Bağışıklık Sistemi -Bağışıklık Sistemi Organları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-11-2012

Doğuştan Gelen Bağışıklık Sistemi - Doğal Bağışıklık

Bir canlıya başarıyla girebilen mikroorganizmalar doğuştan gelen bağışıklık sisteminin mekanizmaları ve hücreleriyle karşılaşırlar

Doğuştan olan yanıt genellikle mikroorganizmaların geniş gruplarında saklı olan bileşenleri tanıyan örnek tanıma reseptörlerince mikroplar Doğuştan gelen bağışıklık sistemi özgül değildir; yani bu sistem patojenleri soysal olarak tanır ve yanıtlar

Sistem bir patojen karşısında uzun süreli bağışıklık kazandırmaz

Doğuştan gelen bağışıklık sistemi çoğu canlıda konağın korunmasında baskın olan sistemdir

Humoral ve kimyasal engeller

Yangı (Enflamasyon)

Yangı bağışıklık sisteminde enfeksiyona karşı gösterilen ilk tepkilerden birisidir

Enflamasyonun belirtileri dokudaki kan artışı sonucu olan kızarıklık ve şişmedir

Yangı yaralanmış ya da enfekte olmuş hücrelerce salınan eikosanoidler ve sitokinlerce oluşturulur

Eikosanoidler ateşi üreten yangıyla ilişkili olarak kan damarlarının genişlemesine neden olan prostaglandinleri ve beyaz kan hücreleri lökositleri çeken lökotrienleri kapsar

Yaygın sitokinler; beyaz kan hücreleri arasında iletişimden sorumlu olan interlökinleri kemotaksiyi ilerleten kemokinleri ve konak hücrede protein sentezini kapatmak gibi anti-viral etkileri olan interferonları kapsar

Büyüme faktörleri ve sitotoksik faktörler de ayrıca salınabilir

Bu sitokinler ve diğer kimyasallar bağışıklık hücrelerini enfeksiyon alanına toplar ve patojenlerden kurtulma sonrasında hasarlı dokunun iyileşmesini ilerletirler

Kompleman sistemi

Kompleman sistemi yabancı hücrelerin yüzeylerine saldıran bir biyokimyasal kaskaddır

20 farklı protein içerir ve patojenleri antikorlarla öldürmesini "tamamlayıcı" (komplemanter) yeteneğinden dolayı bu şekilde isimlendirilmiştir

Tamamlayıcı sistem doğuştan gelen bağışıklık yanıtının ana humoral bileşenidir

Bitkiler balıklar ve bazı omurgasızlar gibi memeli olmayan bazı türler de kompleman sistemleri bulundururlar

Bu yanıt insanlarda bu mikroplara ilişmiş antikorların tamamlanıp bağlamasıyla veya kompleman proteinlerinin mikropların yüzeylerindeki karbonhidratlara bağlanmasıyla etkinleştirilir

Bu tanıma sinyali bir hızlı öldürme yanıtını tetikler

Bu yanıtın hızı ayrıca proteazlar olan kompleman moleküllerinin bir dizi proteolitik etkinleşmesini izleyen sinyal büyümesinin bir sonucudur

Kompleman proteinlerinin ilk olarak mikroba bağlanmalarından sonra sırayla diğer proteazları tamamlayan ve devam eden proteaz aktivitelerini etkinleştirirler

Bu üretim pozitif geribeslemeyle kontrol edilen ilk sinyali yükselten katalitik bir kaskaddır

Kaskad bağışıklık hücrelerini çeken peptidlerinopsonizasyon) onları yıkım için işaretler

Komplemanın kalıntıları ayrıca hücre zarlarını yırtmak suretiyle hücreleri de doğrudan öldürebilir

Doğuştan gelen sistemin hücresel engelleri

Doğuştan gelen sistemin hücreleri

Lökositler (beyaz kan hücreleri) tek hücreli canlılar gibi bağımsız davranabilirler ve doğuştan gelen bağışıklık sisteminin ikinci kollarıdırlar

Doğuştan gelen lökositler; fagositleri makrofajları nötrofilleri dendritik hücreleri mast hücrelerini eozinofilleri bazofilleri ve doğal öldürücü hücreleri kapsar

Bu hücreler bütün patojenleri hatta büyük patojenleri bile tanımlar yutarak ya da temasa geçerek onları öldürürler

Doğuştan gelen hücreler ayrıca edinilmiş bağışıklık sistemini etkinleştiren aracı moleküller olarak da önemlidirler

Fagositler doğuştan gelen hücresel bağışıklığın önemli biçimleridir; patojenleri veya parçacıkları yutmalarından (fagosite etmelerinden) ya da yemelerinden dolayı böyle isimlendirilmişlerdir

Fagositler genellikle patojenleri arayarak vücutta dolaşırlar ve özelleşmiş bölgelere sitokinlerBir patojen bir fagosit tarafından yutulduğunda hücre içinde bir kümeye konur ve bu küme fagozom olarak isimlendirilir fagozom sonradan hücre içinde bulunan lizozom denilen bazı kümelerle birleşir ve fagolizozom olarak isimlendirilir

Patojen fagolizozom içinde sindirim enzimlerinin etkinliğiyle ya da solunumsal (oksidatif) tepkimeyi izleyen serbest radikallerin fagolizozom içine bırakılmasıyla öldürülür

Fagositler gerekli besinlerini bu şekilde almak için evrilmişlerdir fakat bu rolleri fagositlere patojenleri bir savunma mekanizması şeklinde yutmalarını da sağlamıştır

Fagositler ev sahibi savunmasındaki muhtemelen en eski şekilleri teşkil ederler ve omurgasızların ve omurgalıların her ikisinde de bulunurlar

tarafından çağırılabilinirler

Nötrofiller ve makrofajlar da vücutta saldırgan patojenleri takip eden fagositlerdir

Nötrofiller normalde dolaşım sisteminde bulunurlar ve fagositlerin en çok bulunan tipleridir; toplam kanda dolaşan lökositlerin %50-60'ını oluştururlar

Kısmen bakteriyal enfeksiyonun sonucu olan yangının akut fazlarında nötrofiller yangının olduğu bölgeye doğru kemotaksi olarak bilinen süreçle göç ederler ve genellikle enfeksiyon bölgesine ilk ulaşan hücrelerdir

Makrofajlar ise dokularda bulunan ve çok yönlü hücrelerdir enzimler kompleman proteinleri ve interlökin 1 gibi düzenleyici faktörleri kapsayan kimyasalların geniş çeşitliliğini üretirler

Makrofajlar ayrıca çöpçüler gibi de davranıp etkin edinilmiş bağışıklık sisteminin antijen sunan hücrelerinin atıklarını veya vücudun parçalanmış hücreleri gibi döküntülerini de temizlerler

Dendritik hücreler dış çevreyle ilişkide bulunan dokularda bulunan fagositlerdir; bu yüzden ana olarak deride ("Langerhans hücreleri" olarak isimlendirilirler) burunda akciğerlerde midede ve bağırsaklarda bulunurlar

Sinir hücreleri nöronların dendritlerine benzemelerinden dolayı böyle isimlendirilmiş olsalar da sinir sistemiyle ilgileri yoktur

Dendritik hücreler antijen sunumu sürecinde doğuştan gelen ile edinilmiş bağışıklık sisteminde arasında T hücrelerine antijen sunmaları gibi bir rolle bağlantı oluşturduklarından edinilmiş bağışıklık sisteminin anahtarlarından biridirler

Mast hücreleri bağ dokuda ve muköz membranlarda yerleşik olarak bulunurlar ve yangı yanıtını düzenlerler

Mast hücreleri patojenlere karşı savunmayla ve sıcaklıkla yakından alakalı fakat daha çok alerji ve anafilaksi ile ilişkilendirilen doğuştan gelen bağışıklık sistemi hücrelerinin bir çeşididir

Bazofiller ve Eozinofiller nötrofillerle bağlantılı hücrelerdir

Bir patojence etkinleştirildiklerinde parazitlere karşı savunmada ve (astım gibi) alerjik reaksiyonlarda önemli rolü olan histamini Bu yüzden herhangi bir doku harabiyetinin önlenmesiyle oldukça ilişkilidirler

Doğal öldürücü hücreler (NK ya da DÖH hücreler) tümör hücreleri veya virüslerce enfekte edilmiş hücrelere saldırıp onları yokeden lökositlerdir

İsimleri olan 'doğal öldürücü' etkinleştirilmeye ihtiyaç duymadan "kendini-kaybetmiş" hücreleri öldürdüklerinden verilmiştir

10-11-2012	#4
Prof. Dr. Sinsi	Bağışıklık Sistemi -Bağışıklık Sistemi Organları Doğuştan Gelen Bağışıklık Sistemi - Doğal Bağışıklık Bir canlıya başarıyla girebilen mikroorganizmalar doğuştan gelen bağışıklık sisteminin mekanizmaları ve hücreleriyle karşılaşırlar Doğuştan olan yanıt genellikle mikroorganizmaların geniş gruplarında saklı olan bileşenleri tanıyan örnek tanıma reseptörlerince mikroplar Doğuştan gelen bağışıklık sistemi özgül değildir; yani bu sistem patojenleri soysal olarak tanır ve yanıtlar Sistem bir patojen karşısında uzun süreli bağışıklık kazandırmaz Doğuştan gelen bağışıklık sistemi çoğu canlıda konağın korunmasında baskın olan sistemdir Humoral ve kimyasal engeller Yangı (Enflamasyon) Yangı bağışıklık sisteminde enfeksiyona karşı gösterilen ilk tepkilerden birisidir Enflamasyonun belirtileri dokudaki kan artışı sonucu olan kızarıklık ve şişmedir Yangı yaralanmış ya da enfekte olmuş hücrelerce salınan eikosanoidler ve sitokinlerce oluşturulur Eikosanoidler ateşi üreten yangıyla ilişkili olarak kan damarlarının genişlemesine neden olan prostaglandinleri ve beyaz kan hücreleri lökositleri çeken lökotrienleri kapsar Yaygın sitokinler; beyaz kan hücreleri arasında iletişimden sorumlu olan interlökinleri kemotaksiyi ilerleten kemokinleri ve konak hücrede protein sentezini kapatmak gibi anti-viral etkileri olan interferonları kapsar Büyüme faktörleri ve sitotoksik faktörler de ayrıca salınabilir Bu sitokinler ve diğer kimyasallar bağışıklık hücrelerini enfeksiyon alanına toplar ve patojenlerden kurtulma sonrasında hasarlı dokunun iyileşmesini ilerletirler Kompleman sistemi Kompleman sistemi yabancı hücrelerin yüzeylerine saldıran bir biyokimyasal kaskaddır 20 farklı protein içerir ve patojenleri antikorlarla öldürmesini "tamamlayıcı" (komplemanter) yeteneğinden dolayı bu şekilde isimlendirilmiştir Tamamlayıcı sistem doğuştan gelen bağışıklık yanıtının ana humoral bileşenidir Bitkiler balıklar ve bazı omurgasızlar gibi memeli olmayan bazı türler de kompleman sistemleri bulundururlar Bu yanıt insanlarda bu mikroplara ilişmiş antikorların tamamlanıp bağlamasıyla veya kompleman proteinlerinin mikropların yüzeylerindeki karbonhidratlara bağlanmasıyla etkinleştirilir Bu tanıma sinyali bir hızlı öldürme yanıtını tetikler Bu yanıtın hızı ayrıca proteazlar olan kompleman moleküllerinin bir dizi proteolitik etkinleşmesini izleyen sinyal büyümesinin bir sonucudur Kompleman proteinlerinin ilk olarak mikroba bağlanmalarından sonra sırayla diğer proteazları tamamlayan ve devam eden proteaz aktivitelerini etkinleştirirler Bu üretim pozitif geribeslemeyle kontrol edilen ilk sinyali yükselten katalitik bir kaskaddır Kaskad bağışıklık hücrelerini çeken peptidlerinopsonizasyon) onları yıkım için işaretler Komplemanın kalıntıları ayrıca hücre zarlarını yırtmak suretiyle hücreleri de doğrudan öldürebilir Doğuştan gelen sistemin hücresel engelleri Doğuştan gelen sistemin hücreleri Lökositler (beyaz kan hücreleri) tek hücreli canlılar gibi bağımsız davranabilirler ve doğuştan gelen bağışıklık sisteminin ikinci kollarıdırlar Doğuştan gelen lökositler; fagositleri makrofajları nötrofilleri dendritik hücreleri mast hücrelerini eozinofilleri bazofilleri ve doğal öldürücü hücreleri kapsar Bu hücreler bütün patojenleri hatta büyük patojenleri bile tanımlar yutarak ya da temasa geçerek onları öldürürler Doğuştan gelen hücreler ayrıca edinilmiş bağışıklık sistemini etkinleştiren aracı moleküller olarak da önemlidirler Fagositler doğuştan gelen hücresel bağışıklığın önemli biçimleridir; patojenleri veya parçacıkları yutmalarından (fagosite etmelerinden) ya da yemelerinden dolayı böyle isimlendirilmişlerdir Fagositler genellikle patojenleri arayarak vücutta dolaşırlar ve özelleşmiş bölgelere sitokinlerBir patojen bir fagosit tarafından yutulduğunda hücre içinde bir kümeye konur ve bu küme fagozom olarak isimlendirilir fagozom sonradan hücre içinde bulunan lizozom denilen bazı kümelerle birleşir ve fagolizozom olarak isimlendirilir Patojen fagolizozom içinde sindirim enzimlerinin etkinliğiyle ya da solunumsal (oksidatif) tepkimeyi izleyen serbest radikallerin fagolizozom içine bırakılmasıyla öldürülür Fagositler gerekli besinlerini bu şekilde almak için evrilmişlerdir fakat bu rolleri fagositlere patojenleri bir savunma mekanizması şeklinde yutmalarını da sağlamıştır Fagositler ev sahibi savunmasındaki muhtemelen en eski şekilleri teşkil ederler ve omurgasızların ve omurgalıların her ikisinde de bulunurlar tarafından çağırılabilinirler Nötrofiller ve makrofajlar da vücutta saldırgan patojenleri takip eden fagositlerdir Nötrofiller normalde dolaşım sisteminde bulunurlar ve fagositlerin en çok bulunan tipleridir; toplam kanda dolaşan lökositlerin %50-60'ını oluştururlar Kısmen bakteriyal enfeksiyonun sonucu olan yangının akut fazlarında nötrofiller yangının olduğu bölgeye doğru kemotaksi olarak bilinen süreçle göç ederler ve genellikle enfeksiyon bölgesine ilk ulaşan hücrelerdir Makrofajlar ise dokularda bulunan ve çok yönlü hücrelerdir enzimler kompleman proteinleri ve interlökin 1 gibi düzenleyici faktörleri kapsayan kimyasalların geniş çeşitliliğini üretirler Makrofajlar ayrıca çöpçüler gibi de davranıp etkin edinilmiş bağışıklık sisteminin antijen sunan hücrelerinin atıklarını veya vücudun parçalanmış hücreleri gibi döküntülerini de temizlerler Dendritik hücreler dış çevreyle ilişkide bulunan dokularda bulunan fagositlerdir; bu yüzden ana olarak deride ("Langerhans hücreleri" olarak isimlendirilirler) burunda akciğerlerde midede ve bağırsaklarda bulunurlar Sinir hücreleri nöronların dendritlerine benzemelerinden dolayı böyle isimlendirilmiş olsalar da sinir sistemiyle ilgileri yoktur Dendritik hücreler antijen sunumu sürecinde doğuştan gelen ile edinilmiş bağışıklık sisteminde arasında T hücrelerine antijen sunmaları gibi bir rolle bağlantı oluşturduklarından edinilmiş bağışıklık sisteminin anahtarlarından biridirler Mast hücreleri bağ dokuda ve muköz membranlarda yerleşik olarak bulunurlar ve yangı yanıtını düzenlerler Mast hücreleri patojenlere karşı savunmayla ve sıcaklıkla yakından alakalı fakat daha çok alerji ve anafilaksi ile ilişkilendirilen doğuştan gelen bağışıklık sistemi hücrelerinin bir çeşididir Bazofiller ve Eozinofiller nötrofillerle bağlantılı hücrelerdir Bir patojence etkinleştirildiklerinde parazitlere karşı savunmada ve (astım gibi) alerjik reaksiyonlarda önemli rolü olan histamini Bu yüzden herhangi bir doku harabiyetinin önlenmesiyle oldukça ilişkilidirler Doğal öldürücü hücreler (NK ya da DÖH hücreler) tümör hücreleri veya virüslerce enfekte edilmiş hücrelere saldırıp onları yokeden lökositlerdir İsimleri olan 'doğal öldürücü' etkinleştirilmeye ihtiyaç duymadan "kendini-kaybetmiş" hücreleri öldürdüklerinden verilmiştir