Bağışıklık Sistemi -Bağışıklık Sistemi Organları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-11-2012

(Bağışıklık Sistemi Hastalıkları)

Aşırı Duyarlılık
Aşırı Duyarlılık (Hipersensitivite) vücutta yabancı bir antijene maruz kalma durumunda gelişen uygunsuz veya aşırı bağışıklık yanıtı ve buna bağlı vücudun zedelenmesi durumudur

Aşırı duyarlılık P

H

G

Gell ve R

A

Coombs tarafından geliştirilen sınıflandırmaya göre 4 temel tipte incelenir

Tip I Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu Alerji

Normalde zararsız olan belirgin bir çevresel antijenle (alerjan) tekrar karşılaşma sonucu gelişir

Birey söz konusu alerjene karşı daha önce IgE sınıfından antikor üretmiştir

Kişinin alerjene maruz kalması yutma yolu ile nefes alma yolu ile cilte temas ile veya injeksiyon ile gelişebilir

Allerjen karşılaştığı dokulara bağlı olarak sistemik veya lokal bir reaksiyon meydana getirir

Alerjinin tetiklenmesi söz konusu alerjenin mast hücresi ve bazofil hücrelerin zarlarında yer alan alerjene özel IgE antikorlar ile birleşmesi sonucu gelişir

Bu birleşme sonrası hücrelerden histamin ve benzeri kimyasal etken maddeler salınır gelişen reaksiyon alerjenin dozuna ve maruz kalınma yoluna göre değişebilir göz konjonktivasında ödem gözlerde kaşıntı ve sulanma olabileceği gibi dolaşım yetmezliği ve şok meydana gelebilir

Bazı alerjik hastalıklara örnek olarak alerjik astım alerjik konjonktivit allerjik rinit anaflaksi anjiödem ve ürtiker gösterilebilir

Tip II Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu

Antikor aracılığıyla aşırı duyarlılık reaksiyonunda vücudun kendi hücreleri üzerinde yer alan antijenlere karşı gelişen bağışıklık yanıt sonrası antikorlar gelişmiştir

Hücreler üzerinde yer alan bu antikorlar içsel diğer bir deyişle vucuda ait veya dışsal olabilir dışsal antijenler virüsIgG ve IgM sınıfı antikorların söz konusu antijenlerle birleşmesi sonrası klasik yol üzerinden kompleman sistemi aktivasyonu gerçekleşir

Kompleman aktivasyonu normalde patojen maddeleri bağışıklık sistemine sunan hücrelerin ve dolayısıyla patojen taşıyan hücrelerin yok edilmesi amacını taşır

Reaksiyon bölgesinde akut yangı etken maddeleri salgılanır ve hücre zarı eritici bileşenlerin varlığı ile hücreler parçalanır ve hücre ölümü gerçekleşir

Bu reaksiyonun oluşması ve etkinliği saatler veya günler boyunca sürebilir

Bazı örnekleri otoimmün hemolitik anemi Goodpasture sendromu pemfigus pernisiyöz anemi immün trombositopeni ve kan transfüzyonu reaksiyonları olarak sıralanabilir

parçacıkları gibi hücre zarlarına bir infeksiyon sonrası yapışmış etkenler olabilir

Tip III Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu

İmmün kompleks hastalığı veya immün kompleks aşırı duyarlılığı olarak da adlandırılır

IgG veya IgM antikorlarının antijenler ile birleşmesi sonucu meydana gelen immün komplekslerin oluşması ve bu immün komplekslerin sistemik dolaşımda yani kanda bulunmaları ile açığa çıkar

Bu immün kompleksler değişik dokularda birikerek etkilerini gösterirler immün kompleks birikimi sıklıkla cilt böbrekler ve eklemler gibi dokularda olur biriktikleri dokuda Tip II aşırı duyarlılık reaksiyonunda olduğu gibi kompleman aktivasyonu ve doku zedelenmesi meydana gelir

Bu reaksiyonun gelişmesi ve etkinliği saatler veya günler boyunca sürebilir

Bazı örnekleri immün kompleks glomerülonefriti romatoid artrit serum hastalığı subakut bakteriyel endokardit sıtmanınsistemik lupus eritamatozis ve Arthus reaksiyonu olarak sıralanabilir

bulguları

Tip IV Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu

Hücre aracılığıyla aşırı duyarlılık olarak da adlandırılır etken bileşenler bağışıklık sistemi hücreleridir

Değişik alt grupları vardır;

* Gecikmiş tip aşırı duyarlılıkta etken hücreler T lenfositleri ve antikorları bu lenfositlere sunan özelleşmiş hücrelerdir

Antikorlar bağışıklık sistemindeki etkin hücrelere sunulmadan önce işlenir bunu antikorla karşılaşan dokuda yerleşik olan makrofaj Langerhans hücresi veya damar endotel hücresi gibi hücreler gerçekleştirir

Kendisine antikor sunulan T lenfosit aktif bir hale geçer ve bazı sitokinler salgılar bu sitokinlere örnek olarak tümör nekroz faktörü (TNF) interlökin 2 (IL-2) ve interferon gama (IFN-gama) verilebilir bu sitokinler bağışıklık sistemindeki hücreleri uyarır ve etkinleşmelerini sağlarlar

Temel etken hücre makrofajlardır bu hücreler doku düzeyinde antikoru ortamdan kaldırmak için etkinlik gösterirler makrofajlar daha sonra gelişen gerileme fazında da rol oynarlar

Bazı örnekleri kontakt dermatit BCG aşısı veya tüberküloz etkeni ile karşılaşma sonrası gelişen PPD testi olarak sıralanabilir

Gelişmesi saatler ve günler alır

* Bazı kronik alerjik hastalıklar veya parazit infeksiyonlarında gelişen hücresel bağışıklık yanıtında etken hücre makrofaj değil de eozinofil ve bazofil hücrelerdir

Bazı örnekleri kronik astım kronik alerjik rinit gibi hastalıklarıdır

* Sitolitik T lenfositlere (STL) bağlı gelişen hücresel bağışıklık yanıtı bu tip reaksiyonda antijen ile uyarılmış STL hücreleri zarlarında özel antijen kompleksi bulunan hücreleri ortamdan kaldırırlar

Bu bağışıklık reaksiyonu viral infeksiyonlara ve organ transplantasyonlarına karşı gelişir

* Doğal öldürücü hücreler (natural killer cells) tarafından meydana gelen hücresel bağışıklık

Bu hücreler yüzeylerinde immün globulin veya T hücresi reseptörü taşımayan büyük lenfosit (Akyuvar) hücreleridir

Virüs veya mikropla infekte olmuş hücreleri ve tümör hücrelerini eritici mekanizmaları öldürerek doğal bağışıkta rol oynarlar

10-11-2012	#5
Prof. Dr. Sinsi	Bağışıklık Sistemi -Bağışıklık Sistemi Organları (Bağışıklık Sistemi Hastalıkları) Aşırı Duyarlılık Aşırı Duyarlılık (Hipersensitivite) vücutta yabancı bir antijene maruz kalma durumunda gelişen uygunsuz veya aşırı bağışıklık yanıtı ve buna bağlı vücudun zedelenmesi durumudur Aşırı duyarlılık PHG Gell ve RAA Coombs tarafından geliştirilen sınıflandırmaya göre 4 temel tipte incelenir Tip I Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu Alerji Normalde zararsız olan belirgin bir çevresel antijenle (alerjan) tekrar karşılaşma sonucu gelişir Birey söz konusu alerjene karşı daha önce IgE sınıfından antikor üretmiştir Kişinin alerjene maruz kalması yutma yolu ile nefes alma yolu ile cilte temas ile veya injeksiyon ile gelişebilir Allerjen karşılaştığı dokulara bağlı olarak sistemik veya lokal bir reaksiyon meydana getirir Alerjinin tetiklenmesi söz konusu alerjenin mast hücresi ve bazofil hücrelerin zarlarında yer alan alerjene özel IgE antikorlar ile birleşmesi sonucu gelişir Bu birleşme sonrası hücrelerden histamin ve benzeri kimyasal etken maddeler salınır gelişen reaksiyon alerjenin dozuna ve maruz kalınma yoluna göre değişebilir göz konjonktivasında ödem gözlerde kaşıntı ve sulanma olabileceği gibi dolaşım yetmezliği ve şok meydana gelebilir Bazı alerjik hastalıklara örnek olarak alerjik astım alerjik konjonktivit allerjik rinit anaflaksi anjiödem ve ürtiker gösterilebilir Tip II Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu Antikor aracılığıyla aşırı duyarlılık reaksiyonunda vücudun kendi hücreleri üzerinde yer alan antijenlere karşı gelişen bağışıklık yanıt sonrası antikorlar gelişmiştir Hücreler üzerinde yer alan bu antikorlar içsel diğer bir deyişle vucuda ait veya dışsal olabilir dışsal antijenler virüsIgG ve IgM sınıfı antikorların söz konusu antijenlerle birleşmesi sonrası klasik yol üzerinden kompleman sistemi aktivasyonu gerçekleşir Kompleman aktivasyonu normalde patojen maddeleri bağışıklık sistemine sunan hücrelerin ve dolayısıyla patojen taşıyan hücrelerin yok edilmesi amacını taşır Reaksiyon bölgesinde akut yangı etken maddeleri salgılanır ve hücre zarı eritici bileşenlerin varlığı ile hücreler parçalanır ve hücre ölümü gerçekleşir Bu reaksiyonun oluşması ve etkinliği saatler veya günler boyunca sürebilir Bazı örnekleri otoimmün hemolitik anemi Goodpasture sendromu pemfigus pernisiyöz anemi immün trombositopeni ve kan transfüzyonu reaksiyonları olarak sıralanabilir parçacıkları gibi hücre zarlarına bir infeksiyon sonrası yapışmış etkenler olabilir Tip III Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu İmmün kompleks hastalığı veya immün kompleks aşırı duyarlılığı olarak da adlandırılır IgG veya IgM antikorlarının antijenler ile birleşmesi sonucu meydana gelen immün komplekslerin oluşması ve bu immün komplekslerin sistemik dolaşımda yani kanda bulunmaları ile açığa çıkar Bu immün kompleksler değişik dokularda birikerek etkilerini gösterirler immün kompleks birikimi sıklıkla cilt böbrekler ve eklemler gibi dokularda olur biriktikleri dokuda Tip II aşırı duyarlılık reaksiyonunda olduğu gibi kompleman aktivasyonu ve doku zedelenmesi meydana gelir Bu reaksiyonun gelişmesi ve etkinliği saatler veya günler boyunca sürebilir Bazı örnekleri immün kompleks glomerülonefriti romatoid artrit serum hastalığı subakut bakteriyel endokardit sıtmanınsistemik lupus eritamatozis ve Arthus reaksiyonu olarak sıralanabilir bulguları Tip IV Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu Hücre aracılığıyla aşırı duyarlılık olarak da adlandırılır etken bileşenler bağışıklık sistemi hücreleridir Değişik alt grupları vardır; * Gecikmiş tip aşırı duyarlılıkta etken hücreler T lenfositleri ve antikorları bu lenfositlere sunan özelleşmiş hücrelerdir Antikorlar bağışıklık sistemindeki etkin hücrelere sunulmadan önce işlenir bunu antikorla karşılaşan dokuda yerleşik olan makrofaj Langerhans hücresi veya damar endotel hücresi gibi hücreler gerçekleştirir Kendisine antikor sunulan T lenfosit aktif bir hale geçer ve bazı sitokinler salgılar bu sitokinlere örnek olarak tümör nekroz faktörü (TNF) interlökin 2 (IL-2) ve interferon gama (IFN-gama) verilebilir bu sitokinler bağışıklık sistemindeki hücreleri uyarır ve etkinleşmelerini sağlarlar Temel etken hücre makrofajlardır bu hücreler doku düzeyinde antikoru ortamdan kaldırmak için etkinlik gösterirler makrofajlar daha sonra gelişen gerileme fazında da rol oynarlar Bazı örnekleri kontakt dermatit BCG aşısı veya tüberküloz etkeni ile karşılaşma sonrası gelişen PPD testi olarak sıralanabilir Gelişmesi saatler ve günler alır * Bazı kronik alerjik hastalıklar veya parazit infeksiyonlarında gelişen hücresel bağışıklık yanıtında etken hücre makrofaj değil de eozinofil ve bazofil hücrelerdir Bazı örnekleri kronik astım kronik alerjik rinit gibi hastalıklarıdır * Sitolitik T lenfositlere (STL) bağlı gelişen hücresel bağışıklık yanıtı bu tip reaksiyonda antijen ile uyarılmış STL hücreleri zarlarında özel antijen kompleksi bulunan hücreleri ortamdan kaldırırlar Bu bağışıklık reaksiyonu viral infeksiyonlara ve organ transplantasyonlarına karşı gelişir * Doğal öldürücü hücreler (natural killer cells) tarafından meydana gelen hücresel bağışıklık Bu hücreler yüzeylerinde immün globulin veya T hücresi reseptörü taşımayan büyük lenfosit (Akyuvar) hücreleridir Virüs veya mikropla infekte olmuş hücreleri ve tümör hücrelerini eritici mekanizmaları öldürerek doğal bağışıkta rol oynarlar