve mavinin hakim olduğu renk ve işlemeleri olan takke El dokuması ve üzeri boncuklarla işlidir b) Beyaz, kahve rengi ve tepesi iri boncuklarla süslü takke
2 Oyalı yazma: Takkenin etrafına sarılan iri dağ oyalı yazmalardır
Bedene Giyilenler:
1 Gömlek: 2çeşittir a) Günlük kullanılan siyah-beyaz çizgili gömlek b) Bayramlarda, düğünlerde ve özel günlerde giyilen yeşil, kırmızı, sarı renklerin hakim olduğu çizgili gömlek
2 Aba potur: Genelde kahverengi ve siyah rengin hakim olduğu şayak kumaştan yapılan bir pantolon türüdür
3 Aba yelek: Kahverengi ve siyah renklerinin hakim olduğu şayak kumaştan yapılmış bedene giyilen bir giysidir Poturun içine sokulur İki cebi vardır Sağ cebe nişanlılık döneminde damat kesesi takılır
4 Kozalı kuşak: Siyah rengin hakim olduğu alacalı bir rengi olan el tezgahlarında dokunmuş uç kısımları kozalı bir kuşaktır Poturun üstüne bele sarılır
5 Kolon: Bordo, kahverengi renklerin hakim olduğu el tezgahlarında dokunmuş uçlarında püskülleri olan bir parçadır Sol taraftan sarkacak şekilde kuşağın üstüne bağlanır
6 Yağlık: Damat adayına gelin tarafından nişanda verilir Uçları işlemelidir Kozalı kuşağın üzerine iki kat halinde sokulur
7 Çoban şalı: Yine kahverengi va beyaz renklerin hakim olduğu el tezgahlarınde dokunmuş bir şaldır Bölge hayvancılıkla uğraştığı için yaylaya giderken ihtiyacı olan yiyeceklerini iki arşın uzunluğundaki bu şala koyar Sol omuza atılan bu şalın öne gelen ucu düğümlenir
Ayağa Giyilenler:
1 Karçın: Ayağa çorap şeklinde giyilen yünden yapılmış dize kadar çekilen bir parçadır Boğaz kısmı katlanarak kullanılır
2 Çarık: Kadın çarığının aynısıdır
ERZURUM KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Paralı başlık: Fesin üzerine mecidiyelerin ve altın paraların dikili olduğu bir başlıktır
2 Oyalı başörtü (Çevre,Çember,Yazma,Leçek,Tülbent): Paralı başlığın üzerine örtülür Genelde beyaz renktedirMutlaka etrafı işlemeli olmalıdır
Bedene Giyilenler:
1 Tuman: İç çamaşırı yerine kullanılır Uzunluğu dize yakındır, paçaları lastiklidir Beyaz zemin üzerine küçük desenli pazenden yapılır
2 Mison etek: İç etektir Elde yünden dokunur Etek uçları tığla dilim dilim örülür
3 Entari: Kadın elbiseleri kadife ve gezi gibi ağır kumaşlardan çeşitli biçimlerde yapılmıştır Kadife kumaştan yapılan entariler dantel ve tentene ile süslenir
4 Kadama (Bindallı): Kadınlar arasında en çok tutulan entaridirBindallı ve kadife entarinin önü arkasından 4 parmak daha kısadır Arka etek yerden 1-2 cm yukarıda olacak kadar uzundur Oldukça geniş yapılan bu entarilerin beline gümüş kemer bağlandığından entarinin arkasında kendiliğinden pileler oluşur Erzurum’un bütün ilçelerinde aynı tip entarilerin giyildiği iddia edilemez
5 Siyah çarşaf: Kadınların en üste giydiği bir giysidir Günümüzde altın mekik kumaşından yapılır 4 m kumaştan çıkar 2 m si alt, 2 msi üst için kullanılır
6 Ehram: Koyun yününden el tezgahlarında dokunmuş dokumadan yapılır Aynı siyah çarşaf gibidir Beyaz, kırmızı, mor ve siyah rengi makbuldür
7 Kemer: Bele gümüş savatlı kemer takılır
8 Yelek (Hırka): Elde koyun yününden kollu ve kolsuz örülür
9 Atkı (Şal): Kışın çarşafın veya ehramın üzerine başa örtülür Günümüzde de kulanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Dizleme çorap: Kendinden desenli olarak yünden elde dokunur Diz üstüne kadar uzundur Bindallının altına giyilir
2 Patik: Yünden elde dokunur Çorabın üzerine giyilir
3 Mest: Lastik ayakkabıdır Günlük kullanılır
4 Pabuç: Siyah deriden alçak ökçeli olarak yapılan ayakkabıdır

ERZURUM KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Paralı başlık: Fesin üzerine mecidiyelerin ve altın paraların dikili olduğu bir başlıktır
2 Oyalı başörtü (Çevre,Çember,Yazma,Leçek,Tülbent): Paralı başlığın üzerine örtülür Genelde beyaz renktedirMutlaka etrafı işlemeli olmalıdır
Bedene Giyilenler:
1 Tuman: İç çamaşırı yerine kullanılır Uzunluğu dize yakındır, paçaları lastiklidir Beyaz zemin üzerine küçük desenli pazenden yapılır
2 Mison etek: İç etektir Elde yünden dokunur Etek uçları tığla dilim dilim örülür
3 Entari: Kadın elbiseleri kadife ve gezi gibi ağır kumaşlardan çeşitli biçimlerde yapılmıştır Kadife kumaştan yapılan entariler dantel ve tentene ile süslenir
4 Kadama (Bindallı): Kadınlar arasında en çok tutulan entaridirBindallı ve kadife entarinin önü arkasından 4 parmak daha kısadır Arka etek yerden 1-2 cm yukarıda olacak kadar uzundur Oldukça geniş yapılan bu entarilerin beline gümüş kemer bağlandığından entarinin arkasında kendiliğinden pileler oluşur Erzurum’un bütün ilçelerinde aynı tip entarilerin giyildiği iddia edilemez
5 Siyah çarşaf: Kadınların en üste giydiği bir giysidir Günümüzde altın mekik kumaşından yapılır 4 m kumaştan çıkar 2 m si alt, 2 msi üst için kullanılır
6 Ehram: Koyun yününden el tezgahlarında dokunmuş dokumadan yapılır Aynı siyah çarşaf gibidir Beyaz, kırmızı, mor ve siyah rengi makbuldür
7 Kemer: Bele gümüş savatlı kemer takılır
8 Yelek (Hırka): Elde koyun yününden kollu ve kolsuz örülür
9 Atkı (Şal): Kışın çarşafın veya ehramın üzerine başa örtülür Günümüzde de kulanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Dizleme çorap: Kendinden desenli olarak yünden elde dokunur Diz üstüne kadar uzundur Bindallının altına giyilir
2 Patik: Yünden elde dokunur Çorabın üzerine giyilir
3 Mest: Lastik ayakkabıdır Günlük kullanılır
4 Pabuç: Siyah deriden alçak ökçeli olarak yapılan ayakkabıdır

ERZURUM KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Paralı başlık: Fesin üzerine mecidiyelerin ve altın paraların dikili olduğu bir başlıktır
2 Oyalı başörtü (Çevre,Çember,Yazma,Leçek,Tülbent): Paralı başlığın üzerine örtülür Genelde beyaz renktedirMutlaka etrafı işlemeli olmalıdır
Bedene Giyilenler:
1 Tuman: İç çamaşırı yerine kullanılır Uzunluğu dize yakındır, paçaları lastiklidir Beyaz zemin üzerine küçük desenli pazenden yapılır
2 Mison etek: İç etektir Elde yünden dokunur Etek uçları tığla dilim dilim örülür
3 Entari: Kadın elbiseleri kadife ve gezi gibi ağır kumaşlardan çeşitli biçimlerde yapılmıştır Kadife kumaştan yapılan entariler dantel ve tentene ile süslenir
4 Kadama (Bindallı): Kadınlar arasında en çok tutulan entaridirBindallı ve kadife entarinin önü arkasından 4 parmak daha kısadır Arka etek yerden 1-2 cm yukarıda olacak kadar uzundur Oldukça geniş yapılan bu entarilerin beline gümüş kemer bağlandığından entarinin arkasında kendiliğinden pileler oluşur Erzurum’un bütün ilçelerinde aynı tip entarilerin giyildiği iddia edilemez
5 Siyah çarşaf: Kadınların en üste giydiği bir giysidir Günümüzde altın mekik kumaşından yapılır 4 m kumaştan çıkar 2 m si alt, 2 msi üst için kullanılır
6 Ehram: Koyun yününden el tezgahlarında dokunmuş dokumadan yapılır Aynı siyah çarşaf gibidir Beyaz, kırmızı, mor ve siyah rengi makbuldür
7 Kemer: Bele gümüş savatlı kemer takılır
8 Yelek (Hırka): Elde koyun yününden kollu ve kolsuz örülür
9 Atkı (Şal): Kışın çarşafın veya ehramın üzerine başa örtülür Günümüzde de kulanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Dizleme çorap: Kendinden desenli olarak yünden elde dokunur Diz üstüne kadar uzundur Bindallının altına giyilir
2 Patik: Yünden elde dokunur Çorabın üzerine giyilir
3 Mest: Lastik ayakkabıdır Günlük kullanılır
4 Pabuç: Siyah deriden alçak ökçeli olarak yapılan ayakkabıdır

GAZİANTEP ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Terlik: Genç kızların çeyiz olarak hazırladığı bir erkek başlığıdır Beyaz pamuklu kumaş üzerine eskiden kirpi okuyla günümüzde tığla delik açarak, deliklerinde ibrişim ve iple örülerek işlenmesi şeklinde hazırlanır Bu delikler başın hava almasını sağlar İşlemeler kenarda ise zarife, ortada ise yılan eğesi, bülbül gözü ve hamam taşı gibi yöresel isimler alırlar
2 Merkeziyet: İpekli dokuma bir baş örtüsüdür Kendinden desenlidir 1,5m kare ebadındadır Kenarları püsküllüdür Karşılıklı iki uçtan katlanarak başa örtülür Sarkan uçları özel bağlanmış biçimiyle ensede yanda düğümlenir Sadece beyaz renk olur Uçları serbest bırakılarakta kullanılır Bu takdirde üzerine kasket veya agül konur Bu örtüyü kadınlarda zaman zaman kullanır Erkekler merkeziyet dışında özellikle Türkmenler’de ve Baraklar’da ahmediye kullanırlar
3 Poşu: Terlik üzerinden alına baş etrafından dolandırılarak başın yan kısmında yada arkada düğümlenerek kullanılır
Bedene Giyilenler:
1 Don (Tuman): Beyaz pamuklu kumaştan yapılan bir iç giysisidir
2 Köynek: Pamuklu kumaştan dikilen fanila yerine kullanılan bir iç giysisidir
3 Mintan (Yakasız gömlek): Pamuklu kumaştan göğüs kısmı ibrişim işlemeli beyaz köynek üzerine giyilen bir giysidir Bunun pamuklu kutnu kumaştan yapılanıda vardır Ayrıca Suriye’de üretilen ve şam topu diye adlandırılan kumaştan yapılan iç kısmı astarlı ve yakasız gömleklerde yörede çok yaygın kullanılmıştır Renkleri çizgili mavi-beyazdır İpeklidir
4 Kırk düğme (Bürümlü yelek): Yakasız gömleğin üzerine giyilen göğüs kısmı kumaşın renginde iplerle motif işlenen bol düğmeli kolları ve sırt kısmı ipekli astardan yapılan bir üst giysisidir Genellikle açık mavi, gri ve kahverengi renklerden yapılır Bürümlü şalvarla birlikte kullanılır
5 Cezayir Yeleği: Kırk düğme giyilmediği zamanlarda mintan üzerine giyilen genellikle ipekli kadifeden yapılan ve varlıklı kişilerin giydiği bir üst giysisidir Mor ve lacivert renkleri tercih edilir
6 Aba: Günümüzde yalnız bir usta tarafından yapılan ve ceket yerine kullanılan bir üst giysisidir Yapılarına, yapılış yerlerine ve motiflere göre değişik isimler alırlar Örn: Motiflerine göre= tahtalı, sandıklı, kandilli gibi Yapılarına göre= Kılaba, Hamüs abası, çuha abası (boyu dize kadar uzun olanı) Yapılış yerlerine göre= Halfet abası, Maraş abası, Urfa abası, Haba abası, Humus abası gibi çeşitleri vardır Simle işlemelidir Genellikle kırmızı, siyah, mavi, beyaz ve kahverengi renklerdedir
7 Şalvar: Anadolu’da yaygın olarak kullanılan erkek şalvarıdır Yapılış biçimine, kullanım alanına, kumaşa ve işlemelerine göre çeşitli isimler alırlar Kumaşına göre= Pamuklu siyah kumaştan yapılan ve gündelik olarak kullanılan şalvara çintiyan denir Özel günlerde kullanılan ve yünlü kumaştan olanlarına mençester şalvar denir Yapılış biçimine göre= Gaba: Paça kısmı bol ağı normal Yarım halep: Paça kısmı biraz daha dar Tam halep: Paça kısmı dar ağı bol özel gün şalvarıdır İşlemelerine göre= Gandilli, Gamalı, İbrikli gibi isimler alırlar Bu işlemeler genellikle Halep’li ustalar tarafından şalvarların cep ağzı ve paça kenarlarına kaytan iple işlenerek yapılır Renkleri siyah, gri, kahverengi ve tonları, sütlü mavi ve çağla yeşilidir
8 Döş yeleği: Amerikan bezinden yapılan bir giysidir Göğüs kısmı eskiden kirpi okuyla günümüzde tığla delik açılarak ve ibrişim veya iple örülerek işlenir Bu delikler göğüsün hava almasını sağlar
9 Kuşak: Yörede yaygın olarak şal kuşak kullanılır Bunun yünlü ve pamuklu olanıda vardır Üzerindeki desenlere göre Horosani, Horasan kuşağı, Trablus kuşağı ve Acem şalı gibi isimler alırlar Ayrıca varlıklı olanlar şal deseninde ipekli kuşakta bağlarlar
10 Halep kuşağı: 15-20 cm eninde 25 m boyunda özel tezgahlarda yün, pamuk ve ibrişimden dokunur (Şal kuşak üzerine yaygın olarak palaska da kullanılır)
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Kadınlar tarafından elde örülen düz renk yün ve pamuk ipliğinden yapılır Parmak uçları ve topukları çeşitli renklerde desenli olabilirBoyu diz altına kadar uzun olabilir
2 Yemeni: Kadının aynısıdır
HAKKARİ KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Gilav: Kadınların başlarına taktıkları festir Kırmızı ve siyah renkte olur
2 Kesrevan: Gilavın üzerine Temesi ve Desmal (kenarları renkli püsküllerla süslüdür) sarılması ve çengelli iğnelerle tutturulması ile meydana gelen baş süslemesinin tamamına verilen addır Çene altında lastik veya Beranik (örülmüş ince ip) Kesveranın baştan düşmemesi için gilava tutturulur Kesveran özel günlerde kullanılır Gündelik olarak ise gilav kullanılmadan sadece Temesi, Poşu veya Desmal başa bağlanır Ayrıca kadınlar erkeklerin kullandığı cemadaniyi de kullanırlar
Bedene Giyilenler:
1 Benkırask: Fanila yerine giyilir Genelde düz renk direl (tiril) kumaştan dikilir
2 Kıras (Giras): Benkırask’ın üstüne giyilir Genellikle ince sarı ve beyaz renkte kumaştan yapılır Bu kumaş mehtap adı verilen kumaşa çok benzer Uzun kolludur Kollarının uç kısımlarında levendi denilen parçalar bulunur Beli bir kumaş veya iple sıkılır
3 Fistan: Düz veya simli günümüzde ise düz veya pullu kadifeden yapılır
4 Derpi: Desenli basma veya divitinden yapılan bir şalvardır
5 Şuytik (Şal kuşak): Yünden yapılmış el dokuması bir kuşaktır Bele sarıldıktan sonra üzerine doğin (1-2 cm eninde yünden dokunmuş kemer [dizge gibi]) bağlanır
6 Önlük (Beranik): Her tür kumaştan yapılır Genelde desenli jarse tercih edilir
7 Yelek: Fistan kumaşından yapılır Astarlıdır İş yaparken koyu renklerden, özel zamanlarda veya yerklerde açık ve canlı renklerden yapılanı kullanılır
8 Parzun (Parzün): Kilim dokumasından yapılmış iş yaparken eşya ve çocuğunu k****k için yapılan heybeye benzer bir parçadır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Düz veya renkli kilim desenli çorap giyilir Yünden dokunur Çorabın üstüne düşmemesi için ip bağlanır
2 Reşik (Herik,Harik): Keçe ve yünün üstüste konulup ine iplikle dikilip sıkıştırılmasıyla elde edilir Ayağa giyilir

HAKKARİ ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Cemedani: Eni 1m kare biçiminde siyah-beyaz desenli bir örtüdür Genellikle kışın başa sarılır Yazın pek kullanılmaz Başa iki cemadani kullanılır
Bedene Giyilenler:
1 İşlik: Beyaz renkli şepiğin altına giyilen gömlektir
2 Şepik: İşliğin üzerine giyilir Özel dokumadır Kendinden desenlidir Dokumanın renkleri siyah, beyaz, kahve ve lacivert olabilir El dokumasıdır
3 Yelek: Üste giyilen bir giysi parçasıdır Şepikle aynı kumaştan yapılır Kışın ayrı bir yelek giyilir Kalın keçeden bahsedilen yelekle aynı modeldir Kahverengidir
4 Levendi: Erkeklerdeki levendiler kadınlardaki gibi değildir Ayrı bir parça olarak hazırlanır Bilekleri lastiklidir Şepiğin üzerine katlanıp kolun tamamı veya bir kısmına sarılarak kalan ucuda sarkıtılır
5 Şel (Şal): Şepik ve yelekle ile aynı kumaştan yapılır Bacağa giyilen bir şalvar çeşididir
6 Şuytik (Şal kuşak): 1m uznluğunda 60cm eninde bir kuşaktır Yünden elde kilim desenleri verilerek dokunur Bele sarıldıktan sonra üzerine kösele kemer takılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Kadının aynısıdır
2 Reşik: Kadının aynısıdır
KIRKLARELİ KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Çevre (Krep-Yazma): Tülbent bezi veya ipek krepten yapılır Yazma tülbentler de kullanılır Genellikle kırmızı, pembe, mor ve bordonun tonları tercih edilir Bazıları birkaç çevreyi beraber kullanır
Bedene Giyilenler:
1 Bürümcük gömlek (Göynek-İçlik-Mintan): Bürümcük el tezgahlarında dokunan özel bir dokumadır Bazılarında çok az pembe, mor, mavi çizgiler bulunur Kolların bilek kısmı bazen büzülür, bazen serbest bırakılır Yakaları biritli olanı veya iple büzüleni vardır Bazılarında yaka ve kol ağzı kenarları ince oyalıdır
2 Cepken: Basma,divitin ve atlas kumaştan yapılır Günlük olarak basma kullanılır Özel günlerde kadifeden yapılanı tercih edilir Üzerlerine yapılan işlemeler sırma veya ince renkli kaytanlarla yapılır Bu parça kadınların göğüs kısmını sıkı tutmak için kullandıkları bir parçadır
3 Salta: Uzun kollu cepkendir Saltada diğer cepken ve şalvarın kumaşından yapılır Astarlıdır Astar saltanın dış kısmında hakim olan renkte yapılır Kol ağızları geniştir Bazılarında değişik modeller kullanılır
4 Şalvar: Cepken ve saltanın kumaşıyla aynıdır Belden lastik veya uçkurla büzülür Şalvar eğer kadifeyse bel kısmına pamuklu kumaştan lastik geçirilmesi için ek yapılır Kumaşlar canlı renklerden seçilir Kadifeyse düz renktir Üzerine işleme yapılır Basma ve divitinden yapılanlar ise genellikle yabanlık (günlük) olarak kullanılır
5 Uçkur: El dokuması pamuklu kumaş üzerine renkli ip ve sırmayla işlenerek kullanılır Bele bağlanır İşlemeler uçkur bele bağlandıktan sonra sarkan uçların tamamına yapılır
6 Yağlık: Uçkurla aynı dokumadan yapılır Şalvarın üzerine ön tarafta belden sarkıtılır Görünen yerler tamamen işlenir Yağlık günlük kullanılmaz İşlemeleri uçkurdaki gibi renkli ip ve sırmayla yapılır
7 Futa: Günlük yağlık yerine kullanılır Üzerine işleme yapılmaz Kendi dokumasından desenlidir Günlük kullanıldığı için koyu renklerden yapılır Önlükte denir İşlevleri çoktur
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Düz renk yünden elde örülür
2 Çetik: Yünden çeşitli renklerde desenli olarak elde dokunur Evde terlik yerine kullanılır
3 Yemeni: Siyah deri ayakkabıdır Alçak ökçeli burnu hafif sivridir Arkası konçlu olup içinden ip geçirilerek ayak bileğinden bağlananlarıda vardır
4 Çarık: Hayvan gönünden yapılır Çoğu yerde kullanılan ve bilinen çarıktan farklı değildir

KIRKLARELİ ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Fes: Bordo keçe fes kullanılır
2 Dolak: Fesin etrafına sarılır El dokuması renkli ipek karışımı bir dokuma kullanılır Fesin renginin tonlarında çizgili dokunur Fese sıkıca sarılarak kat kat dolanır ve ucu sarkıtılır
Bedene Giyilenler:
1 Gömlek (Mintan): Pamuklu dokumadan yapılır Genellikle beyaz renkte olur Beyazın dışında köylü kumaşı adı verilen gri çizgili bir kumaştanda yapılır Ayrıca bazen zemini beyaz üzeri kırmızı ve mavi çizgili başka bir kumaştan da yapılır
2 Cepken: Aba kumaştan yapılır Genellikle lacivert, çivit mavi, bej ve gridir
3 Kartal kanat: En üsta giyilir Cepkenle aynı kumaştan ve renkten yapılır
4 Kuşak: Bele sarılır Genelde bordo veya beyaz yün dokumadan yapılır
5 Potur: Cepken, kartal kanat ile aynı kumaş ve renkten yapılırBelden lastik veya kaytan ile sıkılır Bunların geçeceği yere ek kumaş dikilir İşlemeleri siyah işleme kaytanından yapılır Yaşlıların kullandıkları poturun ağları 20 cm açıktır
6 Boyun dolağı (Çevre): Beyaz dokuma üzerine köşeleri yün veya sırmayla işlidir Boyuna atılır Boyun terini alması için kullanılır Oyun oynarken ele alınıp sallanır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Beyaz renkte elde dokunmuş yün çorap giyilir Bazılarına ufak desenler de konulur
2 Yemeni: Siyah deriden yapılır Alçak ökçelidir Uçları hafif sivridir Özel günlerde kullanılır
3 Çarık: Günlük olarak kullanılır
4 Çetik: Evde erkeklerde çetik giyerler Ancak erkeklerinki işlemesiz ve koyu renklerden örülür

SİVAS KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Tepelik: Fesin üzerine gümüş bir tabakanın tutturulduğu bir başlıktır Bu tabakanın etrafınada penezler sarkıtılır
2 Paralı fes: Fesin alına gelen ön kısımında iki kulak arasına paraların dikilmesiyle meydana gelmiş olan ve başta kullanılan bir başlıktır
3 Pullu başörtü: Etrafı pullu firkete oyasıyla çevrili üzeri baskı desenli siyah yazmadır Fesin üzerine başa örtülür Yaşlılarda pulsuz olanı kullanılır 1 veya 2 değirmi olarak farklı ebatlarda kullanılır
4 Börük: Beyaz zemin üzerine desenli bir başörtüsüdür Pullu başörütünün üzerine örtülür Uçları bağlanmaz serbest bırakılır Genellikle evin dışın çıkarkan başa örtülen büyük bir örtüdür
Bedene Giyilenler:
1 İçlik: Ufak desenli pamuklu kumaştan yapılan ve içe giyilen bir giysidir
2 Tahtalı şalvar: El tezgahlarında dokunmuş ince çizgili dokumadan yapılır Kullanılan renkler kahverengi, mavi, kırmızı ve bal köpüğüdür Ayak bileğine kadar uzundur
3 Fistan: Düz renk kadifeden veya özellikle mecidiye kutnudan yapılır Çiçekli divitinden olanlarıda vardır Önü çeşitli renkte düz renk kumaş, dikiş bazen de boncukla işlidir Eteklerinde de birkaç sıra çaşitli renklerde düz renk kumaştan süslemek amacıyla şeritler geçirilir
4 Üç peşli: Diğer yörelerde üçetek denir Çiçek desenli özel bir kumaştan yapılır Yaka ağzı ve etek uçları özellikle gelinlik kızlarda işlerle süslüdür
5 Kuşak (Şal kuşak-Göllü-İğne gözlü kuşak): Kalın el dokuması bir kuşaktır Kare biçimindedir Etrafı püsküllüdür Üçgen katlanıp arkadan kalçayı örtecek biçimde bele bağlanır
6 Önlük: Düz renk divitin üzerine renkli ip ve sırma ile dairesel motifler verilerek işlenen bir önlüktür Etrafı sırmayla püsküllüdür Ayrıca cencin dokuması olan düz renk önlüklerde kullanılır Birde günlük olarak değişik kumaş parçalarının muska şeklinde kesilip birleştirilmesi ve boncuklarla üzerinin süslenmesiyle yapılan önlüklerde kullanılır
7 Cepken: Düz renk divitin üzerine renkli ip ve sırmayla işlenmiş bir üst giysisidir Bunun desenleride önlüğün desenleriyle uyum içerisindedir Genellikle bordo renk seçilir
8 Delme: Desenli divitinden kapitone olarak hazırlanan ve üste giyilen bir cepkendir Daha çok orta yaş ve sonrası tarafından kullanılır Canlı renklerde kumaşlardan yapılır
9 Yan bağları: Kuşak ve önlüğün üzerinden bele dolanarak kullanılan uçları ise yanlardan sarkıtılan bir kolondur Uçlarından renkli tiftik yününden yapılmış ve boncuklarla süslenmiş püsküller sarkar
10 Saç bağları: İnce eğrilmiş yünden boncuklarla süslenerek yapılan uçları püsküllü bir saç bağıdır Saçlardaki örgülerle beraber örülerek örgülerin ucundan püskülleri sarkıtılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Renkli yünlerle desenli olarak elde örülen çoraplar kullanılır Ayrıca düz renk kendinden desenli olan yün çoraplarda kullanılır
2 Aynalı çarık: Üzeri renkli derilerle ve deliklerle süslenmiş altı manda gönünden yapılan boğaz kısmında aynalar olan bir çarık türüdür

SİVAS ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Terlik: Pamuklu veya patiska üzerine boncuk ve pulla işli bir başlıktır
Bedene Giyilenler:
1 İçlik: Pamuklu veya yünlü dokumadan beyaz renkte olur Kısa veya uzun kollu olabilir
2 Tuman: Pamuklu kumaştan yapılan bir iç giysisidir Düz beyaz renktedir
3 Cancan: Çiçekli saten empirme kumaştan yapılan bir gömlektir İçliğin üzerine giyilir
4 İşlik: Gömleğin üzerine giyilen üzeri düğme, boncuk, tazı boncuğu, sutaşı ve kaytan işli bir yelektir Kadının bu yelek ve terliğe gösterdiği itina ve işçilik çocuğa ve kocasına karşı duyduğu sevgiyi ifade eder
5 Zıvga: Genellikle gabardin ve yünlü kumaşlardan yapılan pantalondur En çok kullanılan renkler siyah ve koyu laciverttir
6 Şal kuşak: Diğer yörelerde de kullanılan şal kuşaktır Kare biçimindedir Katlanarak bele sarılır
7 Yün kuşak: Daha çok yaşlıların kullandıkları düz beyaz renkli ince uzun bir kuşaktır Bele sarılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Renkli yünlerle kilim desenleri verilerek elde örülen çoraplar kullanılır En çok kullanılan desenleri Çavuş nişanı, Aynalı, Yarım aynalı olarak adlandırılır Ayrıca düz beyaz yünden kendinden desenli olarak yapılan boğaz kısmında uzun dolak diye adlandırılan bağları olan çorapta kullanılır
2 Tokalı çarık: Yörede ustalarının azaldığı çok özel bir çarık modelidir Manda gönünden yapılır Üzeri delikli işlemelerle süslenmiştir
3 Cızlavat lastik: Siyah lastik ayakkabıdır Günlük olarak günümüzde de kullanılır
4 Kundura: Kundura tabir edilen siyah deriden ökçeli ayakkabıda köy dışında giyilir

TRABZON KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Fes: Keçeden yapılmış borda fes kullanılır Buradaki fesin özelliği yumuşak olan keçenin sert olması için sık olarak üzerinin dikilmesidir Tepe noktası içeri bastırılarak çukur vaziyette kullanılır
2 Başörtü: Yörede birkaç çeşit örtü kullanılır a)Pullu Yaşmak: Düz veya kenarları desenli tülbenttir Etrafı gümüş yada parlak madeni pullarla oyalıdır Her renk olabilir Genellikle siyah-beyaz kullanılır b) Çember: Pulla işlemesiz olanına denir Bunların kenarları boncuk işlemeli veya oyalı olabilir Sade siyah olanlarıda vardır Bunun üzerinde beyaz basma desenleri vardır c) Birde başı sıkı tutsun diye başörtüsünün altına veya üstüne enlemesine bağlanan şekline tepelik veya kukul denir d) Şarba: Genellikle parlak veya ipek türüdesenli başörtüye denir Bunun kenarı püsküllüde olabilir
Bedene Giyilenler:
1 İçlik (keten gömlek): Pamuklu veya keten dokumadan yapılır Beyaz renklidir Uzun veya kısa kollu olabilir
2 Kara içlik: Genellikle siyah kumaştan yapılır Her çeşit kumaş kullanılabilir Siyah olan kumaşa yörede karamandıla denir
3 Fistan (Endare): Giyen kişinin yaşına veya maddi, sosyal durumuna göre değişik renklerden seçilen kumaşlardan yapılır Her çeşit kumaş kıllanılabilir (ipek, kadife, basma, divitin ve özellikle önenli günlerde parlak simli kumaştan)
4 Yelek: Düz veya desenli her kumaştan yapılır Üzerleri sıkça el veya makine nakışı ile süslenir Değişik modellerde yapılabilir Yaka ve kenar kısımları genellikle muska şeklinde kumaşlarla süslenir
5 Cepken: Yörede aba, kaput (kabot) veya kalçaklı işlik denir Önden bir kaytan ile bağlanır veya açık kullanılır Dirsek kısımlarına dıştan kumaş dikildiği için kalçaklı işlik denir Soğuk havalarda giyilir Dğişik renkler ve genellikle kalın kumaşlardan yapılır Koyu renkleri sade canlı renkleri ise işlemelidir
6 Önlük (Göğüslük-Göğüscek): Evli ve çocuklu kadınlar kullanır Fistan üzerine giyilir Göğüs kısmını sıkı tutmak için kullanılır
7 Şalvar (Don-Tuman): Boyu kısadır, dizin altına gelir Genellikle basma, divitin gibi kumaşlardan yapılır Çoğunlukla koyu zemin üzeri renkli çiçeklerle desenlidir Az da olsa canlı renklerde kullanılır
8 Etek: Diz altına kadardır Çeşitli düz veya desenli kumaşlardan yapılır Düz beyaz kumaştan yapıldığında üzeri dantel ve kaneviçe işlemelidir Renkli olanlar düz veya daha çok farbelalıdır
9 Şal kuşak: Kenarları püsküllü ve etrafına kozaz dikilidir Onun ucuda boncuk veya pulludur Siyah üzerine çeşitli renklerde işlemeli olan veya tüm renklerden oluşan desenli olanıda vardır
10 Kaytan: El tezgahında renkli dokunur Çeşitli desenlerde yapılır 15 m boyunda 3 cm enindedir
11 Peştamal: Düz beyaz yünden üzeri siyah işlemeli, siyah zemin üzerine renkli ipliklerle işli, pamuklu kumaşlardan yapılan iki renkten enine çizgili (bordo-siyah, kırmızı-fildişi, siyah-açık gri), ipek peştamal ve birde keşan peştemali gibi çeşitleri vardır Keşan peştamal bazı yörelerde başada örtülür
12 Bel bağı: Kemer yerine bele bağlana çeşitli renklerde yünden dokunan bağdır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Yünden el dokuması beyaz, siyah yada deesenli çorap giyilir Desenleri küpeli, kuş kanadı, yıldız, çiçek, muska gibi adlar alırlar
2 Çarık: Gönden yapılan etrafı yün bağlarla örülerek büzülen uzun bağlı bir ayakkabıdır
3 Çapula: Demir ökçeli ve alt kısmı demir puntalı ucu kalkık bir kunduradır
4 Tozluk: Yünden siyah ve beyaz renkli sadece diz ve ayak bileği arasına geçirilen bir parçadır

TRABZON ERKEK GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Başlık (Kabalak-Kukul-Kukuleta-Karapoşu): Yün şayak ve çuha kumaştan yapılır Daha çok koyu renkler siyah, lacivert, kahverengi, gri bazende beyaz kullanılır Kulak hizasından uzanan parçaların uç kısımda 20-25 cm kadarı içten astarlıdır
Bedne Giyilenler:
1 İç mintan: Ketenden veya pamuklu bazende ince yünden beyaz renkte yapılır Atlet yerine kullanılır
2 Çakşır: Zıpkanın altına giyilen iç dondur Keten, pamuklu veya yünlü kumaşlardan yapılır İç giysisi olduğu için beyazdır Bugün yaşlıların dışında fazla kullanılmadığı görülmektedir
3 Gömlek: İçlik ve mintan diye bilinir İpek, keten, tiril kumaştan yapılır Genellikle beyaz ipekli olması tercih edilir Tiril, beyaz-gri boyuna çizgilidir Patiskadanda yapılır
4 Yelek: Başlıkla aynı kumaştan yapılır İçi ve arka kısmın tamamı astarlıdır İç astarı karamandıladan olduğu gibi ipekliden de olabilir Gömleğin üzerine, cepkenin ise altına giyilir
5 Cepken: Yeleğin üzerine giyilen kollu bir abadır Yelekle aynı kumaştan yapılır Horon oynarken giyilmez Bu cepkene kobot yada kabutta denir
6 Zıpka: Zıvka da denir Laz burnu diye adlandırılır Başlık ve yelekle aynı kumaştandır
7 Kemer: Siyah deriden yapılır Kemerde bulunan kayış gözlerine ve kemere silah, bıçak, av malzemeleri ve kapkacak asılır Çerkes kemeride denir Yörede sırma silahlık ve kayış diye adlandırılır Bele yeleğin üzerine gelecek şekilde bağlanır Bazen zıpkanın üzerinde kullanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çorap: Yünden sade şekilde elde örülmüş çoraplar giyerler Kullanılan renkler yünün kendi rengi, siyah ve kahverengidir
2 Çapula: Demir ökçeli ve altı demir puntalı bir kunduradır Tozluk (konç) la kullanılır Ucu kalkıktır
3 Çizme: Yörede sabuk yada salenk olarakta bilinir Mes anlamına gelen uzun konçlu bir kundura çeşididir Yumuşak deriden yapılmış ve körüklüdür Boğaz kısmı hafif kıvrılarak giyilir
4 Tozluk: Yünden beyaz ve siyah renkte sadece dizle ayak bileği arasına geçirilen bir parçadır
5 Çarık: Hayvan gönünden yapılan yün bağlarla örülerek büzülen uzun bağlı bir ayakkabı çeşididir

MUT KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Terlik: Herhangi bir kumaştan takke biçiminde yapılır ve fesin altına giyilir Böylece saç kirinin fesi kirletmesi önlenir
2 Fes: Çeşitli kumaşlardan yapılan ve fes gibi kullanılan bir başlıktır Çeşitli renklerde basma ve benzeri kumaşlardan yapılabilir Takke biçimindedir
3 Dal fes: Daha ziyade kızların kullandığı ve üzerine örtü örtmeden kullandıkları bir başlıktır Bu başlığı gelinlerde kullanır Fakat onlar fesin üstüne mavi bir krep veya beyaz oyalı süslü bir örtü örterler Bunların adına şeş veya keci denir
4 Yazma: Fesin üstüne bağlanır Genellikle beyazdır Kenarlarına yöreye özgü oyalar işlenir Günümüzde baskılı yazmalar da kullanılır
Bedene Giyilenler:
1 Köynek (İçlik): Üçeteğin içine giyilir Çulfalık ta dokunmuş dokumadan yapılır Göklü veya alacalı dokuma adını alır Önden düğmeli kısmına motif işlenir Bu işlemelere yörede yağnış denir
2 Fistan: Köynek gibi çulfalıkta dokunmuş dokumadan veya günümüzde basma ve benzeri kumaşlardan yapılan bir giysidir
3 Üç etek (Üç peşli-Zıbın): Üç parça anlamına gelen bu giysi meydani, kutnu, altıparmak, osmaniye ve benzeri dokumalardan yapılır
4 Salta: Cepken de denir Göklü dokumadan veya alacadan yapılır Depmeden de yapılanı olabilir Üç eteğin üzerine giyilir Yelek gibidir ve kolsuzdur Bugün kullanılmamaktadır
5 Hırka: Genellikle yaşlı kadınlar giyer Çeşitli kumaşlardan yapılır Üstü kapitone şeklinde dikilir Astarlıdır Astarla kumaş arasına sıcak tutsun diye pamuk ve benzeri maddeler kullanılır Bugün kullanılmamaktadır
6 Darabulus kulağı: Erkeklerin kullandığı kumaşla aynıdır Özel dokuma bir kumaştır
7 Kolon (Bağçak): Yörede koyun ve kuzu yününden renkli veya tek renkte sade olarak dokunur Üstünde kilim motifleri bulunabilir Uçları yünden püsküllüdür Bele bir iki kere dolanarak arkadan bağlanır ve uçları sarkıtılır
8 Yün kuşak: El tezgahlarında kare biçiminde çeşitli renklerin uzunlamasına dokunması şeklinde meydana gelir Katlanarak bele dolanıp bağlanır
9 Öncek (Göğ öncek-Al öncek): Çulfalıkta dokunan bir dokumadır Üzerine makine veya el dikişi ile çeşitli desenler yapılır
10 Don: Göğlü dokumadan veya alaca dokumadan yapılır Paça kısmı büzgülüdür Don içi çulvalıkta dokunan değişik fistan kumaşları da kullanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çarık: Erkek çarığının aynısıdır
2 Edik: Kısa konçlu kırmızı üzerine mavi iplerle süslenmiş bir nevi çizmedir
3 Çorap: Yünden elde örülür Genellikle düz olmakla beraber desenli de kullanılır

MUT KADIN GİYSİLERİ

Başa Giyilenler:
1 Terlik: Herhangi bir kumaştan takke biçiminde yapılır ve fesin altına giyilir Böylece saç kirinin fesi kirletmesi önlenir
2 Fes: Çeşitli kumaşlardan yapılan ve fes gibi kullanılan bir başlıktır Çeşitli renklerde basma ve benzeri kumaşlardan yapılabilir Takke biçimindedir
3 Dal fes: Daha ziyade kızların kullandığı ve üzerine örtü örtmeden kullandıkları bir başlıktır Bu başlığı gelinlerde kullanır Fakat onlar fesin üstüne mavi bir krep veya beyaz oyalı süslü bir örtü örterler Bunların adına şeş veya keci denir
4 Yazma: Fesin üstüne bağlanır Genellikle beyazdır Kenarlarına yöreye özgü oyalar işlenir Günümüzde baskılı yazmalar da kullanılır
Bedene Giyilenler:
1 Köynek (İçlik): Üçeteğin içine giyilir Çulfalık ta dokunmuş dokumadan yapılır Göklü veya alacalı dokuma adını alır Önden düğmeli kısmına motif işlenir Bu işlemelere yörede yağnış denir
2 Fistan: Köynek gibi çulfalıkta dokunmuş dokumadan veya günümüzde basma ve benzeri kumaşlardan yapılan bir giysidir
3 Üç etek (Üç peşli-Zıbın): Üç parça anlamına gelen bu giysi meydani, kutnu, altıparmak, osmaniye ve benzeri dokumalardan yapılır
4 Salta: Cepken de denir Göklü dokumadan veya alacadan yapılır Depmeden de yapılanı olabilir Üç eteğin üzerine giyilir Yelek gibidir ve kolsuzdur Bugün kullanılmamaktadır
5 Hırka: Genellikle yaşlı kadınlar giyer Çeşitli kumaşlardan yapılır Üstü kapitone şeklinde dikilir Astarlıdır Astarla kumaş arasına sıcak tutsun diye pamuk ve benzeri maddeler kullanılır Bugün kullanılmamaktadır
6 Darabulus kulağı: Erkeklerin kullandığı kumaşla aynıdır Özel dokuma bir kumaştır
7 Kolon (Bağçak): Yörede koyun ve kuzu yününden renkli veya tek renkte sade olarak dokunur Üstünde kilim motifleri bulunabilir Uçları yünden püsküllüdür Bele bir iki kere dolanarak arkadan bağlanır ve uçları sarkıtılır
8 Yün kuşak: El tezgahlarında kare biçiminde çeşitli renklerin uzunlamasına dokunması şeklinde meydana gelir Katlanarak bele dolanıp bağlanır
9 Öncek (Göğ öncek-Al öncek): Çulfalıkta dokunan bir dokumadır Üzerine makine veya el dikişi ile çeşitli desenler yapılır
10 Don: Göğlü dokumadan veya alaca dokumadan yapılır Paça kısmı büzgülüdür Don içi çulvalıkta dokunan değişik fistan kumaşları da kullanılır
Ayağa Giyilenler:
1 Çarık: Erkek çarığının aynısıdır
2 Edik: Kısa konçlu kırmızı üzerine mavi iplerle süslenmiş bir nevi çizmedir
3 Çorap: Yünden elde örülür Genellikle düz olmakla beraber desenli de kullanılır

KARS YÖRESEL GİYSİLERİ

İlin coğrafi konumu, iklimi ve etnik yapısı giyim kuşam da etkilemiştir İlçeden ilçeye değişen giysilerde yerli halk, Türkmen, Kıpçak ve Azeri geleneklerinin izleri görülmekledir İl merkezinde de giyim kuşamı mevcut toplumsal yapı belirlemektedir Kentteki askeri garnizon yaşama biçimi yanında giysilerde de yöreye değişik etkilerde bulunmuştur Bu etkinin kırsal kesime yansıması ise ancak 1960'lı yıllara rastlamaktadır

Geleneksel Kadın Giyimi

Kars yöresinde anılan etkenlerin yanında, yaşlılık ve gençlik de geleneksel kadın giyiminin belirleyici özellikleri arasındadır Yaşmak biçiminde başa örtülen tülbentin "leçek" denen türü ve "vala" yöredeki en yaygın baş örtüleri arasındadır İlin güney kesimlerinde leçek yerine renkli ipekten "kalağı" denen bir örtü kullanılır Kalağı, fes ya da dar kasnak üstüne örtülür Evli kadınlarsa altın — gümüş paralar ya da boncuklarla süslenmiş taç biçiminde kasnaklar üstüne "puşi" bağlarlar Buna "dinge" denir Yerli Türkmen'lerde tülbent tepeye bir "sancak"la (iğne ya da çengelli iğne ile) tutturulur Kuman Kıpçak kökenli genç kızlarda, ak leçeklerin arkadan dizlere dek sarkıtılması bekar olduklarının belirlisidir Yaşlılarda da leçeğin ucu topuklara değin uzanır, üçgen biçiminde ve koyu renklidir Bunlara "kalagey" ya da "kıygaç" denir Yeni gelinler ya da evliler, bu başörtülerinin üstüne "çalma" denen bir atkı atarlar Türkmenlerdeyse yünden dokuma bir şal kullanılır

Revan Türklerinde ise Azerbaycan giysilerinin izlerine rastlanmaktadır Bunlar tarafından "boylama" denen uzun entariler giyilir İlde en yaygın entari biçi¬mi "dayra"denen, diz üzerinde kısa fistanlardır Dayra daha çok genç kız giysisidir Gelinlerde ise üçetek yaygındır Kollarda ipek ya da pamuklu kumaştan "kolçak" bulunur Bu iş görürken, çalışırken giysinin yıpranmaması ve kirlenmemesi içindir Göğüste de yine ayrı bir kumaştan "önlük" ya da "döşlük" bulunur Üstten kopçayla giysiye tutturulun bir tür göğüslük de kullanılır

Bu giysilerin omuz ve eleklerinde "potur" denen süs öğesi kırmalar bulu¬nur Bunlar sırma, yedek, etek, püştek, yaragidek, heziran gibi adlarla anılır Malakan köylerinde "gofta" denen önleri düğmeli gömlekler giyilmekteydi Bu giyside son yıllarda yaygınlaşmıştır Gençler arasında özellikle "plati" denen düğmesiz, tek parça türü ilgi görmektedir Yine Malakanlarda ak kumaştan pileli "fastık'lar (eleklik) günlük giysiler arasındaydı Kuban Kazaklarında da bu giysilere rastlanmakla birlikte, Yörük kadın giyiminin etkisi daha belirgindir Gelinler ve yaşlı kadınlar "peştamal'da kullanmaktadır Yaşlılarda düz , gelinlerde ise desenli peştemaller yaygındır Üçetek, yaşlılarda yerini tek eteğe bırakır Yalın koyu renkli kumaşlardan dikilir, geniş kırmalar bulunur, potur konmaz Önlüklerde koyu renklidir Daha çok arkadan düğmeli olur

Gençlerde kelenden pamuklu kumaştan koyu renkli peştemaller yaygındır Koçboynuzu ya da çiçekli desenlerle süslüdür Altına "komşu çatlatan" denen yanadöner renkli, geniş ağlı, ayak bileklerine dek uzanan "tuman" (bir tür şalvar) giyilir Yerli Türkmen'lerde astarlı tuman yaygındır "Dizleme" ya da kısa çorap, çarık, mest-galoş, kundura yemeni yörenin ayakkabı türleridir Elle örülen renkli yün çoraplar kış aylarında varlığını korurken naylon çoraplarda kırsal kesim kadın giyiminde ilgi görmekledir Yörede yaşayan Rus kadınlarının "jugetka" denen kısa manto biçimli giysileri de kullanımlığı açısından yaygındır Önceleri kırsal kesini giyiminde hiç rastlanmayan manto artık dışarılık giysiler arasında yer almaktadır

Geleneksel Erkek Giyimi

Kars yöresi geleneksel erkek giysileri kalpak, papak, çuha şalvar ve çivekidir Şapka ve Kılık Kıyafet Devriminden sonra da yaygınlığını koruyan kalpak ve papakların çeşitli türleri vardır Azerbaycan ve Dağıstan tipi kalpaklar daha kabarık ve sivricedir Kalpaklar püsküllerin biçimine göre dalfes, dal, külah gibi adlar da alır Kars, Arpaçay, Kağızman ve Sarıkamış yöresinde börk ve ahmediye denen başlıklar vardır Börk külah üzerine vala bağlanarak kullanılır Ahmediye ise kırmızımtırak, mor yada turuncu renkli olup, bunları daha çok yaşlılar kullanır Sırta genellikle açık renkli kumaştan, uzun kollu, yakasız "köynek" giyilir Üste boyun bölümü sedef düğmeli olan "üst köyneği" giyilir

Bunun "gazeki" denen daha kısa eteklileri de yörenin yaygın giysilerindendir Gazeki yakasızdır ve göğsü açıktır Bu biçimdeki ceketi andıran giysilere "arkalık" denir Kars'ta üstle en çok çuha giyilir Koyu renkli kumaş ya da çuhadan diktirilir ve kol ağızları geniştir Dizlere dek uzanır Göğsün iki yanında gümüş süslemeli veznelikler bulunur Bunların eskiden fişeklik olarak kullanıldığı da söylenmektedir Geleneksel giysilerden varlığını, koruyan "kırk düğme" denen yeleklerde oldukça yaygındır Yörede şalvarın çeşitli biçimlerine rastlanır Örneğin Azeri şalvarları dardır "Kadı biçimi" denen tür daha genişçedir Ancak "kule" denen ağ bölümü güney bölgelerin şalvarlarındaki gibi torbalanmaz Paçası ve ağı dar, baldırı geniş şalvarlara yörede "zığva" denir

Yaşlılar dizden aşağı geçirilen ve ayağın üstünü de örten kıldan "paçalık" kullanırlar Kimi yörelerde de "dolak" geçirilmektedir Yörenin geleneksel ayakkabısı ince deriden, bacağı ve ayağı iyice saracak biçimde dikilen çivekidir Cızın a denilen tür ise daha kalın deriden yapılır