10-11-2012
|
#2
|
|
Prof. Dr. Sinsi
|
Dünyada Ve Türkiye'de Geleneksel Başgiyimleri
Türban
Farsça dulband kelimesi Türkçe'ye tülbent olarak geçmiştir Türkçe'den Fransızca'ya turban olarak geçen sözlük yeniden Türkçe'ye adapte edilmiştir Aslen türban sözcüğü çoğunlukla Sih erkeklerinin giydiği uzun baş sargısı anlamına gelir İslam'daki başörtüsü anlamına gelmemesine ve İslamî yazınlarda tesettürün bir parçası olan başgiyiminin bu şekilde adlandırılmamasına rağmen, 20 yüzyılın son yıllarında ve 21 yüzyılın ilk yıllarında, Türkiye'deki siyasal İslam tartışmaları sırasında bazı taraflarca, yanlış bir kelime kullanımı olarak, başörtüsü sözcüğü yerine İslam'daki hicab kavramının siyasal İslamcılarca uygulanması anlamında kullanılmıştır Bununla birlikte sözcük İslam'daki başörtüsünü veya tesettürün bir türünü veya bölümünü tanımlamaz
Türban, genellikle pamuklu veya ipek kumaştan yapılmış, başa veya fes, kavuk gibi bir iç şapkanın üzerine sarılan uzun baş örtüsü Müslüman ve sih toplumlarında, genellikle Asya ülkelerinde yaygındır Fes veya kavuk üzerine sarılan türban Türkçe'de sarık olarak anılır
Kökenbilim
Türban kelimesinin kökeni Farsça dulband kelimesine dayanır Türkçe'de tülbent olarak kullanılan kelime Fransızca'yaturban olarak geçmiştir Bu nedenle Türkçe'de halen tülbent veya baş örtüsü anlamlarında da kullanılır
1982 yılından önce Türkiye de yayınlanmış bulunan hiçbir Türkçe sözlükte rastlanılmayan ve bilinmeyen bir kelimedir Zaman zaman sıkma baş ile aynı anlamda kullanılır
Türban kullanımı
Türban diğer milletlerde kullanıldığı şekli ile Türkler arasında yaygınlaşmamıştır Sarık ise Osmanlı Devleti zamanında Osmanlı sultanları ve din büyükleri tarafından takılırdı Bugün özellikle Batı'da türban kavramı Sihlerle yakından ilişkilendirilmiştir
1 Sihlerde Türban
Vaftiz olmuş Sihler inanışları gereği saçlarını kesemezler Türban takmak zorunlu değildir ancak türban uzun saçı toplamak için çok kullanışlıdır Zamanla saçı uzun olmayanlar da bu geleneksel başlığı takmaya başlamışlardır Özellikle Batı'da Sihler için türban kimlikleriyle ilgili bir öğe haline de gelmiştir Sihler taktıkları türbanı, daha çok, Pencapça "türban" anlamına gelen ve daha saygın bir isim olduğu kabul edilen dastār (ਦਸਤਾਰ) olarak anarlar Hintçe'de türban için kullanılan sözcük pagṛī`dir
2 Müslüman Toplumlarda Türban
Türban İslam kültürü açısından da önemli bir motiftir ve kadınlar tarafından takılır
3 Sudan'da Türban
Sudan'da takılan beyaz türban toplumsal statü göstergesidir
4 Arap Yarımadasında Türban
Türban Arap Yarımadası'nda yüzü ve başı doğrudan güneş ışığından korumak için geleneksel olarak takılır Nitekim türbanın Arap geleneklerinde farklı bir yeri vardır Eski Arap kültüründe bir kişinin türbanını atmak, düşürmek hakaret olarak kabul edilirdi
5 Şiilerde Türban
Türban Şii liderler arasında da yaygındır
6 Osmanlı'da Türban
Osmanlılarda başlık olarak Sarık kullanılırdı Osmanlı padişahları da başlangıçtan II Mahmud dönemine kadar sarık takmışlardırYukarıdaki resimde Yavuz Sultan Selim'in sarıklı resmi görülmektedir
OSMANLIDA ERKEK BAŞGİYİMLERİ
Türban Tartışmaları
11 Eylül saldırıları, Irak ve Afganistan'ın işgali ve sonrasında yaşananlar dünyada Müslümanlara olan önyargıyı artırmış, nefret suçu olarak tabir edilen saldırılarda büyük bir artış görülmüştür Müslüman veya Arap olmayan ve türban takan toplumun çoğunluğunu oluşturan Sihler ve türban takan diğer azınlıklar da bu saldırılardan paylarını almışlardır Bu durum batı medyasında büyük yankı bulmuştur
Çağdaş Türkiye'de türban sorunu, İslam dininde yer alan hicaba (bugün Türkiye'de gerek kavramsal gerek somut anlamda daha sıklıkla başörtüsü olarak anılır) dair farklı bir bakış açısını tanımlamak için kullanılmıştır Gelenekselleşen başörtmeden ayrı olarak siyasî temellere sahip olduğu düşünülen başörtme eylemine ve başörtüsüne türban takmak veya türban nitelemeleri yapılmıştır Geleneksel örtü şekli ile çağdaş ve sıklıkla siyasî bir vurgu barındırdığı düşünülen örtü şekli tarzındaki bu ayrım birçok taraftar toplamış, hem olumlu hem olumsuz yorumlar almıştır Bununla birlikte Türkiye dışında türban sözcüğünün bu anlamda kullanılmazken, İslamî kaynaklarda da kadınların örtünmelerine ve kullandıkları başörtüsüne türban denmez
|
|
|
|