Çözeltiler Çözünürlük

Ancak bir genelleme yapılacak olursa;

Anyonu Nitrat ve Asetat olan bütün maddeler suda çözünür
Katyonu Amonyum olan bütün maddeler suda çözünür
1A grubundaki metallerin bütün bileşikleri suda çözünür
Hidrojen katyonu olan bütün asitler suda iyi çözünür

Bunun dışında anyon veya katyonuna göre bazı maddelerin çözünürlükleri aşağıdaki tabloda verilmiştir
Anyon Verilen anyonla az çözünen tuz oluşturan katyonlar
CO23- NH4+ dışındakilerin hepsi
PO43- NH4+ dışındakilerin hepsi
S2- NH4+ ile 1A ve 2A grubu katyonlarının dışındakilerin hepsi
OH- NH4+, Sr2+, Ba2+ ile 1A grubu katyonların dışındakilerin hepsi
SO42- Ba2+, Sr2+, Ca2+, Pb2+, Hg+, Ag+
Cl-, Br-, I- Ag+, Cu+, Hg+, Hg2+, Pb2+

Çözünürlük Dengesi ve Çözünürlük Çarpımı :
Az çözünen iyon yapılı bir katı madde su ile karıştırılınca çözünmeye başlar Karışımın ilk anlarında çözünme hızlıdır Ancak, iyonlar ortaya çıktıkça çözünme hızı zamanla azalır Bu sırada oluşan iyonlar yeniden birleşerek çökmeye başlar Bir süre sonra çözünme hızı ile çökme hızı birbirine eşitlenir Bu durumda sistem dengeye ulaşmış olur Denge halindeki böyle bir sistem doymuştur Olay bir çözünme olduğundan bu dengeye çözünürlük dengesi adı verilir
AxBy(katı) D xA+y(suda) + yB-x(suda)
Genel çözünme tepkimesinde; AxBy(katı) tuzu için denge bağıntısını yazalım:
yazılabilir
Ancak, AxBy(katı) maddesinin bu ortamdaki derişiminin değişmediği kabul edildiğinden değeri sabittir Bu nedenle, Kd ifadesi ile birleştirilebilir Bu durumda Kçç= Kd * [AxBy(katı)] yazılabilir O halde;
olur
Kçç’ye çözünürlük denge sabiti ya da çözünürlük çarpımı denir Kçç de Kp veya Kd gibi sıcaklığa bağlı olarak değişir Bağıntıda mol katsayılarının üs olarak alındığına dikkat ediniz
Aşağıda bazı çözünme tepkimeleri için denge bağıntıları verilmiştir
AgBr(k) D Ag+(suda) + Br-(suda) Kçç = [Ag+][Br-]
FeCO3(k) D Fe+2(suda) + CO3-2(suda) Kçç = [Fe+2][CO3-2]
CaF2(k) D Ca+2(suda) + 2F-(suda) Kçç = [Ca+2][F-]2
Ba3(PO4)2(k) D 3Ba+2(suda) + 2PO4-3(suda) Kçç = [Ba+2]3[PO4-3]2

Bazı az çözünen iyonik katıların 25˚C’daki çözünürlük çarpımları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir
Bileşik Kçç Bileşik Kçç
BaCO3 4,9x10-9 CuS 6,5x10-37
PbCO3 7,9x10-14 Ag2S 8,0x10-51
SrSO4 8,0x10-7 CaF2 4,0x10-11
Ag2SO4 1,4x10-5 SrF2 8,0x10-10
Ag3PO4 1,8x10-18 AgCl 1,8x10-10
Ca3(PO4)2 1,5x10-32 PbCl2 1,8x10-5
Al(OH)3 4,8x10-33 AgBr 5,0x10-13
Fe(OH)2 4,0x10-15 PbBr2 5,0x10-6

Çözünürlük Dengesine Etki Eden Faktörler
Çözünürlük dengesi fiziksel bir denge olmasına rağmen kimyasal denge de olduğu gibi bazı faktörlerin etkisi ile değişebilir Bu faktörler;
Çözücünün türü
Sıcaklık
Ortak iyon varlığı
Yabancı maddelerin varlığı
şeklinde sıralanabilir
a Çözücünün Türünün Etkisi :
Çözücünün bir maddeyi çözüp çözemeyeceği deneyle bulunabilir Böylece çözünme üzerinde etkisinin olup olmadığı anlaşılır Örneğin iyot katısının çeşitli çözücülerdeki çözünürlüğü için yapılan deneyde aşağıdaki denkleme göre çözünme değerleri bulunmuştur