Sarayda Kadın Olmak - Sarayda Çocuk Olmak

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-10-2012

ŞEHZADELER VE HANIM SULTANLAR

Osmanlı hanedan politikasıyla yönetilen imparatorluğun üst düzeydeki görevlileri sarayda Harem-i Hümayun’da ve buna bağlı Enderun’da özenle yetiştirilen saray ağaları arasından seçilirdi

Hanedanda doğan padişah kızları (hanım sultanlar) erkekler (şehzadeler) iktidarın pay sahipleriydi

Doğumlarında (Veladet-i Hümayun) hazırlanan beşik alaylarıyla halka takdim edilirlerdi

Hanım sultanlar çoğu zaman şehzadelerin sünnet düğünleriyle birlikte düzenlenen çok görkemli şenliklerle evlenirlerdi

Damadın görevinin önemine göre hanım sultanların statüsü artardı

Evlenen padişah kızları başlangıçta eşlerinin görev yerine birlikte gider ve ziyaret için bile olsa Saray’ın iznini almadan merkeze gelemezlerdi

16

yüzyıl sonuna kadar şehzadeler sancağa gönderilerek o bölgenin yönetiminde bulunuyorlar ve böylece ülke yönetimine hazırlanıyorlardı

Şehzadelerin sancağa çıkması onların yetişkinliklerinin göstergesi politik kariyerlerinin başlangıcı sayılırdı

Sancağa çıkış üst düzey devlet ricalinin katılımıyla resmî bir törenle olurdu

Şehzadeler tören kaftanlarını giyer mücevherlerle bezeli eyerler vurulmuş atlar üzerinde maiyetiyle yola çıkardı

16

yüzyıl sonuna kadar yapılan seferler sırasında şehzadeler ordu kanatlarına komuta ediyor veya merkeze çağrılıp babalarının yerine vekalet ediyorlardı

Zaman zaman şehzadelerin etrafında oluşan yönetici sınıfın özellikle lalaların (şehzade danışmanı) etkisiyle tahtı ele geçirmek için bazen padişahla bazen diğer şehzadelerle şiddetli taht kavgaları yaşanıyordu

Bunu önlemek amacıyla
16

yüzyılın sonundan itibaren şehzadelerin sancağa gönderilmemesi ve şehzadelikleri süresince çocuk sahibi olmamaları kararı alınmıştı

İÇ GİYİMDEN KAFTANLARA

Sarayın kıyafet koleksiyonuna bakıldığında 1550’yi bulan giyim kuşam içinde yüz civarında çocuk giysisi bulunur

Bunlara; zıbın denilen iç çamaşırları donlar çocuk bezleri iç entariler dış kaftanlar şalvarlar baş giyimleri ve pabuçlar da dahildir

Son devre ait kıyafetler çok azdır bunlar da satın alma yoluyla koleksiyona katılmıştır

Osmanlılarda kadın erkek ve çocuk kıyafetlerinde ölçülerinden başka fark yoktur

Kıyafet iç giyimin üzerine giyilen altta şalvar üstte bürümcük gömlek iç entarisi ve dış kaftandan oluşur

Çocukların iç giyiminde pamuklunun tülbent gibi en ince patiska gibi sık dokunmuş olanından dikilmiş zıbınlar başta gelir

Bunlar içleri genellikle bir tabaka pamukla kapitone edilmiş; basit çamaşırlardır

Uçkurla bağlanan kullanımı kolay çocuk donları ise ince tülbentten dikilirdi

Mevsime göre; ağır ipekli kumaştan dikilen kaftanların içine kürk kaplanır veya günlük kaftanlar pamukla kapitone edilirdi

Törenlerde giyilen ağır ipekli kaftanlar yere kadar uzun boyları gene yere kadar inen ve omuzlardan geriye atılan kollarıyla dikkati çeker

Osmanlılarda baş giyimi çok önemlidir

Ev içinde ve dışında hiç kimse başı açık gezmezdi bu toplumda affedilmeyen bir hata idi

Geceleri bile yatarken gecelik takkeleri giyilirdi

Padişahlar genellikle dilimli renkli uzun tepeliklerin etrafına sarılan tülbentlerle büyüyen sarıklar giyerdi

Küçük şehzadeler de başlarında kocaman sarıklarla gezerlerdi

Bu başlıklar çok değerli mücevherli sorguçlarla süslenirdi

Saraylı kadınlar ise başlarına kısa basık fesler altı dar üstü geniş veya tam tersi özellikte hotozlar giyerlerdi

Saraylı kadınların statüleri bu baş giyimlerine taktıkları mücevherlerle belirlenirdi

Hanedan içinde doğan kız çocukları da küçüklüklerinden itibaren böyle mücevherlerle donatılırdı

BÜYÜMÜŞTE KÜÇÜLMÜŞLER

Çocuk giyimleri büyükleri gibi 16

ve 17

yüzyıllar boyunca değişmeden devam etmiştir

18

yüzyılda daha basit kumaşlardan dikilmiş kaftanlar giymişlerdir

19

yüzyıl başlarında kıyafetlerin kesimlerinde fazla değişiklik olmamakla beraber kullanılan süsleme malzemesinin artığı görülür

Avrupa’dan gelen geniş yaldızlı harçlar bükme ipek kordonlar oyalar ve danteller elbiseleri süsler

Entarilerin ön etek uçları yırtmaçları kol ağızları ve kol yırtmaçlarına konan bu harçlarla kesimin detayları belirginleşmiş abartılı bir görünüş kazanmıştır

Bu devirdeki padişahların yetişkin kızlarının gücü artmış dışarıdaki terzilerle kalfaları aracılığıyla bağlantı kurarak dikiş diktirmişlerdir

Yüzyılın ilk yarısının en önemli olaylardan biri hiç şüphesiz 1828 yılında Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıdır

Bu operasyonu gerçekleştiren II

Mahmud bir kıyafet devrimi yaparak yeni kuracağı ordunun kıyafetini de Batılı tarzda değiştirmiş; askerin başına fes giydirilmiştir

Bir müddet sonra pantolon ve ceketten oluşan üniforma tarzındaki kıyafetler çocuk giyimine de hakim olmuştur

Çocuk giyim kuşamı büyüklerin giysilerinin küçük ölçülerde olanıydı

Kumaş malzemesi deseni kesimi dikiş özellikleri bakımından 16

yüzyıldan 20

yüzyıl başına kadar ki saray giyim kuşam koleksiyonunun bir özetini çocuk giysilerinde izleyebilirsiniz

10-10-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Sarayda Kadın Olmak - Sarayda Çocuk Olmak ŞEHZADELER VE HANIM SULTANLAR Osmanlı hanedan politikasıyla yönetilen imparatorluğun üst düzeydeki görevlileri sarayda Harem-i Hümayun’da ve buna bağlı Enderun’da özenle yetiştirilen saray ağaları arasından seçilirdi Hanedanda doğan padişah kızları (hanım sultanlar) erkekler (şehzadeler) iktidarın pay sahipleriydi Doğumlarında (Veladet-i Hümayun) hazırlanan beşik alaylarıyla halka takdim edilirlerdi Hanım sultanlar çoğu zaman şehzadelerin sünnet düğünleriyle birlikte düzenlenen çok görkemli şenliklerle evlenirlerdi Damadın görevinin önemine göre hanım sultanların statüsü artardı Evlenen padişah kızları başlangıçta eşlerinin görev yerine birlikte gider ve ziyaret için bile olsa Saray’ın iznini almadan merkeze gelemezlerdi 16 yüzyıl sonuna kadar şehzadeler sancağa gönderilerek o bölgenin yönetiminde bulunuyorlar ve böylece ülke yönetimine hazırlanıyorlardı Şehzadelerin sancağa çıkması onların yetişkinliklerinin göstergesi politik kariyerlerinin başlangıcı sayılırdı Sancağa çıkış üst düzey devlet ricalinin katılımıyla resmî bir törenle olurdu Şehzadeler tören kaftanlarını giyer mücevherlerle bezeli eyerler vurulmuş atlar üzerinde maiyetiyle yola çıkardı 16 yüzyıl sonuna kadar yapılan seferler sırasında şehzadeler ordu kanatlarına komuta ediyor veya merkeze çağrılıp babalarının yerine vekalet ediyorlardı Zaman zaman şehzadelerin etrafında oluşan yönetici sınıfın özellikle lalaların (şehzade danışmanı) etkisiyle tahtı ele geçirmek için bazen padişahla bazen diğer şehzadelerle şiddetli taht kavgaları yaşanıyordu Bunu önlemek amacıyla 16 yüzyılın sonundan itibaren şehzadelerin sancağa gönderilmemesi ve şehzadelikleri süresince çocuk sahibi olmamaları kararı alınmıştı İÇ GİYİMDEN KAFTANLARA Sarayın kıyafet koleksiyonuna bakıldığında 1550’yi bulan giyim kuşam içinde yüz civarında çocuk giysisi bulunur Bunlara; zıbın denilen iç çamaşırları donlar çocuk bezleri iç entariler dış kaftanlar şalvarlar baş giyimleri ve pabuçlar da dahildir Son devre ait kıyafetler çok azdır bunlar da satın alma yoluyla koleksiyona katılmıştır Osmanlılarda kadın erkek ve çocuk kıyafetlerinde ölçülerinden başka fark yoktur Kıyafet iç giyimin üzerine giyilen altta şalvar üstte bürümcük gömlek iç entarisi ve dış kaftandan oluşur Çocukların iç giyiminde pamuklunun tülbent gibi en ince patiska gibi sık dokunmuş olanından dikilmiş zıbınlar başta gelir Bunlar içleri genellikle bir tabaka pamukla kapitone edilmiş; basit çamaşırlardır Uçkurla bağlanan kullanımı kolay çocuk donları ise ince tülbentten dikilirdi Mevsime göre; ağır ipekli kumaştan dikilen kaftanların içine kürk kaplanır veya günlük kaftanlar pamukla kapitone edilirdi Törenlerde giyilen ağır ipekli kaftanlar yere kadar uzun boyları gene yere kadar inen ve omuzlardan geriye atılan kollarıyla dikkati çeker Osmanlılarda baş giyimi çok önemlidir Ev içinde ve dışında hiç kimse başı açık gezmezdi bu toplumda affedilmeyen bir hata idi Geceleri bile yatarken gecelik takkeleri giyilirdi Padişahlar genellikle dilimli renkli uzun tepeliklerin etrafına sarılan tülbentlerle büyüyen sarıklar giyerdi Küçük şehzadeler de başlarında kocaman sarıklarla gezerlerdi Bu başlıklar çok değerli mücevherli sorguçlarla süslenirdi Saraylı kadınlar ise başlarına kısa basık fesler altı dar üstü geniş veya tam tersi özellikte hotozlar giyerlerdi Saraylı kadınların statüleri bu baş giyimlerine taktıkları mücevherlerle belirlenirdi Hanedan içinde doğan kız çocukları da küçüklüklerinden itibaren böyle mücevherlerle donatılırdı BÜYÜMÜŞTE KÜÇÜLMÜŞLER Çocuk giyimleri büyükleri gibi 16 ve 17 yüzyıllar boyunca değişmeden devam etmiştir 18 yüzyılda daha basit kumaşlardan dikilmiş kaftanlar giymişlerdir 19 yüzyıl başlarında kıyafetlerin kesimlerinde fazla değişiklik olmamakla beraber kullanılan süsleme malzemesinin artığı görülür Avrupa’dan gelen geniş yaldızlı harçlar bükme ipek kordonlar oyalar ve danteller elbiseleri süsler Entarilerin ön etek uçları yırtmaçları kol ağızları ve kol yırtmaçlarına konan bu harçlarla kesimin detayları belirginleşmiş abartılı bir görünüş kazanmıştır Bu devirdeki padişahların yetişkin kızlarının gücü artmış dışarıdaki terzilerle kalfaları aracılığıyla bağlantı kurarak dikiş diktirmişlerdir Yüzyılın ilk yarısının en önemli olaylardan biri hiç şüphesiz 1828 yılında Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıdır Bu operasyonu gerçekleştiren II Mahmud bir kıyafet devrimi yaparak yeni kuracağı ordunun kıyafetini de Batılı tarzda değiştirmiş; askerin başına fes giydirilmiştir Bir müddet sonra pantolon ve ceketten oluşan üniforma tarzındaki kıyafetler çocuk giyimine de hakim olmuştur Çocuk giyim kuşamı büyüklerin giysilerinin küçük ölçülerde olanıydı Kumaş malzemesi deseni kesimi dikiş özellikleri bakımından 16 yüzyıldan 20 yüzyıl başına kadar ki saray giyim kuşam koleksiyonunun bir özetini çocuk giysilerinde izleyebilirsiniz