Kanunname-İ İhtisab-İ Bursa-1502 (Bursa Belediyesi Kanunu)

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-10-2012

KANUNNAME-İ İHTİSAB-I BURSA'NIN UYGULANMASINA YÖNELİK SULTAN II BAYEZİD' TARAFINDAN YAYINLANAN FERMANLAR:

Mühimme 53 Hüküm 263

Mora ve Merestire sancaklarında vaki olan kadılara hüküm halen tahtı kazanız da ipek hasıl edip ve şira eyleyenler ipliğin atmasına bazı namamül nesneler halt edip saf ipek bey'i etmeyüp hile ve hüd'adan hali değillerdir

Deyü istima olmağın minbad tahtı Hükümetinizde bey'i ve şira olunan ipek gayet iyi saf ve pâk bey, olunmasın emr edip buyruğum

Vardukda bu bapda her biriniz bizzat mukayyet olup emrin feshi tahtı kazanızda ipek hasıl edip bey'i şira edenlere muhkem tenbih eyleyesiniz ki, minbad bey ettikleri harir saf pâk değer pahalariyle satup cüz'inden ve külliden olmaya namamül nesne halt edip hile ve hud'a etmeyenler deyüp her kim sattığı ipeğin içine olmakule nesneler halt edüp bey ve şira ettiği zahir olur ise ipeklerin ellerinden alup kendilerini hapis edip arzeyleyesin hususu mezbur mühimmatı umurdandır

Ogân veçhile mukayyet olup ziyade ikdam ve itmamda vakıt fevt etmeyesün

Mühimme 52 Hüküm 104

Ba tevtiri miri muhterem

Bağdat beylerbeyine ve kadısına bağzı tüccar tayfası Bağdat'a getirdikleri incilerin bey olunmak için ibrişime verdikler ibrişim kadimden olageldiği üzere sarfetmeyüp mücerred ağır gelmek için ziyade ibrişim sarfedüp bu sebeple incilerin bey olundukda ibrişimi bile vezin olunmağın bey ve şiralarında hile olduğu istimağ olunmağın buyurdum ki, Dergâhı muallâm çavuşlarından Abdi çavuş vardıkda bu bapda gereği gibi mukayyed olup göresin kadimden olageldiğine muhalif veçhi meşruh üzere hile ettikleri vaki ise men ve defi edip kadimden olugeldiği üzere amel edip minbad olugelene mugayir işlemeyenleri isim ve resimleri ile yazıp arz eylesin

Mühimme 52 Hüküm 695

İstanbul kadısına hüküm ki

Halen mahrusai İstanbul'da ibrişim bükenlerin sarfda bükdükleri ibrişimlerden akdem leğende ve teknede ve firengi, kuşaklık çir ile işleyen ibrişime dört ve altı ve sekiz kat olugelüp bükülüp halen malın, yalınkat olmağla müslümanlara külli zarar müterrettib olup alelhusus sabıkda bu bapda niza olundukda minbad yalınkat ibrişim işlenmeyüp, yalınkat ibrişim işleyen kimseler külli cerimeye müstehak olsun deyü mabeynlerinde muahede olunup muahitleri sebt ve tescil olunup hüccet verilmişken gerü memnu olmamağla kârhanelerde işlenen kumaşlar ilhak olup müslümanlara külli zararları olduğundan gayri miri kârhanelere dahi zarar ve ziyani olduğu ilam olunmağın buyurdum ki

Vusül buldukda bu babda mukayyet olup ehli hayrelerin ve kethudaların getürüp muhkem tembih ve te'kid eyliyesin ki sabıka verilen hüccet mucibince amel eyleyüp ibrişimi uslubu sabık üzere işlenüp minbad yalınkat ibrişim işletmeyüp kadimden olugeldüğü üzere leğende ve teknede ve firengi ve kuşaklık ve çir ile işlenen ibrişim dört ve altı kat işlettürüp emri şerifime muhalif iş ettirmeyesin anın gibi emri şerife muhalif yalınkat ibrişim işleyen kimseleri men eyleyüp memnun olmayanları hapis edüp yazup arz eyleyesin deyü bu hükmü humayunumun mazmunu ile amel edüp hilafına cevaz göstermeyesin

Divan Katiplerinden Hasan beye verildi

Bir sureti veçhi meşruh üzere Bursa kadısına

KANUNNAME-İ İHTİSAB-I BURSA'NIN KAZANDIRDIKLARI

1- Hemen bütün tarım ve hayvan ürünleriyle mevcut sanayi mamülleri gerek vasıf, gerek fiyat yönlerinden standard sayılabilecek esaslara bağlanmış ve özel bir teşkilatla bunlar daimi bir denetim altında tutulmuştur

2- Standard esasları ve narhların tesbitinde üreticilerin bilirkişilerin, halkın ve diğer ilgililerin fikirleri alınıp yazılı belge haline getirilmiştir

3- Tarım ürünleri değerlendirilirken, cins, tür, çeşitleri ile turfanda zamanları göz önünde bulundurularak fiyatları sabit tutularak sadece üretim mevsimine göre değiştirilmiştir

4- Sanayi mamüllerinden ham maddeler ve işçilik üzerinde durulmuş, gereken yerlerde bileşim ve boyutlar verilmiştir

5- Alım satımlarda tüccarlar ile, dükkanda veya seyyar satıcılar için ayrı kar hadleri konulmuş ve kâr payı genel olarak yüzde on olarak kabul edilmiştir

6- Türk Milleti:

a) Uygulanacak kanunları hazırlamada, halkın her sınıfına yer ve değer vermek suretiyle ileri ve geniş demokratik anlayışını,

b) Taşıma işlerinde nakliyecileri nalsız hayvan kullanmamağa ve fazla yük yüklememeğe zorlayarak yüksek insanlık duygularını,

c) Hayvanların ayaklarına mıh değirip sakatlayan nalbantların, iyi edinceye kadar bunlara bakmağa ve yemlerini vermeğe mahkum etmek yolu ile adelete saygı ve bağlılığını,

d) Şeker alış verişinde satıcıyı, şeker kellesini en çok üç katlı kağıtlara sarmağa ve kırıklarıyla tozlarını ayrı kağıda koydurup alıcıya göstermeğe ve ayrı fiyatla satmağa mecbur tutmakla da ticarette hak ve dürüstlüğe verdiği önemi,

fiilen ortaya koymuştur

7- "Kanunname-i İhtisab-ı Bursa" ve bunun düzenlenmesine temel olan Padişah Fermanından da anlaşılacağı gibi vatandaşların günlük yaşayış ve geçimi ile sıkı sıkıya ilgisi bulunan Belediye Kanunları, her Hakimlik bölgesinde ayrı ayrı ve doğrudan doğruya halkın ihtiyaç ve isteklerinden alınan ilhama dayanılarak düzenlenmiş ve Padişah otoritesi, sadece bunları yürürlüğe koyan bir tasdik şerhinden ibaret kalmıştır

KAYNAK: Türk Standartları Enstitüsü - 1998 - Ankara (Kitapçık)

10-10-2012	#4
Prof. Dr. Sinsi	Kanunname-İ İhtisab-İ Bursa-1502 (Bursa Belediyesi Kanunu) KANUNNAME-İ İHTİSAB-I BURSA'NIN UYGULANMASINA YÖNELİK SULTAN II BAYEZİD' TARAFINDAN YAYINLANAN FERMANLAR: Mühimme 53 Hüküm 263 Mora ve Merestire sancaklarında vaki olan kadılara hüküm halen tahtı kazanız da ipek hasıl edip ve şira eyleyenler ipliğin atmasına bazı namamül nesneler halt edip saf ipek bey'i etmeyüp hile ve hüd'adan hali değillerdir Deyü istima olmağın minbad tahtı Hükümetinizde bey'i ve şira olunan ipek gayet iyi saf ve pâk bey, olunmasın emr edip buyruğum Vardukda bu bapda her biriniz bizzat mukayyet olup emrin feshi tahtı kazanızda ipek hasıl edip bey'i şira edenlere muhkem tenbih eyleyesiniz ki, minbad bey ettikleri harir saf pâk değer pahalariyle satup cüz'inden ve külliden olmaya namamül nesne halt edip hile ve hud'a etmeyenler deyüp her kim sattığı ipeğin içine olmakule nesneler halt edüp bey ve şira ettiği zahir olur ise ipeklerin ellerinden alup kendilerini hapis edip arzeyleyesin hususu mezbur mühimmatı umurdandır Ogân veçhile mukayyet olup ziyade ikdam ve itmamda vakıt fevt etmeyesün Mühimme 52 Hüküm 104 Ba tevtiri miri muhterem Bağdat beylerbeyine ve kadısına bağzı tüccar tayfası Bağdat'a getirdikleri incilerin bey olunmak için ibrişime verdikler ibrişim kadimden olageldiği üzere sarfetmeyüp mücerred ağır gelmek için ziyade ibrişim sarfedüp bu sebeple incilerin bey olundukda ibrişimi bile vezin olunmağın bey ve şiralarında hile olduğu istimağ olunmağın buyurdum ki, Dergâhı muallâm çavuşlarından Abdi çavuş vardıkda bu bapda gereği gibi mukayyed olup göresin kadimden olageldiğine muhalif veçhi meşruh üzere hile ettikleri vaki ise men ve defi edip kadimden olugeldiği üzere amel edip minbad olugelene mugayir işlemeyenleri isim ve resimleri ile yazıp arz eylesin Mühimme 52 Hüküm 695 İstanbul kadısına hüküm ki Halen mahrusai İstanbul'da ibrişim bükenlerin sarfda bükdükleri ibrişimlerden akdem leğende ve teknede ve firengi, kuşaklık çir ile işleyen ibrişime dört ve altı ve sekiz kat olugelüp bükülüp halen malın, yalınkat olmağla müslümanlara külli zarar müterrettib olup alelhusus sabıkda bu bapda niza olundukda minbad yalınkat ibrişim işlenmeyüp, yalınkat ibrişim işleyen kimseler külli cerimeye müstehak olsun deyü mabeynlerinde muahede olunup muahitleri sebt ve tescil olunup hüccet verilmişken gerü memnu olmamağla kârhanelerde işlenen kumaşlar ilhak olup müslümanlara külli zararları olduğundan gayri miri kârhanelere dahi zarar ve ziyani olduğu ilam olunmağın buyurdum ki Vusül buldukda bu babda mukayyet olup ehli hayrelerin ve kethudaların getürüp muhkem tembih ve te'kid eyliyesin ki sabıka verilen hüccet mucibince amel eyleyüp ibrişimi uslubu sabık üzere işlenüp minbad yalınkat ibrişim işletmeyüp kadimden olugeldüğü üzere leğende ve teknede ve firengi ve kuşaklık ve çir ile işlenen ibrişim dört ve altı kat işlettürüp emri şerifime muhalif iş ettirmeyesin anın gibi emri şerife muhalif yalınkat ibrişim işleyen kimseleri men eyleyüp memnun olmayanları hapis edüp yazup arz eyleyesin deyü bu hükmü humayunumun mazmunu ile amel edüp hilafına cevaz göstermeyesin Divan Katiplerinden Hasan beye verildi Bir sureti veçhi meşruh üzere Bursa kadısına KANUNNAME-İ İHTİSAB-I BURSA'NIN KAZANDIRDIKLARI 1- Hemen bütün tarım ve hayvan ürünleriyle mevcut sanayi mamülleri gerek vasıf, gerek fiyat yönlerinden standard sayılabilecek esaslara bağlanmış ve özel bir teşkilatla bunlar daimi bir denetim altında tutulmuştur 2- Standard esasları ve narhların tesbitinde üreticilerin bilirkişilerin, halkın ve diğer ilgililerin fikirleri alınıp yazılı belge haline getirilmiştir 3- Tarım ürünleri değerlendirilirken, cins, tür, çeşitleri ile turfanda zamanları göz önünde bulundurularak fiyatları sabit tutularak sadece üretim mevsimine göre değiştirilmiştir 4- Sanayi mamüllerinden ham maddeler ve işçilik üzerinde durulmuş, gereken yerlerde bileşim ve boyutlar verilmiştir 5- Alım satımlarda tüccarlar ile, dükkanda veya seyyar satıcılar için ayrı kar hadleri konulmuş ve kâr payı genel olarak yüzde on olarak kabul edilmiştir 6- Türk Milleti: a) Uygulanacak kanunları hazırlamada, halkın her sınıfına yer ve değer vermek suretiyle ileri ve geniş demokratik anlayışını, b) Taşıma işlerinde nakliyecileri nalsız hayvan kullanmamağa ve fazla yük yüklememeğe zorlayarak yüksek insanlık duygularını, c) Hayvanların ayaklarına mıh değirip sakatlayan nalbantların, iyi edinceye kadar bunlara bakmağa ve yemlerini vermeğe mahkum etmek yolu ile adelete saygı ve bağlılığını, d) Şeker alış verişinde satıcıyı, şeker kellesini en çok üç katlı kağıtlara sarmağa ve kırıklarıyla tozlarını ayrı kağıda koydurup alıcıya göstermeğe ve ayrı fiyatla satmağa mecbur tutmakla da ticarette hak ve dürüstlüğe verdiği önemi, fiilen ortaya koymuştur 7- "Kanunname-i İhtisab-ı Bursa" ve bunun düzenlenmesine temel olan Padişah Fermanından da anlaşılacağı gibi vatandaşların günlük yaşayış ve geçimi ile sıkı sıkıya ilgisi bulunan Belediye Kanunları, her Hakimlik bölgesinde ayrı ayrı ve doğrudan doğruya halkın ihtiyaç ve isteklerinden alınan ilhama dayanılarak düzenlenmiş ve Padişah otoritesi, sadece bunları yürürlüğe koyan bir tasdik şerhinden ibaret kalmıştır KAYNAK: Türk Standartları Enstitüsü - 1998 - Ankara (Kitapçık)