İslamda Ahlak Anlayışı

"Halil Ağa" der, "topla adamlarım Fransızları kar-şıla, davulunun içini altınla dolduracağım"

Halil Ağa hiç önemsemez bu bonkörlüğü ve müt-hiş gerekçesini açıklar Müthiş güzel ve ulvî gerekçesi-nin onun dilindeki ifadesi şudur:

"Çalamam ağa, bu din bahsi"

İşte toplumun en alt katmanında görünen Abdal Halil Ağanın vatanperverlik ahlâkına, günümüzün nice etiketli, unvanlı üst düzey aydını bile ya zor yeti-şir, ya da yetişemez haldedir Nedendir?

Klod Farer, dost bir Fransızdır Ediptir, mütefekkir-dir Cumhuriyetin ilanı yıllarında Türkiye'ye gelir ve yeni belirmeye başlayan gelenekten sapma harekatına mani olmaya çalışır Mustafa Kemal Paşa ile görüşür, düşüncelerini söyler

Bir gün Batı Anadoluda bir köy pazarını gezer Her şey o kadar ucuz ve nefistir ki, bir eşeğin taşıyabilecği kadar çok alışveriş ederek köyden uzaklaşırken, aldıklarının ne kadar ucuz olduğunu ve garip halkın ne kadar fakir olduğunu düşünmektedir Tam bu sıra-da bir delikanlı nefes nefese ona yetişir ve kendisinin köyde beklendiğini söyler Kendi kendine mırıldanır:

"Aldığım bunca güzel şey bu kadar ucuz olamaz-dı Hele de benim gibi bir yabancıya bu fiyata hiç ve-rilemezdi Bunu biliyor ve korkuyordum Korktuğum başıma geldi Şimdi ya bunları geriye alacaklar, ya da fazla para isteyecekler"

Bu düşüncelerle köye döner Bem beyaz sakallı, nurani yüzlü bir ihtiyar ve arkasındaki bir kaç yaşlı zat kendisini karşılar Derler ki:

"Efendi kusura bakma, çok üzgünüz, bizim köyü-müzde şimdiye kadar böyle bir şey olmamıştır Fakat sizin alışveriş yaptığınız bu genç bir cahillik yapmış ve sizden biraz fazlaca para almış Şimdi muhayyersi-niz, ister paranızın üstünü geriye alırsınız, isterseniz alışverişten vazgeçer, başkasından alırsınız Biz bu genç satıcıya gerekli cezayı vereceğiz Tekrar tekrar özür beyan ederiz, kusura bakmayınız"

Fransız yazar, dinledikleri karşısında ne diyeceğini bilemez, duygulanır, gözleri buğulanır Dönerken, "Bu millet bu hasletleriyle yaşamalı" diye düşünür

•••

Meşhur İngiliz tarih felsefecisi Toyrıbee, 1950'li yıl-ların başında Türkiye'ye gelir Uzmanı olduğu Yunan tarih ve medeniyetinin izlerini araştırmak ve Osmanlı eserleriyle mukayese etmek düşüncesindedir Özellik-le de bir merakı vardır: Hasta Adam denilen Osmanlı niçin ölmedi? Ölümcül görünen hastadan geriye ne kaldı? Medeniyetiyle tekrar canlanması imkanı var mıdır?

Kendisine kılavuzluk eden zatla birlikte yine bir Batı Anadolu kasabasında küçük bir köfteci dükkanı-na girerler Nefis köfteleri atıştırırken de etrafını tetkik eden Toynbee, köftecinin dikkatini çeker Tanıştırılır-lar Yamalı ve fakat ter temiz önlüğüyle ve güleryüzüyle kendilerini uğurlayan bu köfteciye bir türlü pa-ra kabul ettiremezler Toynbee para vermekten ümidi-ni kesince sebebini öğrenmek ister

"Bu adam âlim imiş Âlime hürmet ve hizmet se-vaptır/'

"Peki, ama ben Müslüman değilim, hem de İngilizim" deyince, köftecinin sözü şu olur:

"Madem memleketimizi merak etip tâ Avrupalardan gelmiş ya, misafirimizdir Gavur mavur, farketmez, para almam"

Toynbee, bu fakir köftecinin mütebessim yüzünü ve yamalı önlüğünü süzer ve der ki:

"Medeniyetinizin en güzel izahını bu köftecinin söz ve davranışlarında buldum Artık daha fazla gez-memize lüzum yoktur, dönebiliriz"

Venediklilerin teklif ettiği 50000 altın rüşveti red-deden osmanlı paşası, kendisini tebrik edenlere ne güzel der:

"Teşekkür ederim, amma ben henüz 50000 altına kadar namusluyum"

Nerede o iyi insanlar? İyi atlara binip bir bilinmez diyara mı gittiler? Bir başka nesille yeniden gelmekteler mi?

Günümüz ahlâk anlayışıyla eski ahlâkımız arasın-daki mesafe bir uçuruma dönüşmekte

Şâirin dediği gibi:

Hezar gıpta o tarz-ı kadhim efendisine

Ne kendi kimseye benzer, ne kimse kendisine

Tarihî kökleri Allah'ın Resulüne dayanan ve yaşa-yan bir Kur'ân olmak idealinden ibaret bulunan ahlâ-kımıza bugün bütün dünya hasret Bu hasreti dindire-cek altın neslin ayak seslerini işitmekle müteselliyiz bu gün Tez gelişler ola ve ahlâk farkı çabuk kapana İNŞAALLAH!