Geçmişten Günümüze Türk Alemi (Hanedanlar,Hükümdarlar,Devlet Başkanları)

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-11-2012

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK ALEMİ (Hanedanlar,Hükümdarlar,Devlet Başkanları)

HUNLAR

Tarihte bilinen ilk Türk siyasi kuruluşu olan Hun Devleti, bir boylar ve uluslar topluluğudur

Çin’in kuzeyinde, Orhon Selenga ırmakları ve Ötügen merkez olmak üzere kurulan bu büyük imparatorlukta Türklerle birlikte Moğollar, Tunguzlar gibi kavimler de yer alırdı

Ne var ki devleti kuran ve yöneten asıl unsurun Türkler olduğu konusunda belgeler ve kanıtlar vardır

BÜYÜK HUN İMPARATORLUĞU

Teoman veya Tuo – man (M

Ö

220 – 209)

Mete (Oğuz Han) veya Mao – Dun (M

Ö 209 – 174)

Lao Şang (M

Ö 174 – 161)

Çün – Çın (M

Ö 161 – 126)

İ –Çin – Hsien(M

Ö 126 – 114)

Vu – Vey (M

Ö 114 – 105)

Vu – Şı – Lu –Ir (M

Ö 105 – 101)

Çu-Li Hu (M

Ö 101 – 10)

Çü-Di, Hu (M

Ö 101 – 96)

Hu-Lu-Ku (M

Ö 96 -85)

Huandi (M

Ö 85 – 68)

Hsü- Lü, Çüan –Çu (M

Ö 68 – 60)

Taht kavgaları (M

Ö 60 -58)

Hu-Han-Ye (M

Ö 58–31)

Cu-Di (M

Ö 31 – 31)

Fu-Çu-Ley-Cu-Di (M

Ö 30–20)

Su-Hsien-Cu-Di (M

Ö 20–12)

Çu-Ya-Cu-Di (M

Ö 12–8)

Vu-Çu-Liu-Cu-Di (M

Ö 8 -M

S 13)

Vu-Ley-Cu-Di (13–18)

Hu-Tu-Ir-Sıtao-Gao-Cu-Di (18–46)

Wu-Ta-Ti-Ho (46)

Pu-Nu (46–83)

MS 48 Yılında Hun İmparatorluğu İktidar mücadeleleri sonucu ikiye ayrıldı

Kuzey Orhun ve Dış Moğolistan yörelerine çekilen Kuzey Hunları bağımsızlıklarını korumaya devam ederken, Güney Hunları Çin hâkimiyeti altına girdi

Kuzey Hun Devleti

Pu-Nu (46–83)

San-Mu-Lu Tzı (83–84)

Yu-Liu (84–89)

Yü-Çu-Çien (89–93)

Kuzey Hun Devleti Çinliler ve Sienpilerin baskısı sonucu dağıldı

Hun boyları kalabalık kitleler halinde batıya göç etti

Güney Hun Devleti

Hu-Han-Sie-Di (48–56)

Çıu-Fu-Yu-Di (56–57)

İ-Fa-Yu-Di (57–59)

Hsien-Tung-Şı-Çu-Tı (59–63)

Çıu-Çu-Cü-Lin-ti (63)

Hu-Yeh-Şıh-Çu-Hı-Tı (63–85)

İ-Tu-Yi-Lü (85–88)

Hsiu-Lan-Şu-Hı-Dı (88–93)

Kuzey hun Devleti dağılınca, imparatorluk güneye geçti

Ting-Tu--Şu-Cu-Hu-Ti(94–98)

Van-Sı-Cu-Ti (98–124)

Vu-çi-Hu-Hu-Şı-Co (124–127)

Çü-Çı-Cu-Şı-Çu-Çiu (127–140)

Çü-Hsıu (140–143)

Hu-Lan-Cu-Şı-Cu-Cu-Çin (143–147)

İ-Ling-Şı-Çu-Çin (147–177)

Hu-Çıng (177–179)

Çiang-Çü (179–188)

Dı-Çı-Şı-Çu-Hu (188–195)

Hu-Çu-Çuan (195–216)

216’da Güney hun Devleti yıkıldı

Bununla birilikte Asya Hunları 5

yy

’ın sonuna kadar varlıklarını korudular, Çin ‘in çeşitli yerlerinde kısa ömürlü küçük devletler kurdular

Avrupa Hun İmparatorluğu

(374/ 375? – 453/496?)

Aral Gölü ve Türkistan bölgelerinde yaşayan Hun halkları, iklim değişikliği veya doğudan gelen baskılarla Volga’nın batısına geçtiler

Boy beylerinin önderliğinde Avrupa’ya girdiler

Balamir (374/375?)

Haraton, Başbuğ Uldız, ikinci boybeyi Upratos (kuzeydoğu) ; Muncuk (doğu)

Aybars; Rua (422–434)

Bleda ve Atilla birlikte (434–445)

Atilla tek başına (445–453)

İlek (453–454)

Dengizik (454–469)

İrnek (469)

Atilla’nın oğulları imparatorluğun birliğini sağlayamadılar

İrnek, Hunların büyük bölümüyle Karadeniz’in batı kıyılarına döndü

Dipnot: Hunlarla ilgili tarihi kayıtlar yalnız Çin belgelerinde bulunduğu için, hun adlarında bu kaynaklara uyulması zorunlu olmuştur

10-11-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Geçmişten Günümüze Türk Alemi (Hanedanlar,Hükümdarlar,Devlet Başkanları) GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE TÜRK ALEMİ (Hanedanlar,Hükümdarlar,Devlet Başkanları) HUNLAR Tarihte bilinen ilk Türk siyasi kuruluşu olan Hun Devleti, bir boylar ve uluslar topluluğudur Çin’in kuzeyinde, Orhon Selenga ırmakları ve Ötügen merkez olmak üzere kurulan bu büyük imparatorlukta Türklerle birlikte Moğollar, Tunguzlar gibi kavimler de yer alırdı Ne var ki devleti kuran ve yöneten asıl unsurun Türkler olduğu konusunda belgeler ve kanıtlar vardır BÜYÜK HUN İMPARATORLUĞU Teoman veya Tuo – man (MÖ 220 – 209) Mete (Oğuz Han) veya Mao – Dun (MÖ 209 – 174) Lao Şang (MÖ 174 – 161) Çün – Çın (MÖ 161 – 126) İ –Çin – Hsien(MÖ 126 – 114) Vu – Vey (MÖ 114 – 105) Vu – Şı – Lu –Ir (MÖ 105 – 101) Çu-Li Hu (MÖ 101 – 10) Çü-Di, Hu (MÖ 101 – 96) Hu-Lu-Ku (MÖ 96 -85) Huandi (MÖ 85 – 68) Hsü- Lü, Çüan –Çu (MÖ 68 – 60) Taht kavgaları (MÖ 60 -58) Hu-Han-Ye (MÖ 58–31) Cu-Di (MÖ 31 – 31) Fu-Çu-Ley-Cu-Di (MÖ 30–20) Su-Hsien-Cu-Di (MÖ 20–12) Çu-Ya-Cu-Di (MÖ 12–8) Vu-Çu-Liu-Cu-Di (MÖ 8 -MS 13) Vu-Ley-Cu-Di (13–18) Hu-Tu-Ir-Sıtao-Gao-Cu-Di (18–46) Wu-Ta-Ti-Ho (46) Pu-Nu (46–83) MS 48 Yılında Hun İmparatorluğu İktidar mücadeleleri sonucu ikiye ayrıldı Kuzey Orhun ve Dış Moğolistan yörelerine çekilen Kuzey Hunları bağımsızlıklarını korumaya devam ederken, Güney Hunları Çin hâkimiyeti altına girdi Kuzey Hun Devleti Pu-Nu (46–83) San-Mu-Lu Tzı (83–84) Yu-Liu (84–89) Yü-Çu-Çien (89–93) Kuzey Hun Devleti Çinliler ve Sienpilerin baskısı sonucu dağıldı Hun boyları kalabalık kitleler halinde batıya göç etti Güney Hun Devleti Hu-Han-Sie-Di (48–56) Çıu-Fu-Yu-Di (56–57) İ-Fa-Yu-Di (57–59) Hsien-Tung-Şı-Çu-Tı (59–63) Çıu-Çu-Cü-Lin-ti (63) Hu-Yeh-Şıh-Çu-Hı-Tı (63–85) İ-Tu-Yi-Lü (85–88) Hsiu-Lan-Şu-Hı-Dı (88–93) Kuzey hun Devleti dağılınca, imparatorluk güneye geçti Ting-Tu--Şu-Cu-Hu-Ti(94–98) Van-Sı-Cu-Ti (98–124) Vu-çi-Hu-Hu-Şı-Co (124–127) Çü-Çı-Cu-Şı-Çu-Çiu (127–140) Çü-Hsıu (140–143) Hu-Lan-Cu-Şı-Cu-Cu-Çin (143–147) İ-Ling-Şı-Çu-Çin (147–177) Hu-Çıng (177–179) Çiang-Çü (179–188) Dı-Çı-Şı-Çu-Hu (188–195) Hu-Çu-Çuan (195–216) 216’da Güney hun Devleti yıkıldı Bununla birilikte Asya Hunları 5 yy’ın sonuna kadar varlıklarını korudular, Çin ‘in çeşitli yerlerinde kısa ömürlü küçük devletler kurdular Avrupa Hun İmparatorluğu (374/ 375? – 453/496?) Aral Gölü ve Türkistan bölgelerinde yaşayan Hun halkları, iklim değişikliği veya doğudan gelen baskılarla Volga’nın batısına geçtiler Boy beylerinin önderliğinde Avrupa’ya girdiler Balamir (374/375?) Haraton, Başbuğ Uldız, ikinci boybeyi Upratos (kuzeydoğu) ; Muncuk (doğu) Aybars; Rua (422–434) Bleda ve Atilla birlikte (434–445) Atilla tek başına (445–453) İlek (453–454) Dengizik (454–469) İrnek (469) Atilla’nın oğulları imparatorluğun birliğini sağlayamadılar İrnek, Hunların büyük bölümüyle Karadeniz’in batı kıyılarına döndü Dipnot: Hunlarla ilgili tarihi kayıtlar yalnız Çin belgelerinde bulunduğu için, hun adlarında bu kaynaklara uyulması zorunlu olmuştur