|
Prof. Dr. Sinsi
|
Dünya Ülkeleri Yöresel Kıyafetleri
Fransız Giyim Tarzı
15 yüzyılda erkeklerin gardrobuna yeni bir giysi eklendi Bu bol kollu,
omuzları ve göğsü oturtulmuş, geri kalan bölümleri dökümlü, manto gibi
bir giysiydi Giyilen şapkalar türbana benziyor, yan tarafından uzun bir
eşarp sarkıtılıyordu 1480′lerde "yırtmaç" modası çıktı İçine giyilen görülsün diye,
ceketlerin kolları dirsekten bir yırtmaçla açılıyor, böylece o dönemde moda
olan işlemeli gömlekler ortaya çıkıyordu Kadın modasında pek fazla değişiklik
olmadı 15 yüzyılda en büyük değişim giderek çok acayip biçimler
alan saç modellerinde görüldü Avrupada kilise kulesi gibi taranmış saçlara
bile rastlanıyordu
Kabarık Yakalar ve Çemberli Jüponlar
Yırtmaç modası
16 yüzyılda iyice yaygınlaştı Pabuçlarda bile yırtmaç görülmeye başlandı Erkek
ceketleri nerdeyse yastık gibi doldurularak kaskatı bir duruma getiriliyordu Uzun
çorap modası yerini, kabarık durması için içi doldurulmuş, kısa pantolonlara
bırakmıştı Bunlarla gene uzun çorap giyiliyordu
Ayakkabılar artık sivri burunlu değil,parmakları rahat ettirecek biçimde, ördek gagası gibi genişti Kraliçe I
Elizabeth döneminin en belirgin modası boynun çevresinde giderek genişleyen ve
büyüyen yakalardı 1850′lere gelindiğinde yakalar o denli büyümüştü ki, güzel
durması için tel geçirerek kolalamak gerekiyordu
Kadın giysileri, 16 yüzyılda İspanyol etekler moda oluncaya kadar pek değişmedi Gitgide genişleyen tel çemberlerden
oluşan bir jüpon üzerine geniş bir etek giyiliyordu Daha sonra
kadınlar, Fransız modası olan, belin iki yanına asılı yastık gibi
kabarıklıkların üzerine etek giymeye başladılar 16 yüzyılın sonunda düşük yakalar
moda oldu 1610′larda ise başın hemen arkasında, yelpaze gibi dik
duran yakalar ortaya çıktı
17 yüzyıl boyunca moda her zamankigibi sürekli değişti Genelde sadelik değil, işlemeler, volanlar, danteller, fiyonklar,kurdeleler aranıyordu Erkeklerde 1670′lerden sonra yelek ve ceketler moda olduHer ikisi de dize kadar geliyordu ve yakasızdı Ceketlerin kollandüzdü Devrik kol kapaklan vardı Kol kapaklan, içindeki ipek gömleğin
görünmesi için iliklenmezdi
1620′lerden sonra külot pantolon moda oldu 1650-70yılları arasında giyilen külot pantolonlar öyle boldu ki, neredeyse eteklik sanılırdı Daha sonra daralan bu pantolonların paçaları diz altından bir düğme ya da toka ile iîiklenirdi Çoraplar ipekli olduğu içinsoğuk havalarda birkaç çifti üst üste giymek gerekirdi
17 yüzyılın ilk yarısında tüylü, geniş kenarlı bir şapkayla, geniş konçlu çizmeler erkek
giyimi için nerdeyse zorunluyken, yüzyılın sonuna doğru kenarları kıvrık küçük
şapkalar ve küt burunlu, tokalı ayakkabılar giyilmeye başlandı
Kadın giysileri hâlâ uzun ve geniş etekliydi Ne var ki, çemberli jüponlar artık
giyilmiyordu Omuzları dışarda bırakan ve kombinezon denen dantelli iç çamaşırlarını
kenarından gösterecek dekoltelikte giysiler giyiliyordu Yüzyılın sonuna doğru çemberli jüponlar yeniden moda oldu Elbisenin üzerine önden açık bir kaftan giyilirdi
Daha sonra bu kaftanın etekleri toplanarak arkaya bir kuyruk eklemek
moda oldu
Yüzyılın başında küt burunları ve kocaman fiyonklarıyla erkek
ve kadın ayakkabıları birbirine benziyordu 1650′den sonra burunlar sivrildi ve
topuklar yükseldi Pek uzun boylu olmayan Fransız Kralı XIV Louis,
topuklu pabuçlar giyerek erkekler için bu modanın öncülüğünü yaptı
Erkeklerde, kadınlar da ellerini sıcak tutmak için manşon kullanırlardı Yüzlerine
boyalarla makyaj yaparlar, solgun görünmek için siyah benler yapıştınrlardı
Saten Giysiler
Kadınlar ilk önce bir iç gömleği giyer,onun üzerine balen li bir korse takarlardı Kalçanın iki yanına konan küçük yastıkçıklar bir jüponun üzerine geçirilmiş çemberdeki
yerlerine yerleştirilirdi Bunun üzerine uzun bir jüpon giyilirdi Bu jüponun önünde bazen kapitone bir parça olur ve giysinin önünden görünürdü Giysi ile aynı kumaştan bir göğüslük takılırdıKollar fırfırlı ya da pilili olurdu Gene kenarı fırfırlı bir
şapka , yüksek ökçeli ayakkabılar ve bir yelpaze
ile giyim tamamlanırdı Erkekler de süslenmekte kadınlardan geri kalmazdı, iç
çamaşırları ketenden ya da pazenden olurdu Bol kollu bir
gömlek , uzun çorap, dize kadar pantolon giyerlerdi Desenli,
uzun ve dar bir yeleğin üzerine yakalı ve kol
kapakları süslü bir ceket alınırdı Çaprazlama takılan geniş bir
kuşak çarpıcı bir görünüm yaratırdı Peruk giyim kuşamın önemli
bir parçasıydı Üç köşeli şapka kadar eldiven, baston ve
uzun dilli ayakkabılar da giyimin kusursuz olması için gerekliydi
18 yüzyılın başında erkek giysileri pek değişikliğe uğramadı Ceketler ve
yelekler hâlâ uzundu Altına çorap ve külot pantolon giyiliyordu 1750′den
sonra ceketlerin önü kısalmaya başladı Öyle ki, sonunda arkada "kuyruktan
başka bir şey kalmadı Bele kadar olan ceket önden sımsıkı
iîiklenirdi Yüzyılın başında ceketlerin yakası yoktu, ama 1760′ tan sonra
yaka gitgide büyüyerek kulaklara kadar yükseldi
Erkek takım giysilerinde kadife, ipekli
ya da saten kullanılır, renkler siyahtan açık maviye, büyük bir
çeşitlilik gösterirdi Botlar ve eskiden kırsal kesimde giyilen tozluklar, yüzyılın
sonunda moda oldu Erkekler omzu yarım pelerinli bol pardösüler giyer,
baston, manşon ve enfiye kutusu taşırlardı
Giyimi tamamlayan peruktu 1750′lere kadaryaşlı erkekler uzun lüleli peruklar takarlardı 1730′larda genç erkekler, arkasındabir örgüsü olan daha derli toplu peruklar kullandılar Bazen desaçlarını arkada siyah bir torba içinde toplarlardı Erkek eğer peruk
takmıyorsa, peruk gibi görünmesi için saçını pudralardı
18 yüzyılda kadın giyimioldukça hızlı değişti 1730′larda etek boyu bileğe yükseldi Genellikle öndenaçık olan eteğin içinden kapitone satenden bir jüpon görünürdü Eteklerinkubbe gibi durması için çember kullanılırdı 1740′ların, kalçalarda kabarık, ön
ve arkada düz olan etek modası, kadınları dar yerlerden geçerken
yan yan yürümek zorunda bırakıyordu 1770′lerin modasına göre, koskocaman bir
etek perde gibi iple toplanarak, üç yerinden sarkıtılırdı
Kadın giysileri dekolteydive arkadan şeritlerle sıkılırdı Açık kare yakalar modaydı Elbise üzerinegiyilen kaftanları çoğunlukla önü açık, kolsuz, arka parçaları ise zengin
dokumlu olurdu Yüzyılın sonunda kadınlar bu ağır giysilerden rahatsız olmaya
başladılar Hafif muslinden geniş kuşaklı giysiler yapılmaya başlandı Ata binerken
ya da geziye gidecekleri zaman erkekler gibi giyindiler
Kadın ayakkabıları satenya da brokardan yapılır, tokalar ve fiyonklarla süslenirdi
Deniz merakı 18yüzyılda başladı Yazar Fanny Burney, Kral III Georgeun ve çevresindekilerinfanilalar, korseler ve üzerinde "Tanrı Kralı Korusun" yazılı saç bantlarıyla
nasıl denize girdiklerini anlatır
Amerikadaki kolonilerde giyilenler başlangıçta Avrupadakilerin kopyasıydı Ne
var ki, yeni yerleşim yerleri ve yeni maceralar arayan ilk
öncüler daha sonra başlı başına bir moda yarattılar Yerlilerden hayvan
derilerini sepilemeyi öğrendiler Deriler, pamuk gibi yumuşak oluncaya kadar geriliyor,
ıslatılıyor ve hamur gibi yoğruluyordu Yerliler, beyazlara ayrıca bu derilerden
pantolon ve mokasen benzeri şeylerin nasıl yapılacağını da öğrettiler Bunların
hiçbiri Eskidünyada bilinmiyordu Böylece Amerikanın koşullarından doğan yeni bir moda ortaya çıktı
Erkekler avlanırken baştan geçme bol bir gömlek giyerlerdi Bu
gömlek önden bağcıklarla kavuşturulur, boyu dizlere kadar iner, üzerine bir
pelerin alınırdı Pelerin ve gömleğin dikişleri deri püsküllerle süslü olurdu
Bazen de kürk parçalan süs işini görürdü
Bu giysiler rüzgâra veyağmura karşı iyi bir koruyucu olan güderiden yapılırdı Avlanma giysileriiçin geyik derisi de kullanılır; bunlardan nakışlı gömlekler yapılırdı
Avcılar tilki,ayı, sincap derilerinden kasketler ve kepler giyer, keplerin arkasına bir
tilki ya da kurt kuyruğu iliştirirlerdi
Kadınların giydikleri erkeklerinki kadar süslüdeğildi El dokuması kaba kumaştan giysiler giyerlerdi Bazen kentlerden dantel,
kurdele gibi şeyler gelirdi Onü dantelli, bol etekli giysilerinin üzerine
bir şal alır, kötü havalarda bunu başlarına örterlerdi Dayanıklı ayakkabılar
ya da mokasenler giyerlerdi Yazın ise yalınayak gezmeyi yeğlerlerdi Sadelikleri
saç biçimlerinde de kendini gösterir, saçlarını ya örer ya da
topuz yaparlardı Takı, yelpaze, fiyonk türünden süs eşyaları kullanmazlardı
Daha sonra18 yüzyılda zenginler arasında dantelli gömlekler, kravatlar, desenli yelekler verengârenk çoraplar moda oldu Güneyli kadınların sahip oldukları brokarların ve
ipeklilerin değerine paha biçilmezdi Erkeklerin giyimleri de kadınlannki kadar masraflıydı
George Washington, son derece ağır kadife ve ipek takımlar giyerdi
Benjamin Franklin ise parlak renkli giysilerden hoşlanırdı
19 Yüzyıl
19 yüzyılın başlarında giyimlerine düşkün erkekler, daha önce pek gözde
olan ipekli ve saten kumaşlardan vazgeçerek güzel dikilmiş ve iyi
oturtulmuş giysilere önem vermeye başladılar 1830′larda, tozluk ve ayak bileklerinin
üzerinde dar pantolonlar giyiliyordu Sonradan, bugün de giyilen, klasik pantolon
ortaya çıktı
Ceket renkleri mavi, yeşil ya da kahverengi iken, pantolonlar
çok daha açık renk, hatta beyaz oluyordu Yüzyılın ortalarına doğru
siyah redingotlar giyilmeye başlandı Oysa pantolonlar değişik renklerde ya da
ekose olabiliyordu Pantolon ve ceketin aynı kumaştan yapıldığı takım giysiler
ancak 1860′tan sonra giyilmeye başlandı
19 yüzyılın sonlarında erkekleryakalık ve kravat takmaya başladılar Bu gelenek zamanımızda da sürüyorErkeklerin resmi çağrılarda giydikleri beyaz ceket ve beyaz papyon yada siyah smokin ve siyah frakla siyah papyon 1900′den beri
hemen hiç değişmedi
Erkek modası zaman içinde gitgide daha az değişikliğe
uğrarken, son 150 yıl içinde kadın modası her yıl yenilendi
19 yüzyılın başında kadınlar pamuklu ya da muslinden, beli yukarıda,
geceliği andırır giysiler giyiyorlardı Sonraları altına,bir tanesi at kılından olmak
üzere, dört beş kat jüpon giyilerek eteklerin kabarık durması sağlandı
1830′lardabel eski yerine inerek, kollar omza doğru kabartıldı, bunun adı
"koyun budu" modasıydı 1850′lerde jüpon giyilmesini gerektirmeyen telden bir kafes
kullanıldı Giysilerin kolları dar ve uzun, yakalan dikti Kraliçe Victoria
döneminin sona ermesiyle, sade, ayak bileğine kadar inen etekler giyilmeye
başlandı Koyun budu kollar geri geldi
Mantolar, şallar, pelerinler çok çeşitlilikgösteriyordu Büyük eteklerin üzerine manto giymek rahat olmadığından geniş şallar
ve pelerinler kullanılırdı Günümüz etek ceketin ya da tayyörün ilk
biçimi 1860′larda ortaya çıkan "yürüyüş giysisi"ydi ABD�de ve Avrupa�da kadın
hakları mücadelesinin yükseldiği bu yıllarda, kadın giysilerinin daha rahat olması
yolunda kampanyalar yürütüldü Kadınlar spor yapmaya başladıktan sonra tenis ve
bisiklet için özel giysiler giymeye başladılar Mayolar, düğmeli bir bluz
ve külot pantolondan oluşuyordu Bazı cesur kadınlar kısa, şalvar türü
şortlarla bisiklete binmeye başladı
19 yüzyılın muslin elbiseleri ile sivri burunlu,topuksuz, ipekli kumaştan ayakkabılar giyilirdi 1870′lerde kadifeden, düğmeli ve topuklu
botlar moda oldu Kadınlar 1820′lerde belden kuşaklı bol paçalı pantolonlar
giymeye başladılar Bundan 40 yıl sonra golf pantolon moda oldu
|