|
Prof. Dr. Sinsi
|
Kurtuluş Savaşı'na Katılan Üst Kademelerdeki Komutanlar
Selahattin Adil Paşa
(19 Ocak 1882 - 26 Şubat 1961),
I Dünya Savaşı'nda Osmanlı Ordularında görev yapmış, Kurtuluş Savaşı komutanlarındandır
1902'de kurmay yüzbaşı oldu; 1905'te Şam'daki 5 Ordu'ya, ardından Selanik'teki 3 Ordu'ya atandı1906'da İstanbul'da Mekteb-i Harbiye'de (Kara Harp Okulu) öğretmen yardımcısı olarak görev aldı 31 Mart Olayı (1909) sırasında Hareket Ordusu'nda görev yapmıştır Bükreş ateşeliğinden (1910-1911) sonra Trablusgarp ve Balkan savaşlarına katıldı I Dünya Savaşı'nda Çanakkale ve Doğu cephelerinde bulundu
Çanakkale Savaşlarında, savaş öncesinde Çanakkale Müstahkem Mevkii'nde kurmay başkanı olarak görev yapmıştır Savaş sırasında, Üçüncü Kirte Muharebesi'nde 12 Tümen'e komuta etmiştir Birinci Kerevizdere Muharebesi'ni yönetmiştir Anafartalar Grup Komutanı Mustafa Kemal'in emrinde 12 Tümen komutanlığını üstlenmiştir
1920'de Fransız işgal bölgesinde Kuvayımilliye'yi yapılandırmak ve Fransız yayılmasını önlemek üzere Adana Cephesi komutanlığına atandı1921'de Batı Cephesi'nde 2 Kolordu komutanı olarak Sakarya Savaşı'na katıldı Daha sonra Müdafaa-i Milliye Vekaleti müsteşarı ve İstanbul komutanı (Kasım 1922) oldu Mudanya Mütarekesi'nden sonra İstanbul'un askeri denetimi kademeli olarak Selahattin Adil Paşa komutasındaki 81 Alay'a geçti 1923'te tümgenerallikten emekliye ayrıldı 1950-1954 arasında Demokrat Parti'den Ankara milletvekili olarak TBMM'de bulundu
Anllarını 1923 yılında "Hayat Mücadeleleri" adı altında yayımlamıştır
Vefatında, Devlet Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir
Âsım Gündüz
(1880; Kütahya – 14 Ocak 1970; Ankara)
Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanı
1880 yılında Kütahya’da doğdu Kütahya Rüştiyesi'ni bitirdikten sonra Kuleli Askeri Lisesi'ne girdi Harp Akademisini 1905'de tamamladıktan sonra, 1909 — 1911′de Alman Harp Akademisi'nde okudu ve Alman Genelkurmayı'nda staj yaptı 22 Temmuz 1919'da esaretten İstanbul'a dönerek Harp Akademisi Tabya Öğretmenliği ve aynı zamanda Şehzade Öğretmenliği yaptı 3 Ağustos 1921 tarihinde Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'na katıldı Mustafa Kemal Paşa tarafından Batı Cephesi Komutanlığı Kurmay Başkanlığı'na atandı Büyük Taarruz planlarının hazırlanmasında önemli rol oynadı Savaştaki başarısından sonra 31 Ağustos 1922 tarihinde Tümgeneralliğe yükselerek Paşa oldu
2 Eylül 1923 tarihinde Genelkurmay II Başkanlığı'na atandı Bu görevden sonra 8 ve 9 Kolordu Komutanlığı yaptı 1926 yılında rütbesi Korgeneralliğe yükseltildi 5 Kolordu Komutanı iken 5 Ocak 1929'da tekrar Genelkurmay II Başkanlığına atandı ve 30 Ağustos 1937'de bu görevdeyken Orgeneralliğe terfi etti Genelkurmay II Başkanlığı döneminde Mareşal Fevzi Çakmak'ın en yakın çalışma arkadaşı oldu
1938’de Hatay'ın Türkiye'ye katılması için Hatay'da Fransızlarla yapılan görüşmelerde Türk Askeri Heyetinin başkanlığını yaptı
1 Aralık 1943′de Yüksek Askeri Şura Üyeliğine atanmış, 3 Ağustos 1945′de yaş haddinden emekliye ayrıldı
1946'da siyasi hayata atıldı 1946 ve 1950 seçimlerinde CHP Kütahya milletvekili oldu 1954'e kadar bu görevini sürdürdü
Almanca ve Fransızca bilen Asım Gündüz 14 Ocak 1970 yılında vefat etti
Cafer Tayyar Eğilmez
(1877, Priştine - 3 Ocak 1958, İstanbul)
Türk asker ve siyaset adamı Trakya bölgesi Kuva-yi Milliye yöneticisi ve milletvekili
1903'te Harp Akademisi'ni Kurmay Yüzbaşı olarak bitirdi İlk görev yeri olan Makedonya'dayken İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girdi Rumeli'de çeşitli çatışmalara katıldı Arnavut İsyanı'nın bastırılmasında (1910) ve Balkan Savaşı'nda görev aldı (1912) I Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'nde 1 Tümen Komutanlığı yaptı Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ne bağlanmasında önemli rol oynadı Yunanlılarla giriştiği çatışmada tutsak düştü Birinci ve İkinci TBMM'de Edirne milletvekili olarak görev yaptı (1920-1927) 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na girdi Mustafa Kemal Paşa'ya karşı düzenlenen İzmir Suikastı (1926) olayına adı karıştığından İstiklal Mahkemesi'ndeki yargılama sonucu aklandı, bir daha siyasete dönmedi
Esareti
Cafer Tayyar 32 ay esir kalmıştır Esaretin mahiyetini şöyle tasvir eder ;
Rumeli'nin bütün münevverleri (aydınları) ,eşrafı (şanı şerefi olanları), muteberanı(itibarlı kişileri), ağzı düzgün lakırdı yapanları, hemen kamilen geceleri evlerinden gecelikleriyle kaldırılılarak, parasız, pulsuz, sevk edilerek ;yolarda her türlü işkence ve hakarete maruz bırakılmış, pek çokları vapurda pek çok işkenceler yüzünden vefat etmiş veya suveri mahsusa da öldürülmüşlerdir
Mahmut Nedim Hendek
(1880, İstanbul - 21 Nisan 1920, Hendek)
Türk asker
1901'de Harp Okulu'nu bitirdikten sonra 5 Ordu emrine verildi 1911'de Aşiret Süvari Alayı'ndayken aynı yıl kurmaylık eğitimine başladı ve 1914'te Harp Akademisi'ni bitirdi I Dünya Savaşı'nda Doğu Cephesi'nde savaştı 1919'da 24 Tümen Komutanlığı'na getirildi Bu görevdeyken 1 TBMM'ye Menteşe Milletvekili seçildiyse de 21 Nisan 1920'de Hendek'te çıkan ayaklanmayı bastırmakla görevlendirildi ve bu harekat sırasında şehit oldu Bakanlar Kurulu 9 Ağustos 1927 günü kararıyla İstiklal Madalyası'yla ödüllendirildi 1988'de mezarı Hendek'teki Anıtmezar'dan alınarak Devlet Mezarlığı'na nakledildi Ailesi Hendek soyadını aldı
İbrahim Çolak
(1881, İstanbul - 1944)
Türk asker, siyasetçi
Kurtuluş Savaşı'na katılan üst dereceli komutanlardan birisidir
Savaştan sonra milletvekili olarak görev yapmıştır
Çeşitli kaynaklarda doğum tarihi olarak 1878, 1879, 1880, 1881 yılları verilmekte ve bazı kaynaklarda Bursa'da veya Bozüyük'te doğduğu kaydedilmektedir 1898 tarihinde girdiği Harp okulunu 1901 yılında bitirdi ve V Ordu'ya atandıOsmanlı Ordusuna katıldı 1904 tarihinde III Ordu'ya atandı Meşrutiyetten önce gizli İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girdi İttihat ve Terakki Cemiyeti hakkında araştırma yapan Manastır Polis Müfettişi Hüseyin Sami Bey'e karşı bir suikast düzenledi ve Hüseyin Sami Bey ölürken kendisi de kaza ile sağ elinden yaralandı Eli tedavi edilmediği için çolak kaldı
1912 yılında Balkan Savaşları çete muharebelerinde bulundu 1914 senesinde rütbesi Binbaşılığa yükseltilerek 177 Köprülü Alayı komutanlığına getirildi Bulgaristan'da üstlenen bu birlik ile I Dünya Savaşı'nda Makedonya'da gizli operasyonları yönetti Mütareke döneminde bir ara tutuklandı ise de serbest bırakıldı İstanbul'da Bekirağa Bölüğü'nde tutuklu bulunan Halil Kut ve Talat Muşkara hapishaneden kaçırılmasını yönetti
Milli direniş başlayınca Anadolu'ya geçti Kurtuluş Savaşı'nın başlarında II Kuva-yı Seyyare komtanlığı yaparken çıkan Düzce ve Yozgat ayaklanmaları ve Aynacıoğulları Ayaklanması'nın bastırılmasında önemli rol oynadı Çerkez Ethem isyanından sonra komutanı olduğu Kuva-yı Seyyare 3 Süvari Tümeni'ne dönüştürülerek komutanlığına atandı 3 Süvari tümeni ile II İnönü Savaşları'na katıldı Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taaruz'da büyük yararlılıklar gösterdi 1922'de Albay rütbesindeyken emekliye ayrıldı
Kurtuluş Savaşı'nda yaptığı üstün hizmetlerden dolayı Harp ve İstiklal madalyaları ile ödüllendirildi 1923'te Ertuğrul ve daha sonra üç kez (1927, 1931, 1935) Bilecik milletvekili seçildi 1924 yılında kurucu ortağı olduğu ve sonra 1926 yılında tamamen sahip olduğu Bozüyük Kereste Fabrikası işletmeciliği yaptı 1944'de İstanbul'da vefat etti ve Zincirlikuyu mezarlığına defnedildi Sonradan cenazesi 1989 yılında Ankara'da Devlet Mezarlığı'na nakledildi İbrahim Çolak'ın tek çocuğu olan Ertuğrul Çolak 1919 yılında İstanbul'da doğmuş ve Demokrat Parti'den XI dönem Bilecik milletvekili seçilmiştir
Ali İhsan Sabis
(Soyadı Kanunu öncesinde, Ali İhsan Paşa)
(1882, İstanbul - 1957, İstanbul)
Osmanlı Ordusu'nda I Dünya Savaşı'nda Kafkasya Cephesi ve Irak Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nda Batı Cephesi komutanlarından Türk asker ve siyaset adamı Sabis soyadını, Irak Cephesi'nde Sabis Mevkiinde İngiliz Ordusuna karşı savaşta gösterdiği başarılar nedeniyle almıştır I Dünya Savaşı sonrasında İngiliz'lerce tutuklanmasının ardından ilk Malta sürgünleri arasında yer almış, dönüşünde ve Büyük Taarruz öncesine kadar Batı Cephesi 1 Ordu komutanlığını yürütmüş Türk askeri ve siyaset adamı 1930 ve 40'larda Alman yanlısı fikirleri savunmuş ve bundan dolayı mahkûm olmuştur 1954'te ise Demokrat Parti'den 9 Dönem Afyonkarahisar milletvekili seçilmiştir
Hayatı
İlk Dönemi
30 Ağustos 1882 tarihinde İstanbul'da, Cihangir semtinde doğdu İlk mektebi ve Beşiktaş Askeri Rüştiyesini bitirdikten sonra 1895 yılında Halıcıoğlu'ndaki Topçu okuluna girdi 1901'de Harp Okuluna başladı ve 1904'te birincilikle mezun oldu
I Dünya Savaşı
I Dünya Savaşı'nda kolordu ve ordu komutanı olarak Kafkasya ve Irak cephelerinde bulundu 1916'da Kut'ül Ammare Kuşatması sırasında Sabis mevkiinde karşı saldırıya geçen İngiliz ordusuna karşı zafer kazandı 1914'de Tortum'da yerel başarılarla başlayan komutanlığına, Sarıkamış, Dilman ve Van'da devam etti 9, 4 ve 13 Kolordu kumandanlıklarında bulundu 1917'de Mirliva rütbesini aldı
2 Nisan 1918'de Rusların harabe halinde getirip terkettiği Van'ı Ermeni komitacılardan geri aldı Nuri Killigil Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan seferinde görev aldı ve 8 Haziran 1918'de Tebriz'i ele geçirdi 1918'de İran'daki Şehriban mevkiinde İngiliz kuvvetleri karşısında geri çekildi ve kolordusunu kurtarmayı başardı Aynı yılın eylül ayında Halil (Kut) Paşa yerine 6 Ordu kumandanlığına getirildi
30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandığında Musul ve çevresi henüz Ali İhsan Paşa komutasındaki Türk birliklerinin idaresindeydi İngiliz General Marshall'ın, ateşkesten sonra Musul ve Zaho'daki sivil Hıristiyanların topluca öldürüldüğünü iddia etmesiyle İngilizler, Türk birliklerinin Musul'u terk etmesini istediler Ali İhsan Paşa, bu isteği önce reddetti ancak Suriye cephesinde Mustafa Kemal Paşa komutasındaki Yıldırım Orduları grubunun Şam'dan sonra Halep'te de İngiliz ilerleyişi karşısında Adana'ya kadar çekilmesi neticesinde demiryolu ikmal hatlarının kesilmesi üzerine zor durumda kaldı[kaynak belirtilmeli] İstanbul Hükümeti'nden gelen talimat doğrultusunda Nusaybin'e çekilerek Musul'u İngiliz işgaline bıraktı
Malta Sürgünü
Savaştan sonra İngiliz Yüksek Komiserliğinin talebi üzerine 23 Şubat 1919'da Konya'da tutuklanarak ilk Malta sürgünlerinden olmuştur Kendisine yöneltilen suçlamalar Van, Musul ve Urmiye'de Hıristiyan katliamlarını bilfiil yönetmek ve Kut'ül Ammare Kuşatması sonrası ele geçirilen İngiliz savaş esirlerini öldürtmekti İngilizler tarafından düzenlenen dosyasına göre Ali İhsan Paşa 1915 Nisanında Dilman Muharebesi ertesinde Van'daki Ermenilerin öldürülmesi, haziran ayında Urmiye'de Hakkâri'den kaçmış olan 3300 Nasturi ile 700 Ermeninin topluca katledilmesi, temmuzda Urmiye'de Fransız misyonuna sığınan 620 köylünün öldürülmesi, 18 Eylül'de aralarında Amerikalı gazeteci John Nooshy'nin bulunduğu 20 hasta ve yaralının hastaneden çıkarılarak öldürülmesi, aynı ay Musul'da 270 sivil Ermeni'nin öldürülmesi olaylarının faili idi Ancak savaş suçluları mahkemesi gerçekleşmediği için bu suçlamalar kanıtlanmadı Ali İhsan Paşa, Haziran 1921'de diğer Malta tutukluları ile birlikte salıverildi
Kurtuluş Savaşı'nda
Dönüşünde 27 Eylül 1921 tarihi itibarıyla Kurtuluş Savaşı'na katıldı ve Mirliva rütbesiyle Batı Cephesi 1 Ordu komutanlığına atandı Moskova Antlaşması ile Batum ve Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği'ne terkedilmesine karşı çıktığından ve Ali Fuat Paşa'nın yerine Batı Cephesi komutanlığı'na atanan İsmet Paşa'in kıdem olarak kendisinden daha altta olmasına rağmen cephe komutanı olması, Ali İhsan Paşa'nın İsmet Paşa komutası altına girmek istememesi, üstüne üstlük ordu içinde İsmet Paşa ve Mustafa Kemal Paşa aleyhine propaganda yürütmesi üzerine Büyük Taarruz öncesi ordu komutanlığından el çektirilmiştir
Turancılık Ülküsü
II Dünya Savaşı yıllarında, gazetelere askerlik konusunda yazılar yazıyor ve genellikle Nazi ordularının ilerleyişini alkışlıyordu Türkiye savaşın sonuna doğru Almanya'nın karşısında yer alınca, tenkit yazılarıyla yetinmeyerek, başta Cumhurbaşkanı İsmet İnönü olmak üzere devlet ve hükümet erkanına, suçlayıcı imzasız mektuplar göndermeye başladı Böylelikle 1922'de emekliye ayrılmasında önemli rolü oynayan, o zamanın Batı Cephesi komutanı İnönü'den dolaylı intikam almış oluyordu Olayın tespitinden sonra, 24 Şubat 1944'de tutuklandı ve 10 Şubat 1947'de de sıkıyönetim mahkemesince 15 ay ağır hapis cezasına çarptırıldı 1950 yılında Demokrat Parti iktidara geldikten sonra çıkartılan af kanunu ile siyasi haklarına kavuştu 1954'te DP listesinden Afyonkarahisar milletvekili seçilerek 9 Dönem TBMM üyesi oldu Milletvekilliği bir dönem sürdü 1957'de vefat etti
Eserleri
Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 1
Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 2 ISBN 975-551-067-2
Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 3
İstiklal Harbi ve Gizli Cihetleri Harp Hatıralarım Cilt 5 ISBN 975-551-084-2
Birinci Dünya Harbi Harp Hatıralarım Cilt 4
Harp Hatıralarım Birinci Cihan Harbi 2 Cilt ISBN 975-551-067-2
Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi 1 Cilt
Harp Hatıralarım Birinci Dünya Harbi 4 Cilt ISBN 975-551-043-5
Harp Hatıralarım İstiklâl Harbi ve Gizli Cihetleri 5 Cilt ISBN 975-551-084-2
Harp Hatıralarım İstiklâl Harbi ve Gizli Cihetleri 6 Cilt ISBN 975-551-085-0
İstiklal Harbi ve Gizli Cihetleri Harp Hatıralarım Cilt 6 ISBN 975-551-085-0
|