Milli Ahlak İle İlgili Metinler

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-14-2012

TÜRK AHLAKI

Merhum Ziya Gökalp Türklerin ahlakta birinci olduğunu söylerken, milli bir övünme duygusuna kapılmış değildi

Çok tarih okumuş, milli maziyi öğrenmiş ve düşmanlarımızın bizim hakkımızda söylediklerini belledikten sonra bu hükmü vermişti

Burada ahlakın hangi sebepler ve müessirler altında teşekkül ettiğini inceleyecek değiliz

Yalnız şu kadar söyleyeceğiz ki ahlakın teşekkülünde coğrafyanın tesiri yoktur

Bu sözümüzün en büyük delili de aynı coğrafya sahasında yaşamış olan eski Romalılarla yeni İtalyanların ahlakça birbirinin hemen her sahada zıddı olmalarıdır

Ahlakın meydana gelmesinde en büyük sebep ırktır

Bir cemiyetin ahlakı ancak ırkının karışmasıyla değişebilir

Türk ahlakı en eski çağlardan beri cemiyetçidir

Yani Türklerde cemiyetin menfaati fertlerinkinden üstün tutulur

Bununla beraber kuvvetli şahsiyetler daima saygı görmüşler ve cemiyete faydalı olmuşlardır

Ferdiyete değer vermeyen Türk ahlakı, şahsiyete hürmet etmiştir

Milattan önceki asırlarda Kunlar, çocuklarını cemiyete faydalı olabilecek bir terbiye ile yetiştirirlerdi

Cemiyete faydası dokunmayacak kadar ihtiyarlamış olanlar ise intihar ederlerdi

Askeri ruh, hayatın ve cemiyetin her yerinde hâkimdi

Savaşta ölmekten gurur duyarlar, yatakta ölmekten korkarlardı

Bu ihtimalle benizleri sararırdı

İslamiyetten önceki Türklerde İslamlığın cenneti gibi güzel bir vaat yoktu

Böyle olduğu halde, şeref saydıkları için savaşta ölmek isterlerdi

Bir milleti yükseltmek için birinci şart olan disiplinde eşleri yoktu

Meşhur Mete (= Motun), sadakatlerini denemek istediği askerlerine, sevgililerine ok atmayı emrettiği zaman hemen hepsi bu buyruğu yerine getirmişlerdi

Doğru sözlü idiler

Kunların baş düşmanı olan Çinliler bile onların çok doğru sözlü olduklarını, o kadar ki verdikleri sözün kâfi olduğunu yazarlar

Açık sözlü idiler

Dalkavukluğun ne olduğunu bilmezlerdi

Vicdani kanaatlerini hiç çekinmeden söylerlerdi

Hükümdarlar da bu sözleri kızmadan dinlerler ve doğru bulurlarsa tatbik ederlerdi

Milattan önce ikinci asırda bir Kun yabgusu Türkleri Çin medeniyetine sokmak istediği zaman baş vezir buna şiddetle itiraz etmiş ve sözlerini hükümdara kabul ettirmişti

Miladi sekizinci asırda Bilge Kağan, Buda dinini kabul etmek istediği zaman meşhur Bilge Tonyukuk kabul etmemiş, deliller sayarak hükümdarı caydırmıştı

Yine sekizinci asırda Bögü Kağan Manihaizm’i devlet dini olarak kabul etmek istediği zaman tarkanlar yani nazırlar avam dini olarak gördükleri Manihaizm’in kabulüne şiddetle itiraz etmişlerdi

Her ne kadar Böğü Kağan, tarkanları dinlemeyerek millete Manihaizm’i kabul ettirmiş idiyse de tarkanlar vicdani kanaatlerinden dönmemişler, prensip sahibi olduklarını ispat etmişlerdi

Mohaç meydan savaşından sonra, savaş alanını gezen Kanuni Sultan Süleyman’ın bir sorgusuna, bir sancak beyinin verdiği cevap da doğru ve açık sözlülüğün güzel bir örneğidir

Türk beğleri dalkavukluğun ne olduğunu bilmedikleri için, İkinci Murad çağından sonra memleketin yüksek mevkilerine devşirmeler gelmeğe başlamışlar ve milli ahlakın bozulmasına sebep olmuşlardır

Türkler en eski çağlardan beri kımız, şarap veya rakı içerek sarhoş olurlar, fakat ciddiyetlerini, vakarlarını kat'iyen bozmazlardı

Ziya Paşanın on dokuzuncu asırda yazmış olduğu:

Bed-maye olan anlaşılır meclis-i meyde,

İşret güher-i âdemi temyize mihenktir

beytini sanki hepsi biliyordu

Değil sarhoş olup sululuk etmek sendelemek bile ayıptı

Çingiz Hanın oğlu olan Çağatay bir gün küçük kardeşi olup büyük kağanlık mevkiinde bulunan Ögeday'la birlikte çok içerek ciddiyete aykırı sayılabilecek bir harekette bulunmuş, ertesi gün Ögeday'a gidilerek dünkü hareketinden dolayı kendisinin cezalandırılmasını istemiştir

Temür'ün günlerce süren toylarda boyuna şarap içtiği olur, fakat ne neşeye kapılır, ne kimsenin gönlünü kırar, ne de devlet işlerinde aksaklık yapacak bir buyruk verirdi

Türklerin cinsi ahlakları da yüksekti

Yuva, aile ve zevce muhterem tutulurdu

Evli bir kadına taarruzun cezası idamdı

Kadın hürdü

Kocası uzak yolculuğa gitmiş bile olsa eve gelen yabancı erkeği konuklardı

Kendisine saygı gözü ile bakıldığı için bundan bir kötülük de doğmazdı

Hala Anadolu Yörüklerinde ve Türkmenlerinde, Türkistan göçebelerinde bu adet vardır

Eski Türk ahlak ve adetlerinin büyük bir kısmını, aynen saklamış olan Türkistan Kazaklarının bazılarında şöyle bir adet vardır: Bir genç erkek evlenmek istediği kızın çadırına üç gece gizlice girer

Kızla birlikte yatarlar

Kızın babası ve anası sezseler bile ses çıkarmazlar

Üç gecede erkek, kendisiyle evlenmesi için kızı kandırabilirse dördüncü günü ana-babasına giderek kızı ister

Kandıramazsa çekilir, gider

Fakat bu üç gecede en ufak bir uygunsuzluk olmaz

Erkek ve kız birbirine karşı hiçbir kötü düşünce beslemez

Bu da gösteriyor ki Türkler hem ahlaklı, hem de iradeli bir millettir

Zaten bu ikisi de çok defa birlikte bulunur

Yaşayıp yükselmek ahlak ve iradesi sağlam olan milletlerin hakkıdır

Biz bu Türk ahlakına tam olarak malik bulunduğumuz zamanlarda yükseldik

Yabancıların ahlakını alarak bozulduğumuz zaman düşüp geriledik

Yükseldiğimiz zamanlar bu toprak, büyük milli davalar için kendilerini feda eden, yalan, riya, iki yüzlülük bilmeyen; vicdanını satmayan insanlar dolu idi

Niğbolu'da 60

000 Türk müttefik Avrupalıları yenerken, Yavuz korkunç çölleri aşarken, Kanuni boy ölçüşmek için Şarlken'in ordusunu ararken böyle yıkılmaz ruhlu bir cemiyete dayanıyorlardı

Ahlak, millet yapısının temelidir

O olmadan hiçbir şey olmaz

Çınaraltı, 20 Eylül 1941, Sayı 7

10-14-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	Milli Ahlak İle İlgili Metinler TÜRK AHLAKI Merhum Ziya Gökalp Türklerin ahlakta birinci olduğunu söylerken, milli bir övünme duygusuna kapılmış değildi Çok tarih okumuş, milli maziyi öğrenmiş ve düşmanlarımızın bizim hakkımızda söylediklerini belledikten sonra bu hükmü vermişti Burada ahlakın hangi sebepler ve müessirler altında teşekkül ettiğini inceleyecek değiliz Yalnız şu kadar söyleyeceğiz ki ahlakın teşekkülünde coğrafyanın tesiri yoktur Bu sözümüzün en büyük delili de aynı coğrafya sahasında yaşamış olan eski Romalılarla yeni İtalyanların ahlakça birbirinin hemen her sahada zıddı olmalarıdır Ahlakın meydana gelmesinde en büyük sebep ırktır Bir cemiyetin ahlakı ancak ırkının karışmasıyla değişebilir Türk ahlakı en eski çağlardan beri cemiyetçidir Yani Türklerde cemiyetin menfaati fertlerinkinden üstün tutulur Bununla beraber kuvvetli şahsiyetler daima saygı görmüşler ve cemiyete faydalı olmuşlardır Ferdiyete değer vermeyen Türk ahlakı, şahsiyete hürmet etmiştir Milattan önceki asırlarda Kunlar, çocuklarını cemiyete faydalı olabilecek bir terbiye ile yetiştirirlerdi Cemiyete faydası dokunmayacak kadar ihtiyarlamış olanlar ise intihar ederlerdi Askeri ruh, hayatın ve cemiyetin her yerinde hâkimdi Savaşta ölmekten gurur duyarlar, yatakta ölmekten korkarlardı Bu ihtimalle benizleri sararırdı İslamiyetten önceki Türklerde İslamlığın cenneti gibi güzel bir vaat yoktu Böyle olduğu halde, şeref saydıkları için savaşta ölmek isterlerdi Bir milleti yükseltmek için birinci şart olan disiplinde eşleri yoktu Meşhur Mete (= Motun), sadakatlerini denemek istediği askerlerine, sevgililerine ok atmayı emrettiği zaman hemen hepsi bu buyruğu yerine getirmişlerdi Doğru sözlü idiler Kunların baş düşmanı olan Çinliler bile onların çok doğru sözlü olduklarını, o kadar ki verdikleri sözün kâfi olduğunu yazarlar Açık sözlü idiler Dalkavukluğun ne olduğunu bilmezlerdi Vicdani kanaatlerini hiç çekinmeden söylerlerdi Hükümdarlar da bu sözleri kızmadan dinlerler ve doğru bulurlarsa tatbik ederlerdi Milattan önce ikinci asırda bir Kun yabgusu Türkleri Çin medeniyetine sokmak istediği zaman baş vezir buna şiddetle itiraz etmiş ve sözlerini hükümdara kabul ettirmişti Miladi sekizinci asırda Bilge Kağan, Buda dinini kabul etmek istediği zaman meşhur Bilge Tonyukuk kabul etmemiş, deliller sayarak hükümdarı caydırmıştı Yine sekizinci asırda Bögü Kağan Manihaizm’i devlet dini olarak kabul etmek istediği zaman tarkanlar yani nazırlar avam dini olarak gördükleri Manihaizm’in kabulüne şiddetle itiraz etmişlerdi Her ne kadar Böğü Kağan, tarkanları dinlemeyerek millete Manihaizm’i kabul ettirmiş idiyse de tarkanlar vicdani kanaatlerinden dönmemişler, prensip sahibi olduklarını ispat etmişlerdi Mohaç meydan savaşından sonra, savaş alanını gezen Kanuni Sultan Süleyman’ın bir sorgusuna, bir sancak beyinin verdiği cevap da doğru ve açık sözlülüğün güzel bir örneğidir Türk beğleri dalkavukluğun ne olduğunu bilmedikleri için, İkinci Murad çağından sonra memleketin yüksek mevkilerine devşirmeler gelmeğe başlamışlar ve milli ahlakın bozulmasına sebep olmuşlardır Türkler en eski çağlardan beri kımız, şarap veya rakı içerek sarhoş olurlar, fakat ciddiyetlerini, vakarlarını kat'iyen bozmazlardı Ziya Paşanın on dokuzuncu asırda yazmış olduğu: Bed-maye olan anlaşılır meclis-i meyde, İşret güher-i âdemi temyize mihenktir beytini sanki hepsi biliyordu Değil sarhoş olup sululuk etmek sendelemek bile ayıptı Çingiz Hanın oğlu olan Çağatay bir gün küçük kardeşi olup büyük kağanlık mevkiinde bulunan Ögeday'la birlikte çok içerek ciddiyete aykırı sayılabilecek bir harekette bulunmuş, ertesi gün Ögeday'a gidilerek dünkü hareketinden dolayı kendisinin cezalandırılmasını istemiştir Temür'ün günlerce süren toylarda boyuna şarap içtiği olur, fakat ne neşeye kapılır, ne kimsenin gönlünü kırar, ne de devlet işlerinde aksaklık yapacak bir buyruk verirdi Türklerin cinsi ahlakları da yüksekti Yuva, aile ve zevce muhterem tutulurdu Evli bir kadına taarruzun cezası idamdı Kadın hürdü Kocası uzak yolculuğa gitmiş bile olsa eve gelen yabancı erkeği konuklardı Kendisine saygı gözü ile bakıldığı için bundan bir kötülük de doğmazdı Hala Anadolu Yörüklerinde ve Türkmenlerinde, Türkistan göçebelerinde bu adet vardır Eski Türk ahlak ve adetlerinin büyük bir kısmını, aynen saklamış olan Türkistan Kazaklarının bazılarında şöyle bir adet vardır: Bir genç erkek evlenmek istediği kızın çadırına üç gece gizlice girer Kızla birlikte yatarlar Kızın babası ve anası sezseler bile ses çıkarmazlar Üç gecede erkek, kendisiyle evlenmesi için kızı kandırabilirse dördüncü günü ana-babasına giderek kızı ister Kandıramazsa çekilir, gider Fakat bu üç gecede en ufak bir uygunsuzluk olmaz Erkek ve kız birbirine karşı hiçbir kötü düşünce beslemez Bu da gösteriyor ki Türkler hem ahlaklı, hem de iradeli bir millettir Zaten bu ikisi de çok defa birlikte bulunur Yaşayıp yükselmek ahlak ve iradesi sağlam olan milletlerin hakkıdır Biz bu Türk ahlakına tam olarak malik bulunduğumuz zamanlarda yükseldik Yabancıların ahlakını alarak bozulduğumuz zaman düşüp geriledik Yükseldiğimiz zamanlar bu toprak, büyük milli davalar için kendilerini feda eden, yalan, riya, iki yüzlülük bilmeyen; vicdanını satmayan insanlar dolu idi Niğbolu'da 60000 Türk müttefik Avrupalıları yenerken, Yavuz korkunç çölleri aşarken, Kanuni boy ölçüşmek için Şarlken'in ordusunu ararken böyle yıkılmaz ruhlu bir cemiyete dayanıyorlardı Ahlak, millet yapısının temelidir O olmadan hiçbir şey olmaz Çınaraltı, 20 Eylül 1941, Sayı 7