|
Prof. Dr. Sinsi
|
Osmanlıca Karne Notlarına Ne Denirdi ? (Osmanlida Ögrenim Hayati)
Osmanlı Devletinde okula devam edip derslerine gayretle çalışan, aynı zamanda
uslu ve terbiyeli talebelere verilen Aferin Belgesi (Çamlıça Basın Yayın
Araştırma Kütüphanesi'nden)
Osmanlı devri mekteplerinde, 19 asnn sonlarında yaygınlaşmaya başlayan karneye
"cüzdan" denilmekteydi Bu cüzdanlara "etvâr ve mesai cüzdanı", "hal ve hareket,
sa'y u gayret cüzdanı" gibi isimler veriliyordu
İstanbul Erenköy İnâs
Sultani Mektebi (Kız Lisesi) talebelerinden Hatice Halil Hanım'ın Karnesi
Babasının adı Halil olduğu için Hatice Halil olarak isimlendirilen bu kız
öğrencinin karnesi, 1337-1338 (1921-1922) ders dönemine ait Hatice Halil,
Erenköy İnâs Sultani Mektebi'nin 9 Sınıf talebelerinden, numarası 120
1922
yalı Osmanlı Devletinin tarih sahnesinden çekildiği yıl olması açısından bu kız
öğrencinin karnesi de Osmanlı devrinin son karne örneklerinden
Hatice Halil’in
son derece başarılı ve parlak bir öğrenci olduğu göze çarpıyor Zira
notu 10 olmayan sadece iki dersi var Bunlardan biri Türkçe (Lisan-ı Osmani)
diğeri yabancı dil (hangi dil olduğu yazılmamış) Bu iki dersten ilk olarak 8
almasına rağmen o gayret göstererek bu notunu 9'a çıkarmayı başarmış Tabii
olarak, sınıfını aliyyülâlâ derece ile geçmiş Talebenin karnesinde günlük
notlar kısmı boş bırakılmış Aynı şekilde, böylesine çalışkan olmasına rağmen
mükâfat bölümü de boş görülüyor Bu durum, artık bu tarihte bu iki uygulamanın
terk edildiğini gösteriyor olabilir
Herhangi bir ceza almadığı görülen bu
başarılı öğrencinin ikinci devre 8, üçüncü devre ise 2 gün devamsızlığı
görülüyor Karnede okul müdürünün, üç devre için üç adet mührü görülürken baba
Halil Bey'in birinci ve ikinci devreler için bastığı yalnızca iki mühür
görülmektedir
Rüsuhi Efendi'nin Karnesi
Bolu Sultani Mektebinin 1333-1334
(1917-1918) ders dönemi dokuzuncu sınıf talebesinden 32 numaralı Rüsuhi
Efendi'nin başarılı bir öğrenci olduğu anlaşılıyor Fakat düşük notları da var
Bilhassa günlük notlarının imtihan notlarına nis¬petle daha düşük olduğu
görülüyor Bu durum onun derslere katılmakta çok da aktif olmadığını gösteriyor
Mesela günlük notlarında ilk devrede Matematik dersinden 5 almış, fakat
sonraki devrelerde notunu yükseltmiş Fransızca, Fizik ve Tabiat ve Sağlık
Bilgisi notları da diğer yüksek notların arasında göze çarpan düşük puanlar
Fakat Rüsuhi Efendi, yazılı imtihanlarda daha başarılı olmuş ve en son yapılan
sözlü imtihanda ise bu başarısını daha artırarak "alivyülâlâ" derece ile
sınıfını geçmeyi başarmış
Talebemizin ceza ve mükâfat durumuna baktığımızda
ikinci devrede 6, üçüncü devrede 4 tane olmak üzere ikisi de dersten toplam 10
aferin aldığını görüyoruz Rüsuhi'nin biraz da haylaz olduğu anlaşılıyor Zira 2
izinsizlik ve bir de tekdir (azarlama) cezası almış Devamsızlık olarak ilk
devrede 32 gün mektebe gelmediği görülüyor Günlük notlardaki düşüklüğün
sebebinin biraz da bundan olduğu anlaşılmakta Okula devam ettiği günler de
buraya dikkatlice kaydedilmiş Geç kaldığı gün ise yok Karne üzerinde mektep
müdürünün üç devre için üç adet mührü görülmekle birlikte velisinin imza veya
mührüne rastlanmıyor
Mekteplerde okutulan matematik, kimya ve coğrafya kitaplarından bazı sayfalar
Bu derslerden bazıları şunlardır: Ulûm-ı Diniye veya
Malumat-ı Diniye (Din Dersi), Lisân-ı Osmâni (Türkçe), Tarih, Coğrafya,
Malumat-ı Tabiiye ve Sıhhiye (Tabiat ve Sağlık Bilgisi), Nebatat (Bitki
Bilgisi), Fizik, Kimya, Hesab-Cebir (Matematik), Usûl-i Defterî (Defter Tutma
Usulü), Hendese ve Resmi Hatti (Geometri ve Çizim), Malumât-ı Hikemiye (Hikmetli
Bilgiler), Malumât-ı Ahlakiye (Ahlaki Bilgiler), Arabi (Arapça), Harisi
(Farsça), Lisânı Ecnebi (Yabancı dil, genellikle Fransızca olurdu), Resim,
Tcrbiyc-i Bedeniye (Beden Eğitimi), Gınâ (Müzik), İktisâd-ı Beytî (Ev
Ekonomisi), Terbiye-i Etfal (Çocuk Terbiyesi), El İşleri, Dikiş-Biçki, Tabâhat
(Yemek Pişirme), Tavır ve Hareket Din dersi, karnelerde ilk sırada yer alan
ders olup bu, kendisine verilen ehemmiyeti göstermektedir Çocuk Terbiyesi,
Dikiş-Biçki gibi bazı dersler, kız okullarında okutulan derslerdendir Türkçe
dersine son derece önem verilmekle birlikte kız olsun erkek olsun her talebe,
Arapça, Farsça ve yabancı dil (Fransızca) olmak üzere ayrıca üç dil
öğrenmektedir
Füyuzat-ı Hamidiye İnas Mektebi (Kız Okulu) hoca ve talebeleri
Hamidiye zirat okulunda mükafat töreni
Bolu İdadisi
İdadide okuyan iki Osmanlı öğrencisi
Not: Bu galerideki tüm görseller
Aylık Tarih, İlim ve Kültür Dergisi Yedikıta'nın Haziran 2010 tarihli 22
sayısandan alıntılanmıştır
|