Kanın Yapısı Ve Görevleri Kan Hucrelerı-Kan Grupları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-11-2012

KANIN YAPISI VE GÖREVLERİ Kan Grupları

KANIN YAPISI

Kan, damarlar içerisinde sürekli hareket halinde olan canlı bir sıvıdır

Bu sıvı , iki temel kısımdan oluşmaktadır : Plazma ve Hücreler

Plazma kısmı büyük oranda sudan meydana gelir ve içerisinde, besin maddeleri, proteinler ve metabolitler gibi bir çok katı maddeyi barındırmakta ve bunların dokulara naklini sağlamaktadır

Normal bir insanda 5000-6000 mL (5-6 litre) kadar kan bulunmaktadır

Kanın % 50-60' sıvı kısım olan plazmadan ve %40-50'si ise hücrelerden meydana gelmektedir

Plazma :

Plazmanın % 90'ı sudur

Kalan %10 ise katı maddeleri içerir

Bunların % 8'i proteinler , % 2'si ise diğer çözünmüş maddelerdir

Kanın temel protein içeriği şöyle özetlenebilir :

• Albumin

% 60

• Globulinler

% 36

• Fibrinojen

% 4
Hücreler :

• Eritrositler

• Lökositler

• Parçalı Lökositler (Granulositler, PMNL)

• Nötrofiller

• Bazofiller

• Eozinofiller

• Parçalı Olmayan Lökositler (Agranulositler, MNL)

• Lenfositler

• Monositler

• Trombositler (Platelletler)

Hücre Hücre Özellikleri

Eritrositler : Eritrositler , kanın en yoğun hücre grubudur

Kandaki ertrositlerin hacminin, kan hacmine oranına Hematokrit denir

Bu değer, kadınlarda %38-46 ; erkeklerde ise, % 40-54 arasında değişir

Eritrositler içinde bulunan hemoglobin molekülü, eritrositin temel işlevi olan gaz transportunu sağlamaktadır

Bu molekül, akciğerlerde oksijen bağlayarak, vücut hücrelerine taşımakta, oradan aldığı atık madde olan karbondioksiti de akciğerlere taşıyarak, vücuttan uzaklaştırılmasını temin etmektedir

Normal hemoglobin düzeyi, 12-16,5 gr/dL arasındadır

12 gr altındaki hemoglobin düzeyleri, anemiyi (kansızlığı) işaret eder ve nedenlerinin araştırılması gerekir

Normalde, kanın her mikrolitresinde 4 - 6,5 milyon eritrosit bulunmaktadır

Kan bankalarında, ağırlıklı olarak Eritrosit içeren kan komponentleri yani Eritrosit Süspansiyonları elde edilmektedir

Böylece kanın plazma kısmı ayrıştırılmış olmakta ve hastaya gereksiz olarak plazma verilmesi engellenmiş olunmaktadır

Bunun bir avantajı da, ayrıştırılmış olan plazma, dondurularak saklanabilmekte ve plazma ihtiyacı olan başka bir hastada kullanılabilmektedir

Bir kısım plazmadan da, kan ürünleri elde edilebilmekte ve bu ürünlere ihtiyaç duyan hastalara verilmektedir

Lökositler Lökositler, çekirdeklerinin yapısına göre parçalı (Granülositler) ve Parçasız (Agranülositler) olarak ikiye ayrılırlar

Lökositler, kanda 4

000-10

000 hücre/mikrolitre düzeyinde bulunurlar

Bu sayının 10

000 üzerine çıkmasına lökositoz denir

Bunun nedeni genellikle enfeksiyon hastalıkları olmakla birlikte, daha pek çok sebebi olabilmektedir

Yine lökosit sayısının 4

000'den düşük olmasına ise lökopeni denir

Bu durumunda pek çok sebebi vardır

Lökositlerin temel işlevi, vücudun savunmasıdır

Her lökosit biçiminin farklı özellik ve görevleri bulunmaktadır

Granülositler

Nötrofiller : Bu hücrenin ana işlevi, vücuda zararlı olan yabancı materyalleri bulmak ve tahrip etmektir

Bulduğu yabancı materyali, fagositoz denen bir yöntemle içine alır ve içindeki çeşitli enzimlerle tahrip eder

Bazofiller : Bazofillerin de fagositoz yeteneği vardır ama asıl fonksiyonunu, çeşitli maddeler salgılayarak gösterir

Eozinofilller : Eozinofiller de nötrofiller gibi yabancı materyali yok etmek görevi olan hücrelerdir

Özellikle, parazitlere bağlı enfeksiyonlarda belirgin rol oynarlar

Agranulositler

Monositler ve Makrofajlar : Bu hücreler fagositoz yapma yeteneğindedir ve lenfositlerle direkt veya indirekt yoldan bağışıklık sisteminin regulasyonunda önemli rol oynarlar

Monositlerin dokularda bulunan şekline makrofaj denir

Lenfositler : Bu hücreleri bağışıklık yanıtının humoral kısmını oluştururlar

Çok çeşitli fonksyonlara sahip bu hücrelerin en temel işlevi, mikroorganizmaları tanıyıp, onlara karşı antikor yapımını gerçekleştirmektir

Trombositler

Trombositler : Trombositler kanın en küçük hücreleridir ve eritrositler gibi çekirdeksizdirler

Normalde kanın bir mikrolitresinde 100

000-400

000 kadar trombosit vardır

Esas özellikleri, pıhtılaşmada oynadıkları önemli roldür

Kan bankalarında, tam kandan ayrıştırılmak suretiyle Trombosit Süspansiyonları elde edilmekte ve sadece bu hücreye gereksinimi olan hastalarda kullanılabilmektedir

Trombosit süspansiyonları, aferez yoluyla da elde edilebilmektedir

HÜCRE Yoğunluk (g/mL) Hacim (femtolitre)

Trombositler 1,058 16

Monositler 1,062 740

Lenfositler 1,070 230

Nötrofiller 1,082 270

Eritrositler 1,100 87

KAN KOMPONENTLERİ

Kan komponentleri, tam kandan değişik yöntemlerle hazırlanan farklı özelliklerdeki konsantrelerdir

Antikoagülan Solüsyonlar:

Torba içine alınan kanın pıhtılaşmasını engellemek ve içindeki hücrelerin yaşam sürelerini uzatmak için kullanılan solüsyonlardır

En yaygın olarak kullanılanları:

• CPDA-1 : Citrate-Phosphate-Dextrose-Adenin

• CPD : Citrate-Phosphate-Dextrose

• ACD : Acid-Citrate-Dextrose

• SAGM : Saline(NaCl)- Adenin-Glucose-Mannitol (SAGM bir antikoagülan değil, ek solüsyondur

)
Yukarıda bahsedilen solüsyonlarda bulunan kimyasalların temel özellikleri:

• Citrate : Sitrat, kalsiyum ile birleşerek koagülasyon sisteminin aktivasyonunu engeller

• Phosphate : 2,3 dPG düzeyini normal seviyede tutarak, eritrositlerin oksijen afinitesinin normal kalmasına yardımcı olur

• Adenin : ATP sentezinde etkilidir ve azalan ATP’nin yerine konması için kullanılır

Kullanılan antikoagülan solüsyonun kana oranı 1:7 olmalıdır

Bu oran büyüdüğünde sitrat toksisitesi; küçüldüğünde ise, agregatlar oluşabilmektedir

A

Eritrosit Süspansiyonları

1

Eritrosit Süspansiyonu (Red Cells)

2

Buffy-coat’u ayrılmış E

S

(Red Cells-BCR)

3

Ek solüsyonda E

S

(Red Cells in AS)

4

Buffy-coat’u ayrılmış ek solüsyonda E

S

(Red Cells in AS-BCR)

5

Yıkanmış E

S (Washed Red Cells)

6

Lökositten arındırılmış E

S

(Red Cells, leucocyte depleted)

7

Dondurulmuş E

S

(Cryopreserved Red Cells)

I

Eritrosit Süspansiyonlarının Hacim, EVF, Hb, lökosit ve platellet miktarlarına ait kriterler

Komponent Volume EVF* Hb Lökosit Platellet

E

S 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit

RC-BCR 250 ± 50 mL 0,65-0,75 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit

RC-AS Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit

RC-AS-BCR Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit

WRC 280 ± 60 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 5x10^8 / unit

RC-LD 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 1x10^6 / unit

CRC > 185 mL 0,65-0,75 > 36 g/unit < 0,1x10^9 / unit
* EVF : Eritrosit Hacim Fraksiyonu

II

Temel Özellikler:

1

Eritrosit Süspansiyonu (R

C):

Santrifügasyonu takiben, plazmanın ikinci bir torbaya aktarılması ile elde edilen bir komponenttir

Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır

Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür

2

Buffy-Coat’u Ayrılmış E

S

(RC-BCR)

Tam kandan plasma ve buffy-coat tabakasının ayrıştırılması ile elde edilen bir komponenttir

Santrifügasyondan sonra plazma extraksiyonu yapılır

Ardından ikinci bir torbaya 40-60 mL kadar extraksiyona devam edilerek, buffy-coat’un tamamen uzaklaştırılması sağlanır

Son aşamada ise, istenen EVF değerini yakalamak için, plazmadan yeterli miktarda hacim, süspansiyon üzerine geri aktarılır

Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır

Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür

3

Ek Solüsyonda E

S

(RC-AS)

Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir

Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır

Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür

4

Buffy-Coat’u Ayrılmış-Ek Solüsyonda E

S

(RC-AS-BCR)

Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbaya Buffy-coat extrakte edilir ve dördüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir

Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır

Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür

5

Yıkanmış E

S

(WRC)

Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki isotonik solüsyon eritrosit kitlesi üzerine boşaltılır ve tekrar santrifüge edilerek, solüsyon extrakte edilir

Gerektiğinde dörtlü-beşli torbalar kullanılarak aynı işlemler tekrarlanabilir

Bu işlemler +4 °C ısıda yapılmalıdır

Süspansiyon oda ısısında yapıldıysa 6 saat; +4 °C ısıda hazırlandıysa 24 saat içinde kullanılmalıdır

6

Lökositten Arındırılmış E

S

(RC-LD)

Buffy coat’un ayrıştırılması ve filtrasyon gibi değişik yöntemler uygulanır, ancak en iyi sonuçlar her iki yöntemin birlikte kullanıldığı çalışmalarda alınmıştır

Lökositlerin filtreye adhezyonu prensibiyle çalışan veya daha gelişmiş üçüncü jenerasyon filtrelerin kullanılması ile lökositlerin %99-99,9’u ortamdan uzaklaştırılabilmektedir

Depolama öncesi filtrasyon tavsiye edilmektedir

Bu işlem kan bağışını takiben 48 saat içinde yapılmalıdır

7

Dondurulmuş E

S

(FRC)

Kandan, eritrosit izolasyonu sağlandıktan sonra, kryoprotektant (Hücrenin donması sırasında içindeki kristalleşmeyi önler ve genel olarak gliserol kullanılır) bir madde kullanılarak –80 C°’de, eritrositlerin dondurulması ile elde edilen bir komponenttir

Kullanmak üzere çözdürüldüğünde yıkanmalı ve isotonik bir solüsyonla süspanse edilmelidir ve 24 saat içinde kullanılmalıdır

Eritrositleri dondurmak için 2 teknik kullanılmaktadır: Yüksek gliserol (%40 w/v) ve düşük gliserol (%17 w/v) teknikleri

Her iki metod da yıkama ve degliserolizasyon prosedürlerini içerir

Yüksek gliserol tekniği ile hazırlanmış komponent –60 C° ile –80 C° arasında saklanır

Düşük gliserol tekniği ile hazırlanmış olan komponent ise, buhar fazlı sıvı nitrojen içinde –140 C° ile –150 C° arasında saklanır

Bu koşullarda 10 yıl muhafaza edilebilir

III

Endikasyon ve Kontrendikasyonlar:

Komponent Endikasyonlar Kontrendikasyonlar

R

C Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı, HLA alloimmünizasyonu, demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar
RC-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı , demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar

RC-AS Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA) , HLA alloimmünizasyonu, prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır)

RC-AS-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA),prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır)

WRC Tek endikasyonu ,Ig’lere karşı, özellikle IgA’ya karşı ciddi allerjik reaksiyonlardır

Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır

RC-LD* Lökosit antikorlarına (HLA) karşı alloimmünizasyonu olduğu bilinen kişilerde ve CMV bulaşının önemli düzeyde risk taşıdığı durumlarda endikedir

Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA), prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 5 gün içinde kullanılmalıdır)

CRC Özellikle otolog transfüzyonlar için hazırlanır

Şart olmamakla birlikte RC-LD endikasyonları için de kullanılabilir/ Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır

Açık sistemde yapıldıysa, bakteriyal kontaminasyon açısından dikkatli olunmalıdır

* lökositten fakir / arındırılmış süspansiyonların kullanım endikasyonlarından aşağıda ayrıca bahsedilmiştir

IV

Lökositten Fakir / Arındırılmış E

S Kullanım Endikasyonları

Lökositlerin risk yaratacağı durumlarda kullanılırlar

Bu durumlar şöyle özetlenebilir:

1

Gebeler (Bebek için) ve intrauterin transfüzyon

2

Yenidoğan bebekler ve exchange transfüzyon

3

Konjenital veya akkiz immün yetmezlik veya immünsupresyon

4

Lösemi ve talasemi gibi sık transfüzyon gerektiren hastalar

5

Kemik iliği transplantasyonu olacak / olmuş hastalar

6

Tüm transplant hastaları
V

Yan Etkiler

Yan Etki R

C

RC-BCR RC-AS RC-AS-BCR WRC RC-LD CRC

Dolaşım Yüklenmesi + + + + + + +

Hemolitik Reaksiyonlar + + + + + + 0

Non-hem

Reaksiyonlar + + + + 0 Nadiren 0

HLA Alloimmünizasyonu + + + + + Nadiren 0

Viral Bulaş + + + + + Nadiren +

Protozoal Bulaş + + + + + + +

Sepsis (Kontaminasyon) + + + + + + +

Posttransfüzyon Purpurası + + + + + + 0

Sifiliz Bulaşı + + + + + + 0

Posttransfüzyonal AC Hasarı + + 0 0 0 + 0

Elektrolit İmbalansı + + + + 0 + 0

Yan etkiler, hemen hemen her E

S türevinde görülmekle birlikte, görülme sıklıkları farklıdır

Riskler her komponent için farklı oranlar taşımakta ve % 0’a indirilememektedir

Ancak özellikle, lökositten fakir ve arındırılmış süspansiyonlarla yıkanmış süspansiyonlarda istenmeyen etki olasılığı, diğerlerine göre daha azdır

VI

Kalite Esasları

Tam Kanın Kalite Esasları

Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar

ABO , Rh(D) Gruplama Tamamı Grup Lab

Anti-HIV 1/2 abs Negatif Tamamı Tarama lab

HBsAg Negatif Tamamı Tarama lab

ALT (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab

HBc-ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab

HCV - Ab Negatif Tamamı Tarama lab

Syphilis Negatif Tamamı Tarama lab

CMV - Ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab

HTLV - Abs (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab

Hacim 450 mL (-/+ %10) Ürünlerin %1'inde İşlem lab

Eritrosit Süspansiyonunun (R

C

) Kalite Esasları

Tam kanın kalite esaslarına ek olarak aşağıdaki kriterler (Diğer eritrosit süspansiyonları için sayfanın başında "A" kısmına bakınız) :

Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar

Hacim - Volume 280 mL (-/+ 50 mL) Ürünlerin %1'inde İşlem lab

EVF 0,65 - 0,75 Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab

Haemoglobin > 45g / unit Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab

Stok sonu hemoliz < eritrosit kitlesinin %0,8'i Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab

B

TROMBOSİT SÜSPANSİYONLARI
1

Trombosit Süspansiyonu

Tam kandan santrifügasyon yolu ile elde edilirler

Her bir ünite ortalama 50 mL (40-70 mL) hacmindedir ve herbiri en az 5,5x10^10 kadar trombosit içerir

Komponent, platellet saklama dolabında 20-24 C° ısı aralığında 5 gün saklanabilir ancak fatal seyirli transfüzyona bağlı bakteriyal sepsislerin büyük çoğunluğu trombosit süspansiyonlarından kaynaklanmaktadır

Bu sebeple uzun süre saklanmadan kullanılması daha uygun bir yaklaşım olacaktır

Platellet saklama olmadığı durumlarda, manual olarak veya herhangi bir ajitatörle sürekli ajite edilmeli ve kan alımını takiben 4-6 saat içerisinde ise, transfüze edilmelidir

Kullanım Endikasyonları :

Özellikle kanamayı durdurmaya veya önlemeye yetmeyecek sayıda trombosit bulunduğu veya sayıca yeterli olduğu halde fonksiyonel açıdan yetersiz platelletlerin söz konusu olduğu durumlarda kullanılmalıdır

Platellet sayısı 100

000/mm3 olan stabil hastalarda trombosit süspansiyonu kullanmanın gereği yoktur

Kullanılacak miktar, altta yatan hastalığa ve eğer varsa, kanamanın hızına bağlıdır

Bu nedenle kanamanın durdurulması ve hemostazın sağlanması için başlangıç dozu olarak, 1 ü/10 kg önerilmektedir

Bu da yaklaşık bir standart olarak 5-6 ünite demektir

2

Trombositten Zengin Plazma

Trombosit süspansiyonu ile içerdiği plazma hacmi dışında aynı özelliklere sahiptir

Platelletten zengin plazmanın her bir ünitesi, yaklaşık 200 mL kadar plazma içerir

Bu sebeple hastaya hacim yüklenmesi istenmiyorsa, trombosit süspansiyonu tercih edilmelidir

C

PLAZMA KOMPONENTLERİ
1

Plazma

Kan alımından sonra santrifügasyonla ayrıştırma ile elde edilir

Kullanım süresi, kullanılan antikoagülan solüsyona bağlı olarak 25-40 gün arasında değişmektedir ve 2-6 C° ısı aralığında muhafaza edilir

Kullanım Endikasyonları :

Faktör V ve VIII dışındaki koagülasyon faktörlerinin replasmanında ve warfarin etkisinin geri döndürülmesinde kullanılır

2

Taze Donmuş Plazma

Kan alımın takiben 6-8 saat içerisinde plazmanın ayrıştırılıp dondurulması ile elde edilen bir kan komponentidir

Koagülasyon faktörleri açısında oldukça zengin bir üründür

Özellikle, plazmadan farklı olarak Faktör VIII ve V içeriği açısından zengindir

Bunlara ilaveten, faktör II, VII, IX, X, XI ve antitrombin III de içermektedir

Kullanım öncesi plazma çözücülerde 37 C°’de çözülür ve 4-6 saat içerisinde kullanılır

Taze donmuş plazma’nın saklanma koşulları aşağıdaki tablo’da verilmiştir

Isı Aralığı Saklama Süresi

-18 C° ile –25 C° 3 ay

-25 C° ile –30 C° 6 ay

< -30 24 ay
Kullanım Endikasyonları :

İzole Koagülasyon Faktör yetersizliğinin tedavisi, Warfarin etkisinin geri döndürülmesi, Masif Kan Transfüzyonu, Antitrombin III yetersizliği, İmmün yetersizlikler ve Trombotik trombositopenik purpura olarak sayılabilir

Kullanım dozu altta yatan hastalığa bağlı olarak değişmektedir

Ancak standart doz olarak, 12-15 mL/kg olarak verilebilir

70 kg’lık bir erişkin için bu doz, 4-5 ünite olarak hesaplanabilir

3

Cryopresipitat

TDP’den elde edilen ve özellikle fibrinojen açısından çok zengin bir kan komponentidir

Her bir ünite 10-15 mL hacimdedir ve her ünite, en az 80 ünite Faktör VIIIc ve 150 mg Fibrinojen içerir

Bununla birlikte, orjinalinin %50’si kadar vWF ve %25’i kadar da Faktör XIII ihtiva etmektedir

Saklama koşulları, Taze Donmuş Plazma ile aynıdır

Kullanım Endikasyonları :

Fibrinojen replasmanı, Hemofili A hastalarında Faktör VIII replasmanı, Von Willebrand Hastalığı ve Faktör XIII replasmanı olarak sayılabilir

Tedavi dozu, 70 kg için 10 ünitedir

4

Supernatant Plazma

Cryopresipitatı ayrıldıktan sonra geriye kalan plazmadır

Sadece, trombotik trombositopenik purpuralarda kullanılır

10-11-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Kanın Yapısı Ve Görevleri Kan Hucrelerı-Kan Grupları KANIN YAPISI VE GÖREVLERİ Kan Grupları KANIN YAPISI Kan, damarlar içerisinde sürekli hareket halinde olan canlı bir sıvıdır Bu sıvı , iki temel kısımdan oluşmaktadır : Plazma ve Hücreler Plazma kısmı büyük oranda sudan meydana gelir ve içerisinde, besin maddeleri, proteinler ve metabolitler gibi bir çok katı maddeyi barındırmakta ve bunların dokulara naklini sağlamaktadır Normal bir insanda 5000-6000 mL (5-6 litre) kadar kan bulunmaktadır Kanın % 50-60' sıvı kısım olan plazmadan ve %40-50'si ise hücrelerden meydana gelmektedir Plazma : Plazmanın % 90'ı sudur Kalan %10 ise katı maddeleri içerir Bunların % 8'i proteinler , % 2'si ise diğer çözünmüş maddelerdir Kanın temel protein içeriği şöyle özetlenebilir : • Albumin % 60 • Globulinler % 36 • Fibrinojen% 4 Hücreler : • Eritrositler • Lökositler • Parçalı Lökositler (Granulositler, PMNL) • Nötrofiller • Bazofiller • Eozinofiller • Parçalı Olmayan Lökositler (Agranulositler, MNL) • Lenfositler • Monositler • Trombositler (Platelletler) Hücre Hücre Özellikleri Eritrositler : Eritrositler , kanın en yoğun hücre grubudur Kandaki ertrositlerin hacminin, kan hacmine oranına Hematokrit denir Bu değer, kadınlarda %38-46 ; erkeklerde ise, % 40-54 arasında değişir Eritrositler içinde bulunan hemoglobin molekülü, eritrositin temel işlevi olan gaz transportunu sağlamaktadır Bu molekül, akciğerlerde oksijen bağlayarak, vücut hücrelerine taşımakta, oradan aldığı atık madde olan karbondioksiti de akciğerlere taşıyarak, vücuttan uzaklaştırılmasını temin etmektedir Normal hemoglobin düzeyi, 12-16,5 gr/dL arasındadır 12 gr altındaki hemoglobin düzeyleri, anemiyi (kansızlığı) işaret eder ve nedenlerinin araştırılması gerekir Normalde, kanın her mikrolitresinde 4 - 6,5 milyon eritrosit bulunmaktadır Kan bankalarında, ağırlıklı olarak Eritrosit içeren kan komponentleri yani Eritrosit Süspansiyonları elde edilmektedir Böylece kanın plazma kısmı ayrıştırılmış olmakta ve hastaya gereksiz olarak plazma verilmesi engellenmiş olunmaktadır Bunun bir avantajı da, ayrıştırılmış olan plazma, dondurularak saklanabilmekte ve plazma ihtiyacı olan başka bir hastada kullanılabilmektedir Bir kısım plazmadan da, kan ürünleri elde edilebilmekte ve bu ürünlere ihtiyaç duyan hastalara verilmektedir Lökositler Lökositler, çekirdeklerinin yapısına göre parçalı (Granülositler) ve Parçasız (Agranülositler) olarak ikiye ayrılırlar Lökositler, kanda 4000-10000 hücre/mikrolitre düzeyinde bulunurlar Bu sayının 10000 üzerine çıkmasına lökositoz denir Bunun nedeni genellikle enfeksiyon hastalıkları olmakla birlikte, daha pek çok sebebi olabilmektedirYine lökosit sayısının 4000'den düşük olmasına ise lökopeni denir Bu durumunda pek çok sebebi vardır Lökositlerin temel işlevi, vücudun savunmasıdır Her lökosit biçiminin farklı özellik ve görevleri bulunmaktadır Granülositler Nötrofiller : Bu hücrenin ana işlevi, vücuda zararlı olan yabancı materyalleri bulmak ve tahrip etmektir Bulduğu yabancı materyali, fagositoz denen bir yöntemle içine alır ve içindeki çeşitli enzimlerle tahrip eder Bazofiller : Bazofillerin de fagositoz yeteneği vardır ama asıl fonksiyonunu, çeşitli maddeler salgılayarak gösterir Eozinofilller : Eozinofiller de nötrofiller gibi yabancı materyali yok etmek görevi olan hücrelerdir Özellikle, parazitlere bağlı enfeksiyonlarda belirgin rol oynarlar Agranulositler Monositler ve Makrofajlar : Bu hücreler fagositoz yapma yeteneğindedir ve lenfositlerle direkt veya indirekt yoldan bağışıklık sisteminin regulasyonunda önemli rol oynarlar Monositlerin dokularda bulunan şekline makrofaj denir Lenfositler : Bu hücreleri bağışıklık yanıtının humoral kısmını oluştururlar Çok çeşitli fonksyonlara sahip bu hücrelerin en temel işlevi, mikroorganizmaları tanıyıp, onlara karşı antikor yapımını gerçekleştirmektir Trombositler Trombositler : Trombositler kanın en küçük hücreleridir ve eritrositler gibi çekirdeksizdirler Normalde kanın bir mikrolitresinde 100000-400000 kadar trombosit vardır Esas özellikleri, pıhtılaşmada oynadıkları önemli roldür Kan bankalarında, tam kandan ayrıştırılmak suretiyle Trombosit Süspansiyonları elde edilmekte ve sadece bu hücreye gereksinimi olan hastalarda kullanılabilmektedir Trombosit süspansiyonları, aferez yoluyla da elde edilebilmektedir HÜCRE Yoğunluk (g/mL) Hacim (femtolitre) Trombositler 1,058 16 Monositler 1,062 740 Lenfositler 1,070 230 Nötrofiller 1,082 270 Eritrositler 1,100 87 KAN KOMPONENTLERİ Kan komponentleri, tam kandan değişik yöntemlerle hazırlanan farklı özelliklerdeki konsantrelerdir Antikoagülan Solüsyonlar: Torba içine alınan kanın pıhtılaşmasını engellemek ve içindeki hücrelerin yaşam sürelerini uzatmak için kullanılan solüsyonlardır En yaygın olarak kullanılanları: • CPDA-1 : Citrate-Phosphate-Dextrose-Adenin • CPD : Citrate-Phosphate-Dextrose • ACD : Acid-Citrate-Dextrose • SAGM : Saline(NaCl)- Adenin-Glucose-Mannitol (SAGM bir antikoagülan değil, ek solüsyondur) Yukarıda bahsedilen solüsyonlarda bulunan kimyasalların temel özellikleri: • Citrate : Sitrat, kalsiyum ile birleşerek koagülasyon sisteminin aktivasyonunu engeller • Phosphate : 2,3 dPG düzeyini normal seviyede tutarak, eritrositlerin oksijen afinitesinin normal kalmasına yardımcı olur • Adenin : ATP sentezinde etkilidir ve azalan ATP’nin yerine konması için kullanılır Kullanılan antikoagülan solüsyonun kana oranı 1:7 olmalıdır Bu oran büyüdüğünde sitrat toksisitesi; küçüldüğünde ise, agregatlar oluşabilmektedir A Eritrosit Süspansiyonları 1 Eritrosit Süspansiyonu (Red Cells) 2 Buffy-coat’u ayrılmış ES (Red Cells-BCR) 3 Ek solüsyonda ES (Red Cells in AS) 4 Buffy-coat’u ayrılmış ek solüsyonda ES (Red Cells in AS-BCR) 5 Yıkanmış ES (Washed Red Cells) 6 Lökositten arındırılmış ES (Red Cells, leucocyte depleted) 7 Dondurulmuş ES (Cryopreserved Red Cells) I Eritrosit Süspansiyonlarının Hacim, EVF, Hb, lökosit ve platellet miktarlarına ait kriterler Komponent Volume EVF* Hb Lökosit Platellet ES 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit RC-BCR 250 ± 50 mL 0,65-0,75 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit RC-AS Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 45 g/unit < 3x10^9 / unit RC-AS-BCR Yönteme bağlı 0,50-0,70 > 43 g/unit < 1,2x10^9 / unit < 10^10 / unit WRC 280 ± 60 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 5x10^8 / unit RC-LD 280 ± 50 mL 0,65-0,75 > 40 g/unit < 1x10^6 / unit CRC > 185 mL 0,65-0,75 > 36 g/unit < 0,1x10^9 / unit * EVF : Eritrosit Hacim Fraksiyonu II Temel Özellikler: 1 Eritrosit Süspansiyonu (RC): Santrifügasyonu takiben, plazmanın ikinci bir torbaya aktarılması ile elde edilen bir komponenttir Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür 2 Buffy-Coat’u Ayrılmış ES (RC-BCR) Tam kandan plasma ve buffy-coat tabakasının ayrıştırılması ile elde edilen bir komponenttir Santrifügasyondan sonra plazma extraksiyonu yapılır Ardından ikinci bir torbaya 40-60 mL kadar extraksiyona devam edilerek, buffy-coat’un tamamen uzaklaştırılması sağlanır Son aşamada ise, istenen EVF değerini yakalamak için, plazmadan yeterli miktarda hacim, süspansiyon üzerine geri aktarılır Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır Saklama süresi CPDA-1 içinde 35 gün , ACD içinde ise 21 gündür 3 Ek Solüsyonda ES (RC-AS) Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür 4 Buffy-Coat’u Ayrılmış-Ek Solüsyonda ES (RC-AS-BCR) Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbaya Buffy-coat extrakte edilir ve dördüncü torbadaki ek solüsyon (SAGM gibi), eritrosit kitlesi üzerine ilave edilir Tam kanda olduğu gibi, +2 ile +6 C° arasında saklanır Saklama süresi (SAGM için) 42 gündür 5 Yıkanmış ES (WRC) Santrifügasyonu takiben, plazma ikinci bir torbaya aktarılır, ardından üçüncü torbadaki isotonik solüsyon eritrosit kitlesi üzerine boşaltılır ve tekrar santrifüge edilerek, solüsyon extrakte edilir Gerektiğinde dörtlü-beşli torbalar kullanılarak aynı işlemler tekrarlanabilir Bu işlemler +4 °C ısıda yapılmalıdır Süspansiyon oda ısısında yapıldıysa 6 saat; +4 °C ısıda hazırlandıysa 24 saat içinde kullanılmalıdır 6 Lökositten Arındırılmış ES (RC-LD) Buffy coat’un ayrıştırılması ve filtrasyon gibi değişik yöntemler uygulanır, ancak en iyi sonuçlar her iki yöntemin birlikte kullanıldığı çalışmalarda alınmıştır Lökositlerin filtreye adhezyonu prensibiyle çalışan veya daha gelişmiş üçüncü jenerasyon filtrelerin kullanılması ile lökositlerin %99-99,9’u ortamdan uzaklaştırılabilmektedir Depolama öncesi filtrasyon tavsiye edilmektedir Bu işlem kan bağışını takiben 48 saat içinde yapılmalıdır 7 Dondurulmuş ES (FRC) Kandan, eritrosit izolasyonu sağlandıktan sonra, kryoprotektant (Hücrenin donması sırasında içindeki kristalleşmeyi önler ve genel olarak gliserol kullanılır) bir madde kullanılarak –80 C°’de, eritrositlerin dondurulması ile elde edilen bir komponenttir Kullanmak üzere çözdürüldüğünde yıkanmalı ve isotonik bir solüsyonla süspanse edilmelidir ve 24 saat içinde kullanılmalıdır Eritrositleri dondurmak için 2 teknik kullanılmaktadır: Yüksek gliserol (%40 w/v) ve düşük gliserol (%17 w/v) teknikleri Her iki metod da yıkama ve degliserolizasyon prosedürlerini içerir Yüksek gliserol tekniği ile hazırlanmış komponent –60 C° ile –80 C° arasında saklanır Düşük gliserol tekniği ile hazırlanmış olan komponent ise, buhar fazlı sıvı nitrojen içinde –140 C° ile –150 C° arasında saklanır Bu koşullarda 10 yıl muhafaza edilebilir III Endikasyon ve Kontrendikasyonlar: Komponent Endikasyonlar Kontrendikasyonlar RC Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı, HLA alloimmünizasyonu, demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar RC-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı , demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar RC-AS Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA) , HLA alloimmünizasyonu, prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır) RC-AS-BCR* Kan kaybı, anemi tedavisi Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA),prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 7 gün içinde kullanılmalıdır) WRC Tek endikasyonu ,Ig’lere karşı, özellikle IgA’ya karşı ciddi allerjik reaksiyonlardır Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır RC-LD* Lökosit antikorlarına (HLA) karşı alloimmünizasyonu olduğu bilinen kişilerde ve CMV bulaşının önemli düzeyde risk taşıdığı durumlarda endikedir Değişik tiplerde plazma intoleransı (Özellikle IgA), prematüre infantlar ve demir yüklenmesi riski olan durumlar, plazma desteği olmadan yapılan exchange transfüzyonlar (Bağıştan sonraki 5 gün içinde kullanılmalıdır) CRC Özellikle otolog transfüzyonlar için hazırlanır Şart olmamakla birlikte RC-LD endikasyonları için de kullanılabilir/ Uygunluk testleri yapılmış olmalıdır Açık sistemde yapıldıysa, bakteriyal kontaminasyon açısından dikkatli olunmalıdır * lökositten fakir / arındırılmış süspansiyonların kullanım endikasyonlarından aşağıda ayrıca bahsedilmiştir IV Lökositten Fakir / Arındırılmış ES Kullanım Endikasyonları Lökositlerin risk yaratacağı durumlarda kullanılırlar Bu durumlar şöyle özetlenebilir: 1 Gebeler (Bebek için) ve intrauterin transfüzyon 2 Yenidoğan bebekler ve exchange transfüzyon 3 Konjenital veya akkiz immün yetmezlik veya immünsupresyon 4 Lösemi ve talasemi gibi sık transfüzyon gerektiren hastalar 5 Kemik iliği transplantasyonu olacak / olmuş hastalar 6 Tüm transplant hastaları V Yan Etkiler Yan Etki RC RC-BCR RC-AS RC-AS-BCR WRC RC-LD CRC Dolaşım Yüklenmesi + + + + + + + Hemolitik Reaksiyonlar + + + + + + 0 Non-hem Reaksiyonlar + + + + 0 Nadiren 0 HLA Alloimmünizasyonu + + + + + Nadiren 0 Viral Bulaş + + + + + Nadiren + Protozoal Bulaş + + + + + + + Sepsis (Kontaminasyon) + + + + + + + Posttransfüzyon Purpurası + + + + + + 0 Sifiliz Bulaşı + + + + + + 0 Posttransfüzyonal AC Hasarı + + 0 0 0 + 0 Elektrolit İmbalansı + + + + 0 + 0 Yan etkiler, hemen hemen her ES türevinde görülmekle birlikte, görülme sıklıkları farklıdır Riskler her komponent için farklı oranlar taşımakta ve % 0’a indirilememektedir Ancak özellikle, lökositten fakir ve arındırılmış süspansiyonlarla yıkanmış süspansiyonlarda istenmeyen etki olasılığı, diğerlerine göre daha azdır VI Kalite Esasları Tam Kanın Kalite Esasları Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar ABO , Rh(D) Gruplama Tamamı Grup Lab Anti-HIV 1/2 abs Negatif Tamamı Tarama lab HBsAg Negatif Tamamı Tarama lab ALT (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab HBc-ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab HCV - Ab Negatif Tamamı Tarama lab Syphilis Negatif Tamamı Tarama lab CMV - Ab (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab HTLV - Abs (İstenirse) Negatif Tamamı Tarama lab Hacim 450 mL (-/+ %10) Ürünlerin %1'inde İşlem lab Eritrosit Süspansiyonunun (RC) Kalite Esasları Tam kanın kalite esaslarına ek olarak aşağıdaki kriterler (Diğer eritrosit süspansiyonları için sayfanın başında "A" kısmına bakınız) : Kontrol Parametreleri Kalite Gereksinimleri Kontrol Sıklığı Laboratuar Hacim - Volume 280 mL (-/+ 50 mL) Ürünlerin %1'inde İşlem lab EVF 0,65 - 0,75 Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab Haemoglobin > 45g / unit Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab Stok sonu hemoliz < eritrosit kitlesinin %0,8'i Ayda 4 ünite Kalite kontrol lab B TROMBOSİT SÜSPANSİYONLARI 1 Trombosit Süspansiyonu Tam kandan santrifügasyon yolu ile elde edilirler Her bir ünite ortalama 50 mL (40-70 mL) hacmindedir ve herbiri en az 5,5x10^10 kadar trombosit içerir Komponent, platellet saklama dolabında 20-24 C° ısı aralığında 5 gün saklanabilir ancak fatal seyirli transfüzyona bağlı bakteriyal sepsislerin büyük çoğunluğu trombosit süspansiyonlarından kaynaklanmaktadır Bu sebeple uzun süre saklanmadan kullanılması daha uygun bir yaklaşım olacaktır Platellet saklama olmadığı durumlarda, manual olarak veya herhangi bir ajitatörle sürekli ajite edilmeli ve kan alımını takiben 4-6 saat içerisinde ise, transfüze edilmelidir Kullanım Endikasyonları : Özellikle kanamayı durdurmaya veya önlemeye yetmeyecek sayıda trombosit bulunduğu veya sayıca yeterli olduğu halde fonksiyonel açıdan yetersiz platelletlerin söz konusu olduğu durumlarda kullanılmalıdır Platellet sayısı 100000/mm3 olan stabil hastalarda trombosit süspansiyonu kullanmanın gereği yoktur Kullanılacak miktar, altta yatan hastalığa ve eğer varsa, kanamanın hızına bağlıdır Bu nedenle kanamanın durdurulması ve hemostazın sağlanması için başlangıç dozu olarak, 1 ü/10 kg önerilmektedir Bu da yaklaşık bir standart olarak 5-6 ünite demektir 2 Trombositten Zengin Plazma Trombosit süspansiyonu ile içerdiği plazma hacmi dışında aynı özelliklere sahiptir Platelletten zengin plazmanın her bir ünitesi, yaklaşık 200 mL kadar plazma içerir Bu sebeple hastaya hacim yüklenmesi istenmiyorsa, trombosit süspansiyonu tercih edilmelidir C PLAZMA KOMPONENTLERİ 1 Plazma Kan alımından sonra santrifügasyonla ayrıştırma ile elde edilir Kullanım süresi, kullanılan antikoagülan solüsyona bağlı olarak 25-40 gün arasında değişmektedir ve 2-6 C° ısı aralığında muhafaza edilir Kullanım Endikasyonları : Faktör V ve VIII dışındaki koagülasyon faktörlerinin replasmanında ve warfarin etkisinin geri döndürülmesinde kullanılır 2 Taze Donmuş Plazma Kan alımın takiben 6-8 saat içerisinde plazmanın ayrıştırılıp dondurulması ile elde edilen bir kan komponentidir Koagülasyon faktörleri açısında oldukça zengin bir üründür Özellikle, plazmadan farklı olarak Faktör VIII ve V içeriği açısından zengindir Bunlara ilaveten, faktör II, VII, IX, X, XI ve antitrombin III de içermektedir Kullanım öncesi plazma çözücülerde 37 C°’de çözülür ve 4-6 saat içerisinde kullanılır Taze donmuş plazma’nın saklanma koşulları aşağıdaki tablo’da verilmiştir Isı Aralığı Saklama Süresi -18 C° ile –25 C° 3 ay -25 C° ile –30 C° 6 ay < -30 24 ay Kullanım Endikasyonları : İzole Koagülasyon Faktör yetersizliğinin tedavisi, Warfarin etkisinin geri döndürülmesi, Masif Kan Transfüzyonu, Antitrombin III yetersizliği, İmmün yetersizlikler ve Trombotik trombositopenik purpura olarak sayılabilir Kullanım dozu altta yatan hastalığa bağlı olarak değişmektedir Ancak standart doz olarak, 12-15 mL/kg olarak verilebilir 70 kg’lık bir erişkin için bu doz, 4-5 ünite olarak hesaplanabilir 3 Cryopresipitat TDP’den elde edilen ve özellikle fibrinojen açısından çok zengin bir kan komponentidir Her bir ünite 10-15 mL hacimdedir ve her ünite, en az 80 ünite Faktör VIIIc ve 150 mg Fibrinojen içerir Bununla birlikte, orjinalinin %50’si kadar vWF ve %25’i kadar da Faktör XIII ihtiva etmektedir Saklama koşulları, Taze Donmuş Plazma ile aynıdır Kullanım Endikasyonları : Fibrinojen replasmanı, Hemofili A hastalarında Faktör VIII replasmanı, Von Willebrand Hastalığı ve Faktör XIII replasmanı olarak sayılabilir Tedavi dozu, 70 kg için 10 ünitedir 4 Supernatant Plazma Cryopresipitatı ayrıldıktan sonra geriye kalan plazmadır Sadece, trombotik trombositopenik purpuralarda kullanılır