En Tehlikeli Alerji Anaflaksi

Alerjinin en korkulan ve en ağır şekli olan anaflaksi vücudun tümünü ilgilendiren yaygın alerjik reaksiyonlara bağlı olarak gelişiyor ve ölüme neden olabiliyor Uzmanlar Anaflaksi’de erken teşhis ve erken tedavinin hayati önem taşıdığını belirtiyor

Anaflaksi hakkında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim üyesi Prof Dr Ahmet Rasim Küçükusta’dan şu bilgileri aldık…

“Anaflaksi alerjik şok ismiyle de bilinir; erken tanınıp acil olarak tedavi edilmediğinde kişiyi şok ya da ölüme kadar götürebilir Gazetelerde okuduğumuz ‘Penisilin iğnesi yapıldı yaşamını yitirdi’ veya ‘Arı sokmasından öldü’ gibi olayların nedeni hep anaflaksidir

Her hangi bir maddeye bağlı ölümcül anaflaksilerin yılda her on milyon insanın 4-20 kadarında görülebileceği tahmin edilmektedir Buna göre ülkemizde her yıl ortalama olarak 100 kişinin anaflaksiden dolayı yaşamlarını yitirdikleri söylenebilir

Penisilin iğnesine bağlı anaflaktik ölümlerin görülme oranı ise yüzde 0002 olarak bildirilmektedir Arı sokmasına bağlı sistemik reaksiyonlar ise genel nüfusun yüzde 04-4′ ünde ortaya çıkmaktadır

Anaflaksinin oluşumu

Anaflaksi kişinin daha önce karşılaşarak duyarlı hale geldiği bir alerjenle ikinci kez karşılaşmasıyla oluşur Duyarlı hale gelmek demek bu alerjenle ilk karşılaşma sırasında o maddeye karşı IgE sınıfından antikorlar oluşmasıdır Bu antikorlar bazı hücrelerin (bazofil mast hücresi) yüzeylerine yapışır

Duyarlı kişi o maddeyle tekrar karşılaştığında hücre yüzeyindeki antikorla alerjen birleşir ve hücreden mediatör ismi verilen bir takım kimyasal maddeler salgılanır Mediatörler de bağışıklık sisteminin çeşitli bölümlerini harekete geçirerek anaflaksiye neden olur

Anaflaktoid reaksiyon

Anaflaksinin IgE olmaksızın ortaya çıkan şeklidir (Anaflaktoid anaflaksiye benzeyen anlamına gelir) Kişinin duyarlı olduğu madde mast hücresini IgE’ye gerek olmadan doğrudan uyararak mediatör salgısına neden olabilmektedir

Bazı ilaçların (aspirin ağrı kesiciler romatizma ilaçları ve röntgen çekiminde kullanılan kontrast maddeler…) ve egzersizin yol açtığı reaksiyonlar anaflaktoid tiptedir

İdiopatik anaflaksi

Tüm araştırmalara rağmen anaflaksinin nedeni saptanamamışsa buna idiopatik anaflaksi denir İdiopatik anaflaksilerde ölüm ihtimali çok azdır Anaflaksiye veya anaflaktoid reaksiyonlara neden olabilen maddeler nelerdir?

- İlaçlar (Penisilin sefalosporin ve diğer antibiyotikler; aspirin ağrı kesici ve romatizma ilaçları lokal anestezikler röntgen çekilirken kullanılan kontrast maddeler…)

- Serumlar ve aşılar

- Kan ve kan ürünleri

- Yiyecekler (Yumurta süt domates fıstık deniz ürünleri…)

- Yiyeceklere konan katkı maddeleri

- Bozulmayı önleyici maddeler (Sülfitler)

- Renklendiriciler (Tartrazin)

- Tat vericiler (Glutamat)

- Fiziksel etkenler: Egzersiz soğuk

- Çeşitli maddeler: Lateks sperm Prof Dr Küçükusta

Tehlike sinyalleri

Solunum sistemi belirtileri: Burunla ilgili olarak kaşıntı su gibi akıntı hapşırma burun tıkanıklığı gibi belirtiler vardır Ses tellerinin şişmesi (gırtlak ödemi) ses kısıklığı ve konuşma güçlüğü yaratabileceği gibi bu darlığın çok fazla olması nefes alıp vermeyi güçleştirir hatta tamamen imkânsız kılar ve ölüme neden olur Bazı hastalarda ise astımlılarda olduğu gibi inatçı öksürük hırıltılı solunum ve nefes darlığı gelişir

Dolaşım sistemi belirtileri: Çarpıntı düzensiz ve hızlı kalp atışları göğüs ağrısı baş dönmesi vardır Kan basıncının düşmeye başlaması ciddi bir anaflaksinin habercisidir Yaşlı hastalar kalp krizi de geçirebilir

Sindirim sistemi belirtileri: Karında kramp tarzında ağrılar bulantı kusma karında şişkinlik ve gerginlik ishal ortaya çıkar

Deri belirtileri: Kaşıntılar yaygın olarak tüm vücutta olabileceği gibi sadece avuç içi ayak tabanı genital bölge veya bacakların iç kısmı gibi belirli yerlerde de olabilir

Ürtiker derideki soluk pembe renkte üzerine bastırılınca solan kaşıntılı kabarıklıklardır Anjioödem ise derialtındaki dokuda şişme ile karakterize bir tablodur; en çok dil dudak ve göz kapaklarında görülür

Bunlar kaşıntıdan ziyade karıncalanma ve yanma hissine neden olurlar Hasta bu şişliklerden dolayı gözünü açamaz konuşamaz duruma gelebilir Gözler sulanmış kızarmış şişmiştir

Diğer belirtiler: Bu sistemlere ait belirtilerden başka bir çok hastada terleme idrar kaçırma baş ağrısı şuur bozukluğu halüsinasyon görülür

Anaflakside ölüm: Anaflakside ölüm nedeni gırtlak ödemi veya inatçı tansiyon düşüklüğü veya kalp krizidir