Osmanlı Gemileri Ve (Kaptanlarının) Tanıtımları

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-10-2012

Eski Türk Denizcilerinin Kullandıkları Gemiler
A KÜREKLE YÜRÜYEN GEMİLER

UÇURMA: Süratli bir kayık olup hafif donamaya dahildi

VARNA BEŞ ÇİFTESİ: Hafif donanmadan beş çifte kürekli süratli kayık

KARAMÜRSEL: İstanbul ile MArmara sahilleri arasında işleyen birbuçuk direkli ve sivri üçgen yelkenli, yarım güverteli Marmara kayığı

Hem kürek hem yelkenle giderdi

AKTARMA: Tuna'da kullanılan nehir gemisi

Ayrıca düşamandan alınan ganimet tekneye de bu isim verilirdi

ÜSTÜAÇIK: Tuna'da kullanılan gemilerden

Bİr dümenci ve skiz kürekçisi vardı

NAkliyatta kullanılırdı

ÇİFTE KAYIĞI: Bİr çeşit nehir kayığı

BROLİK: Sığ yerlere girebilen hafif donanma gemisi

İçinde yedi levent bulunurdu

CELİYYE: Nehir ve ırmaklarda kullanılan hafif donanma gemisi

ÇAMLICA: Tuna'da işleyen nakliye gemilerinden

KÜTÜK: Sığ sularda ve çıkarma işlerinde kullanılır, altı düzce, döşemeli, başı kalkık ve içeriye bükülmüş gemi

Bugünkü mavnalara benzer

Çeşitli nakliye işlerinde kullanılır

Tek kürekli ve yelkenlidir

AT KAYIĞI: Tımarlı sipahinin nakli için Çardak ile Gelibolu arasında kullanılan küçük mavna

Dört küreklidir

KANCABAŞ: Hafif filoya dahil, üstü açık ve sahillere sokulur, nehirlere girer bir gemi

ŞAYKA: Altı düz büyük kayık

20-50 savaşçı taşır

Özi, Dinyeper ve Tuna nehitlerinde işleyen gemilerdendir

Üç topla mücehhez olup nehir sahil muhafazasında kullanılırdı

Çayka da denir

İŞKAMPAVYE: Hafif donanmaya dahil Tuna gemilerinden

Kürekli olup haberci gemisi olarak kullanılırdı

ŞAHTUR: Hafif donanma gemilerindendi ve Fırat nehrinde eşya nakli için de kullanılırdı

ÇEKELVE: İki direkli ve büyük yük gemilerindendir

KIRLANGIÇ: Hafif donanmanın karakol ve haberleşme işlerini gören ve yüz kişilik mürettebatı olan gemidir

Ayrıca tüccar kırlangışları da olurdu

FİRKATE: 10-17 oturaklı olup her küreğini 2-3 kişi çekerdi

Hafif donanmadandır, nehirlerde de kullanılırdı

Savaş sırasında 80 savaşçı taşırdı

KALİTE: Ağır donanmadandır

Frenkler, kalyota, galita, galyot derlerdi

19-24 oturaklı olup harp zamannında 220 savaşçı taşırdı

Bilhassa düşmanı takip için kullanıldığından baş tarafında da topu vardı

PERKENDE: Pergengi, birgende veya perkandi de denirdi

Yabancıların brigantin dedikleri gemidir

18-19 oturaklı, baş tarafında topu bulunan ağır donanma gemilerindendir

MAVNA: 26 oturaklı, iki katlı, kadırgadan daha yüksek ve geniş bir ağır donanma gemisidir

Küreklerini yedişer kişi çekerdi

Bütün mevcudu 600 kadar olurdu

364 kürekçisi vardı

24 topu bulunurdu, bir veya iki latin yelken kaldırıdı

GIRAB: Uzun, başı sivri ve keskin bir ağır donanma gemisi

Güvertesi altında kürek çekilirdi

Savaş goraplarının küpeşteleri gayet yüksek olurdu

KADIRGA: Frenklerin gali veya galer dedikleri gemidir

25 oturaklı olup her küreğini 4-5 kürekçi çekerdi

Boyları gayet uzun, ensiz, su ilşe beraber denecek kadar alçak ve son derece süratli idiler

35 gemici, 196 kürekçi ve 100 savaşçısı vardı

Baş tarafında üç tane olmak üzere 13 topu bulunurdu

BAŞTARDE: Kadırganın büyüğüdür

26-36 oturaklı olup her küreğini yedi kişi çekerdi

Kaptan Paşa baştardesi 36 oturaklı olup, 500 kürekçi, 216 savaşçı ve gemicilerle birlikte 800 mevcutlu idi

Baş tarfında üç ağır ve yanlarında hafif topları bulunurdu

KAlyonların ehemmiyet kazanmasından sonra Kaptan Paşalar harp sırasında "baş kapudâne" denen kalyona binerlerdi

BAŞTARDE-İ HÜMÂYUN: Padişahlar için yapılan "hünkâr baştardesi"dir

Teknesi, kürekleri, yelken ve direkleri yeşil boyalı olurdu

Yeşil sancak çekerdi

Bir sefere serdar olan vezir bu baştardeye biner ve kendi bayrağını çekerdi

(Bir tanesi istanbul deniz müzesinde mevcuttur ve bu tekne dünya üzerinde kalan son gerçek kadırga'dır)

B YELKENLE YÜRÜYEN GEMİLER

ATEŞ GEMİSİ: Harp sırasında düşman donanmasını yakmak için kullanılırdı

İçleri yanıcı madde dolu olup huhsusi olarka yapılmışlardı

İçindeki gemiciler, hedefe yaklaşınca geminin arka lumbarlarından denize atlayıp, arkadaki kayığa biner kaçarlardı

ŞALOPE: İki direğinde sübye denen iki küçük düz yelken bulunan ambarsız bir gemi idi

Haberleşme için kullanılır, içinde 62 kişi bulunurdu

12 topu vardı

BRİK: Her iki direği kabasorta denen dört köşe yelkenli idi

Zamanın en süratli harp gemisi olup ambarsızdı ve 70 müretterbatı vardı

Lumbarlı olan küpeştelerinde 8 kadar top bulunurdu

USKUNA: Birinci direğinde kabasorta ve ikincisinde sübye denen düz yelken bulunurdu

16 kadar topu ve 90 mürettebatı vardı

ŞEHTİYE: Büyükleri üç, küçükleri iki direkli olup 200 kadar mürtettebatı bulunurdu

Şitye de denirdi

AĞRIPAR: Büyük gemilerden olup 16

asırda 30'dan fazla top taşıyanları vardı

KORVET: Üç direkli büyük harp gemilerinden olup yalnız güvertesinde 20-30 topu bulunurdu

19

asır başlarında gemi mürettebatı 174 kişi idi

BARÇA: Hem nakliye, hem harp gemisi olarak kullanılır, kalyon çeşitlerinden altı düz2-3 direkli büyük teknelerdir

16

asır başlarında 80'den fazla topu bulunan barçalar kullanılmata idi

KALYON: Üç direkli, yelkenli büyük harp gemisidir

2-3 ambarlı olanları vardı

İki ambarlılard 60-80, üç ambarlılarda 80-110 top bulunurdu

Bizde ilk olarak İkinci Bayezid devrinde yapılmış olan kalyona "Göke" deniyordu ve 2 bin mevcutlu idi

Fakat gerek kalyon, gerek barçaların rüzgarsız hava yürütülmeleri imkansız olurdu

GÖKE, BARÇA, BURTON, KARAKA, KARAVELE, FİRKATEYN, KAPAK ve ÜÇ AMBARLI denen gemilerin hepsi kalyon çeşidindendir

FİRKATEYN: Üç direkli harp gemisidir

Hem güvertesinde hem de ambarlarında top bulunurdu

Çeşitli büyüklüklerde olanları vardır

30-70 topu olurdu, süratli hareket ederdi

KAPAK veya KAYPAK: İki ambarlı harp gemilerinden olup güvertesinde ve her bordasında iki sıra topu vardı

80-110 topu bulunurdu

800-1

000 mürettebat ve savaşçı taşırdı

ÜÇ AMBARLI: Kalyon sınıfının en büyüklerindendir

17

asır sonlarında yapılmaya başlandı

110-120 topu ve 800-1000 mürettebatı vardı

10-10-2012	#9
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlı Gemileri Ve (Kaptanlarının) Tanıtımları Eski Türk Denizcilerinin Kullandıkları Gemiler A KÜREKLE YÜRÜYEN GEMİLER UÇURMA: Süratli bir kayık olup hafif donamaya dahildi VARNA BEŞ ÇİFTESİ: Hafif donanmadan beş çifte kürekli süratli kayık KARAMÜRSEL: İstanbul ile MArmara sahilleri arasında işleyen birbuçuk direkli ve sivri üçgen yelkenli, yarım güverteli Marmara kayığı Hem kürek hem yelkenle giderdi AKTARMA: Tuna'da kullanılan nehir gemisi Ayrıca düşamandan alınan ganimet tekneye de bu isim verilirdi ÜSTÜAÇIK: Tuna'da kullanılan gemilerden Bİr dümenci ve skiz kürekçisi vardı NAkliyatta kullanılırdı ÇİFTE KAYIĞI: Bİr çeşit nehir kayığı BROLİK: Sığ yerlere girebilen hafif donanma gemisi İçinde yedi levent bulunurdu CELİYYE: Nehir ve ırmaklarda kullanılan hafif donanma gemisi ÇAMLICA: Tuna'da işleyen nakliye gemilerinden KÜTÜK: Sığ sularda ve çıkarma işlerinde kullanılır, altı düzce, döşemeli, başı kalkık ve içeriye bükülmüş gemi Bugünkü mavnalara benzer Çeşitli nakliye işlerinde kullanılır Tek kürekli ve yelkenlidir AT KAYIĞI: Tımarlı sipahinin nakli için Çardak ile Gelibolu arasında kullanılan küçük mavna Dört küreklidir KANCABAŞ: Hafif filoya dahil, üstü açık ve sahillere sokulur, nehirlere girer bir gemi ŞAYKA: Altı düz büyük kayık 20-50 savaşçı taşır Özi, Dinyeper ve Tuna nehitlerinde işleyen gemilerdendir Üç topla mücehhez olup nehir sahil muhafazasında kullanılırdı Çayka da denir İŞKAMPAVYE: Hafif donanmaya dahil Tuna gemilerinden Kürekli olup haberci gemisi olarak kullanılırdı ŞAHTUR: Hafif donanma gemilerindendi ve Fırat nehrinde eşya nakli için de kullanılırdı ÇEKELVE: İki direkli ve büyük yük gemilerindendir KIRLANGIÇ: Hafif donanmanın karakol ve haberleşme işlerini gören ve yüz kişilik mürettebatı olan gemidir Ayrıca tüccar kırlangışları da olurdu FİRKATE: 10-17 oturaklı olup her küreğini 2-3 kişi çekerdi Hafif donanmadandır, nehirlerde de kullanılırdı Savaş sırasında 80 savaşçı taşırdı KALİTE: Ağır donanmadandır Frenkler, kalyota, galita, galyot derlerdi 19-24 oturaklı olup harp zamannında 220 savaşçı taşırdı Bilhassa düşmanı takip için kullanıldığından baş tarafında da topu vardı PERKENDE: Pergengi, birgende veya perkandi de denirdi Yabancıların brigantin dedikleri gemidir 18-19 oturaklı, baş tarafında topu bulunan ağır donanma gemilerindendir MAVNA: 26 oturaklı, iki katlı, kadırgadan daha yüksek ve geniş bir ağır donanma gemisidir Küreklerini yedişer kişi çekerdi Bütün mevcudu 600 kadar olurdu 364 kürekçisi vardı 24 topu bulunurdu, bir veya iki latin yelken kaldırıdı GIRAB: Uzun, başı sivri ve keskin bir ağır donanma gemisi Güvertesi altında kürek çekilirdi Savaş goraplarının küpeşteleri gayet yüksek olurdu KADIRGA: Frenklerin gali veya galer dedikleri gemidir 25 oturaklı olup her küreğini 4-5 kürekçi çekerdi Boyları gayet uzun, ensiz, su ilşe beraber denecek kadar alçak ve son derece süratli idiler 35 gemici, 196 kürekçi ve 100 savaşçısı vardı Baş tarafında üç tane olmak üzere 13 topu bulunurdu BAŞTARDE: Kadırganın büyüğüdür 26-36 oturaklı olup her küreğini yedi kişi çekerdi Kaptan Paşa baştardesi 36 oturaklı olup, 500 kürekçi, 216 savaşçı ve gemicilerle birlikte 800 mevcutlu idi Baş tarfında üç ağır ve yanlarında hafif topları bulunurdu KAlyonların ehemmiyet kazanmasından sonra Kaptan Paşalar harp sırasında "baş kapudâne" denen kalyona binerlerdi BAŞTARDE-İ HÜMÂYUN: Padişahlar için yapılan "hünkâr baştardesi"dir Teknesi, kürekleri, yelken ve direkleri yeşil boyalı olurdu Yeşil sancak çekerdi Bir sefere serdar olan vezir bu baştardeye biner ve kendi bayrağını çekerdi (Bir tanesi istanbul deniz müzesinde mevcuttur ve bu tekne dünya üzerinde kalan son gerçek kadırga'dır) B YELKENLE YÜRÜYEN GEMİLER ATEŞ GEMİSİ: Harp sırasında düşman donanmasını yakmak için kullanılırdı İçleri yanıcı madde dolu olup huhsusi olarka yapılmışlardı İçindeki gemiciler, hedefe yaklaşınca geminin arka lumbarlarından denize atlayıp, arkadaki kayığa biner kaçarlardı ŞALOPE: İki direğinde sübye denen iki küçük düz yelken bulunan ambarsız bir gemi idi Haberleşme için kullanılır, içinde 62 kişi bulunurdu 12 topu vardı BRİK: Her iki direği kabasorta denen dört köşe yelkenli idi Zamanın en süratli harp gemisi olup ambarsızdı ve 70 müretterbatı vardı Lumbarlı olan küpeştelerinde 8 kadar top bulunurdu USKUNA: Birinci direğinde kabasorta ve ikincisinde sübye denen düz yelken bulunurdu 16 kadar topu ve 90 mürettebatı vardı ŞEHTİYE: Büyükleri üç, küçükleri iki direkli olup 200 kadar mürtettebatı bulunurdu Şitye de denirdi AĞRIPAR: Büyük gemilerden olup 16 asırda 30'dan fazla top taşıyanları vardı KORVET: Üç direkli büyük harp gemilerinden olup yalnız güvertesinde 20-30 topu bulunurdu 19asır başlarında gemi mürettebatı 174 kişi idi BARÇA: Hem nakliye, hem harp gemisi olarak kullanılır, kalyon çeşitlerinden altı düz2-3 direkli büyük teknelerdir 16 asır başlarında 80'den fazla topu bulunan barçalar kullanılmata idi KALYON: Üç direkli, yelkenli büyük harp gemisidir 2-3 ambarlı olanları vardı İki ambarlılard 60-80, üç ambarlılarda 80-110 top bulunurdu Bizde ilk olarak İkinci Bayezid devrinde yapılmış olan kalyona "Göke" deniyordu ve 2 bin mevcutlu idi Fakat gerek kalyon, gerek barçaların rüzgarsız hava yürütülmeleri imkansız olurdu GÖKE, BARÇA, BURTON, KARAKA, KARAVELE, FİRKATEYN, KAPAK ve ÜÇ AMBARLI denen gemilerin hepsi kalyon çeşidindendir FİRKATEYN: Üç direkli harp gemisidir Hem güvertesinde hem de ambarlarında top bulunurdu Çeşitli büyüklüklerde olanları vardır 30-70 topu olurdu, süratli hareket ederdi KAPAK veya KAYPAK: İki ambarlı harp gemilerinden olup güvertesinde ve her bordasında iki sıra topu vardı 80-110 topu bulunurdu 800-1000 mürettebat ve savaşçı taşırdı ÜÇ AMBARLI: Kalyon sınıfının en büyüklerindendir 17 asır sonlarında yapılmaya başlandı 110-120 topu ve 800-1000 mürettebatı vardı