Kurtuluş Savaşı'na Katılan Üst Kademelerdeki Komutanlar

**Prof. Dr. Sinsi** · 10-10-2012

Mehmet Suphi Kula
(d

1881 Manastır) – (ö

19 Ekim 1948)
Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanı

1901 yılında Harp Okulu’nu bitirmiştir

1920 yılında Anadolu'ya geçmiştir

1927 yılında generalliğe terfi etmiştir

1931 yılında emekli olmuştur

19 Ekim 1948 tarihinde ölmüştür

Naaşı, 1988 yılında Ankara Devlet Mezarlığına nakledilmiştir

Rüştü Paşa
(d

1872 Erzurum - ö

13 Temmuz 1926),
Türk asker

1893’de Harp Okulu’nu topçu subayı olarak bitirdi

Balkan Savaşları'na katıldı

I

Dünya Savaşında Kolordu Topçu Komutanlığı, 9

Kafkas Tümeni Komutanlığı yaptı

Türk Kurtuluş Savaşı’nda 3

Kafkas Tümen Komutanlığı görevinde bulundu ve 1921 yılında generalliğe yükseldi

Daha sonra 9

Kafkas Tümeni Komutanlığına atandı

Bilahare 9

Kolordu Komutanlığına atana Rüştü Paşa, bu görevdeyken Ağustos 1923 tarihinde Erzurum milletvekili seçildi

Halk Fırkası meclis grubunda yer alan Rüştü paşa adının İzmir Suikastı'na karışması dolayısıyla 1926 yılında idam edildi

Nurettin Paşa (veya "Sakallı" Nurettin Paşa)
(d

1873, Bursa - ö

18 Şubat 1932, İstanbul)
Kurtuluş Savaşı'nın önemli komutanlarındandır

Kurtuluş Savaşı'nı gerçekleştiren kadro içinde sakallı tek kişi olduğundan bu lakapla anılagelmiştir

Müşir (Mareşal) İbrahim Paşa'nın oğludur

1893'de Harbiye'yi bitirmiştir

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'na gönüllü olarak katılmıştır

Daha sonra, Balkan Savaşı'nda 9

Piyade Alayı komutanlığı yapmıştır

I

Dünya Savaşı'nda Irak Cephesinde bulunmuştur

29 Ocak 1915'de vekaleten atandığı İzmir ve Aydın valiliklerinin yanı sıra 17

ve 25

Kolordu komutanlıklarını da yürütmüştür

Vali Vekilliği sırasında İzmir'in Sevr Antlaşması uyarınca Yunanlılara verilmesine karşı çıkan “İzmir Müdafai Hukuki Osmaniye” cemiyetini desteklemiş, işgal devletlerinin taleplerini sert bir şekilde reddetmiştir

Nurettin Paşa'nın işgali kabul etmeyeceği, direneceği, hatta mani olacağı anlaşıldığı için İstanbul'daki Mütareke dönemi hükümeti tarafından, 15 Mayıs 1919'da gerçekleşen Yunan çıkartmasından kısa bir süre önce 22 Mart 1919'da buradaki valilik görevinden alınmıştır

TBMM'nin kurulmasıyla, önceleri çabalarını Ankara ve İstanbul hükümetleri arasında uzlaşma sağlamak üzerinde yoğunlaştıran Sakallı Nurettin Paşa, 1920'de Kurtuluş Savaşı'na katılmak üzere Anadolu'ya geçmiş ve Yunan cephesinin güneyinde, Konya dolaylarına komutan olarak atanmıştır

1920 yılının sonlarına doğru Pontus Rum çetelerine karşı Amasya'da kurulan Merkez Ordusu Komutanlığı'na atanmış, daha sonra bu görevden alınmıştır

1922'de Ali İhsan Sabis Paşa'nın görevden alınması sonrasında 1

Ordu komutanlığına atanmıştır

Bu görevinde Büyük Taarruz'a katılmış, İzmir'e Mustafa Kemal ile birlikte girmiştir

Zaferden sonra korgeneralliğe terfi eden Nurettin Paşa Mudanya Mütarekesi'nin ardından 1

Ordu ile İzmit'te konuşlandırılmıştır

Lozan Anlaşması imzalandıktan sonra, 1

Ordu'nun lağvedilmesi üzerine 1924'te Yüksek Askerî Şura üyeliğine atandıysa da, TBMM 2

Dönem içindeki bir ara seçimde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası listesinden Bursa milletvekili seçilmesiyle üyelikten çekilmiştir

1925'te askerlikten istifa etmiş, 1932'de vefat etmiştir

Nureddin Paşa ve Gazi Mustafa Kemal Paşa, Gebze (17 Ocak 1923)

Koçgiri İsyanı'nı bastırma şekline ve Kurtuluş Savaşı'nın son günlerinde İzmit'te yazılarıyla milliyetçi cephenin tepkisini çeken gazeteci Ali Kemal'i linç ettirmesine ilişkin tartışmalar sürmektedir

Linç olayı İstanbul'daki İstiklal Savaşı'na muhalif çevrelerin bir anda çözülmesi sonucunu vermiştir

Hatta Vahdettin bu olaydan sonra İstanbul'dan ayrılmıştır

Bazı kaynaklar, bu eski ekole mensup (Kurtuluş Savaşı'nı gerçekleştiren kadronun yaş ortalamasının yaklaşık on yaş üzerindedir), ancak dirayetli komutanı 1922 İzmir Yangını sorumluluğu ile de bağlantılandırmaktadır

Eylül 1922'de İzmir'deki karışık ortamda bütün olası sorumluluklar üzerinde durulmalıdır

Bilinmelidir ki Yunanlılar Balkan Savaşı sonunda ellerine geçirdikleri Selanik şehrindeki nüfusun büyük çoğunluk ve şehrin içindeki binaların çoğu Türklerin elinde bulunmakta idi; fakat 1917'de çıkan (veya çıkartılan) bir büyük yangın şehrin Türk bölgesini neredeyse tamamen yok etmiştir

Diğer taraftan Yunan ordusu Uşak'tan itibaren (sırasıyla, Alaşehir, özellikle Turgutlu ve Manisa) Türk şehirlerinin neredeyse tamamını yaka yaka kaçmıştır

İzmir'in geri alınmasından sonra ise, İzmir Körfezi'nde varlığını sürdüren yabancı donanmaların ayrılmaya ikna edilmesinin de büyük önem arzettiği anlaşılmaktadır

Ayrıca, bazı kaynaklar yangında İzmir'in altıda beşinin yandığı gibi abartmalı ifadeler kullanmaktadır

Çok uzaklardan görülebilen ve şüphesiz görenleri etkilemiş olan yangının alanı bugünkü İzmir Enternasyonal Fuarı'nın biraz daha geniş çizilebilecek bir çerçevesini kapsamıştır

İzmir'in geri alınmasından sonra kurulan askeri mahkemede, Milli Mücadeleyi sabote eden, düşmanla müşterek hareket eden bazı yerli ve Rum asıllıları muhakeme ettirmekten çekinmemiştir

Bunlar arasında Islahat Gazetesi sahibi Süreyya ve Efes Metropoliti Hrisostomos da bulunmaktadır

İşgal döneminde gazetesinde işgal kuvvetlerini metheden ve Milli Mücadeleyi kötüleyen gazeteci Süreyya mahkemece idama mahkûm edilmiş ve cezası infaz edilmiştir

Osmanlı tebasından olmakla, Yunan işgali sırasında Türklere karşı bariz bir nefret ve bir din adamına yakışmayacak tavırlar sergilemiş olan Hrisostomos ise, Nurettin Paşa'nın makamına çağırılmasını takiben gevşek bir koruma ile Türk mahallelerinin ortasından geçirilmiş ve halk tarafından linç edilmiştir

Hasan Mümtaz Çeçen
(d

1874 İstanbul) – (ö

3 Kasım 1941 İstanbul),
Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanı

1893 yılında Harp Okulu'nu bitirmiştir

1923 yılında Tümgeneral olmuştur

1931 yılında emekli olmuştur

Naaşı 1988 yılında Ankara Devlet Mezarlığına nakledilmiştir

Osman Nuri Koptagel
(d

1874 Erzincan - ö

1942 Ankara)
Harbiye'de Mustafa Kemal'in sevdiği hocalardandı

'Sıradan 5 kişi Kop ta gel' şeklinde emrettiğini iyi hatırlayan Mustafa Kemal tarafından Koptagel soyadı verildi

1919 - 1923 yıllarında katıldığı Türk Kurtuluş Savaşı’nda, Büyük Taarruz’da Albay rütbesi ile 12’inci Tümen Komutanlığı görevinde bulundu

Fransızca bilen Osman Nuri Koptagel; 8 Mayıs 1934'de emekliye ayrılmıştır

Emekliliğinden sonra, siyasi hayata atılmış, 5

ve 6

Dönem Malatya'dan Milletvekili seçilerek parlamentoya girmiştir

22 Kasım 1942'de Ankara'da vefat etmiştir

Katıldığı Savaşlar
1912 — 1913 Balkan Savaşı'na Tabur Komutanlığı
1914 — 1918 I

Dünya Savaşı'na Tümen Komutanlığı
1919 — 1922 Kurtuluş Savaşı'nda Tümen Komutanlığı

Nişan ve madalyaları
Dördüncü Rütbeden Mecidi Nişanı
Gümüş Liyakat ve Gümüş İmtiyaz Madalyaları
Alman Demir Salip Nişanı
İstiklâl Madalyası

10-10-2012	#6
Prof. Dr. Sinsi	Kurtuluş Savaşı'na Katılan Üst Kademelerdeki Komutanlar Mehmet Suphi Kula (d1881 Manastır) – (ö19 Ekim 1948) Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanı 1901 yılında Harp Okulu’nu bitirmiştir 1920 yılında Anadolu'ya geçmiştir 1927 yılında generalliğe terfi etmiştir 1931 yılında emekli olmuştur 19 Ekim 1948 tarihinde ölmüştür Naaşı, 1988 yılında Ankara Devlet Mezarlığına nakledilmiştir Rüştü Paşa (d1872 Erzurum - ö 13 Temmuz 1926), Türk asker 1893’de Harp Okulu’nu topçu subayı olarak bitirdi Balkan Savaşları'na katıldı I Dünya Savaşında Kolordu Topçu Komutanlığı, 9 Kafkas Tümeni Komutanlığı yaptı Türk Kurtuluş Savaşı’nda 3 Kafkas Tümen Komutanlığı görevinde bulundu ve 1921 yılında generalliğe yükseldi Daha sonra 9 Kafkas Tümeni Komutanlığına atandı Bilahare 9 Kolordu Komutanlığına atana Rüştü Paşa, bu görevdeyken Ağustos 1923 tarihinde Erzurum milletvekili seçildi Halk Fırkası meclis grubunda yer alan Rüştü paşa adının İzmir Suikastı'na karışması dolayısıyla 1926 yılında idam edildi Nurettin Paşa (veya "Sakallı" Nurettin Paşa) (d 1873, Bursa - ö 18 Şubat 1932, İstanbul) Kurtuluş Savaşı'nın önemli komutanlarındandır Kurtuluş Savaşı'nı gerçekleştiren kadro içinde sakallı tek kişi olduğundan bu lakapla anılagelmiştir Müşir (Mareşal) İbrahim Paşa'nın oğludur 1893'de Harbiye'yi bitirmiştir 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'na gönüllü olarak katılmıştır Daha sonra, Balkan Savaşı'nda 9 Piyade Alayı komutanlığı yapmıştır I Dünya Savaşı'nda Irak Cephesinde bulunmuştur 29 Ocak 1915'de vekaleten atandığı İzmir ve Aydın valiliklerinin yanı sıra 17 ve 25 Kolordu komutanlıklarını da yürütmüştür Vali Vekilliği sırasında İzmir'in Sevr Antlaşması uyarınca Yunanlılara verilmesine karşı çıkan “İzmir Müdafai Hukuki Osmaniye” cemiyetini desteklemiş, işgal devletlerinin taleplerini sert bir şekilde reddetmiştir Nurettin Paşa'nın işgali kabul etmeyeceği, direneceği, hatta mani olacağı anlaşıldığı için İstanbul'daki Mütareke dönemi hükümeti tarafından, 15 Mayıs 1919'da gerçekleşen Yunan çıkartmasından kısa bir süre önce 22 Mart 1919'da buradaki valilik görevinden alınmıştır TBMM'nin kurulmasıyla, önceleri çabalarını Ankara ve İstanbul hükümetleri arasında uzlaşma sağlamak üzerinde yoğunlaştıran Sakallı Nurettin Paşa, 1920'de Kurtuluş Savaşı'na katılmak üzere Anadolu'ya geçmiş ve Yunan cephesinin güneyinde, Konya dolaylarına komutan olarak atanmıştır 1920 yılının sonlarına doğru Pontus Rum çetelerine karşı Amasya'da kurulan Merkez Ordusu Komutanlığı'na atanmış, daha sonra bu görevden alınmıştır 1922'de Ali İhsan Sabis Paşa'nın görevden alınması sonrasında 1 Ordu komutanlığına atanmıştır Bu görevinde Büyük Taarruz'a katılmış, İzmir'e Mustafa Kemal ile birlikte girmiştir Zaferden sonra korgeneralliğe terfi eden Nurettin Paşa Mudanya Mütarekesi'nin ardından 1 Ordu ile İzmit'te konuşlandırılmıştır Lozan Anlaşması imzalandıktan sonra, 1 Ordu'nun lağvedilmesi üzerine 1924'te Yüksek Askerî Şura üyeliğine atandıysa da, TBMM 2 Dönem içindeki bir ara seçimde Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası listesinden Bursa milletvekili seçilmesiyle üyelikten çekilmiştir 1925'te askerlikten istifa etmiş, 1932'de vefat etmiştir Nureddin Paşa ve Gazi Mustafa Kemal Paşa, Gebze (17 Ocak 1923) Koçgiri İsyanı'nı bastırma şekline ve Kurtuluş Savaşı'nın son günlerinde İzmit'te yazılarıyla milliyetçi cephenin tepkisini çeken gazeteci Ali Kemal'i linç ettirmesine ilişkin tartışmalar sürmektedir Linç olayı İstanbul'daki İstiklal Savaşı'na muhalif çevrelerin bir anda çözülmesi sonucunu vermiştir Hatta Vahdettin bu olaydan sonra İstanbul'dan ayrılmıştır Bazı kaynaklar, bu eski ekole mensup (Kurtuluş Savaşı'nı gerçekleştiren kadronun yaş ortalamasının yaklaşık on yaş üzerindedir), ancak dirayetli komutanı 1922 İzmir Yangını sorumluluğu ile de bağlantılandırmaktadır Eylül 1922'de İzmir'deki karışık ortamda bütün olası sorumluluklar üzerinde durulmalıdır Bilinmelidir ki Yunanlılar Balkan Savaşı sonunda ellerine geçirdikleri Selanik şehrindeki nüfusun büyük çoğunluk ve şehrin içindeki binaların çoğu Türklerin elinde bulunmakta idi; fakat 1917'de çıkan (veya çıkartılan) bir büyük yangın şehrin Türk bölgesini neredeyse tamamen yok etmiştir Diğer taraftan Yunan ordusu Uşak'tan itibaren (sırasıyla, Alaşehir, özellikle Turgutlu ve Manisa) Türk şehirlerinin neredeyse tamamını yaka yaka kaçmıştır İzmir'in geri alınmasından sonra ise, İzmir Körfezi'nde varlığını sürdüren yabancı donanmaların ayrılmaya ikna edilmesinin de büyük önem arzettiği anlaşılmaktadır Ayrıca, bazı kaynaklar yangında İzmir'in altıda beşinin yandığı gibi abartmalı ifadeler kullanmaktadır Çok uzaklardan görülebilen ve şüphesiz görenleri etkilemiş olan yangının alanı bugünkü İzmir Enternasyonal Fuarı'nın biraz daha geniş çizilebilecek bir çerçevesini kapsamıştır İzmir'in geri alınmasından sonra kurulan askeri mahkemede, Milli Mücadeleyi sabote eden, düşmanla müşterek hareket eden bazı yerli ve Rum asıllıları muhakeme ettirmekten çekinmemiştir Bunlar arasında Islahat Gazetesi sahibi Süreyya ve Efes Metropoliti Hrisostomos da bulunmaktadır İşgal döneminde gazetesinde işgal kuvvetlerini metheden ve Milli Mücadeleyi kötüleyen gazeteci Süreyya mahkemece idama mahkûm edilmiş ve cezası infaz edilmiştir Osmanlı tebasından olmakla, Yunan işgali sırasında Türklere karşı bariz bir nefret ve bir din adamına yakışmayacak tavırlar sergilemiş olan Hrisostomos ise, Nurettin Paşa'nın makamına çağırılmasını takiben gevşek bir koruma ile Türk mahallelerinin ortasından geçirilmiş ve halk tarafından linç edilmiştir Hasan Mümtaz Çeçen (d1874 İstanbul) – (ö3 Kasım 1941 İstanbul), Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanı 1893 yılında Harp Okulu'nu bitirmiştir 1923 yılında Tümgeneral olmuştur 1931 yılında emekli olmuştur Naaşı 1988 yılında Ankara Devlet Mezarlığına nakledilmiştir Osman Nuri Koptagel (d 1874 Erzincan - ö 1942 Ankara) Harbiye'de Mustafa Kemal'in sevdiği hocalardandı 'Sıradan 5 kişi Kop ta gel' şeklinde emrettiğini iyi hatırlayan Mustafa Kemal tarafından Koptagel soyadı verildi 1919 - 1923 yıllarında katıldığı Türk Kurtuluş Savaşı’nda, Büyük Taarruz’da Albay rütbesi ile 12’inci Tümen Komutanlığı görevinde bulundu Fransızca bilen Osman Nuri Koptagel; 8 Mayıs 1934'de emekliye ayrılmıştır Emekliliğinden sonra, siyasi hayata atılmış, 5 ve 6 Dönem Malatya'dan Milletvekili seçilerek parlamentoya girmiştir 22 Kasım 1942'de Ankara'da vefat etmiştir Katıldığı Savaşlar 1912 — 1913 Balkan Savaşı'na Tabur Komutanlığı 1914 — 1918 I Dünya Savaşı'na Tümen Komutanlığı 1919 — 1922 Kurtuluş Savaşı'nda Tümen Komutanlığı Nişan ve madalyaları Dördüncü Rütbeden Mecidi Nişanı Gümüş Liyakat ve Gümüş İmtiyaz Madalyaları Alman Demir Salip Nişanı İstiklâl Madalyası