Halk Kültürü

Çocuk Oyunları ve Oyuncakları

•Çocuk Oyunları

Halk kültürünün konu başlıkları içerisinde değerlendirilen geleneksel çocuk oyunları, yer ve zamanı oynayanlara göre değişse de belli kuralları olan, ebe, eş, takım seçimi, sayışma, ödül ve ceza gibi kendisini bütünleyen öğelere yer veren, zaman zaman müzik ve araç gereçten yararlanılan, genellikle grupla gerçekleştirilen eylemlerdir

•Ebe ve Eş Seçimi Uygulamaları

Ebe, eş veya takım belirlenirken çeşitli uygulamalar yapılır Sayışma daha çok ebe belirlemede kullanılırken, eş veya takım belirlemede adımlama, taş tutma, yaş-kuru, yazı-tura, çöp çekme, ellerin açık kapalı durumlarına göre yapılan ay-may-kumay gibi uygulamalar yapılır Adımlama genellikle takım belirlemede ya da hangi takımın oyuna önce başlayacağını belirlemede kullanılan bir yöntemdir
Bunların dışında oynanacak oyunun türüne göre de ebe veya takım belirlenir Örneğin “değnek oyunlarında” değneğini en uzağa fırlatan oyuncu ebelikten kurtulurken, değneği en kısa mesafeye düşen oyuncu ebe olur Yine “aşık oyunlarında”, aşığı diğer oyunculardan farklı gelen oyuncu oyunda ebe olur

•Ödül ve Cezalar

Oyunların daha heyecanlı gerçekleşmesi için bazı oyunlarda ödül ve cezalar verilir Yeneni sevindirmek, yenileni kızdırmak için yapılan bu uygulamalar oyunu bütünleyen diğer unsurlardandır Bu uygulamalardan bazıları şöyledir:

Birçok yörede oynanan ve genel adıyla “gömmeli çelik” olarak bilinen ve her oyuncuya ait kuyuyu kazmaya dayalı oyunda, kuyusu en derin olan oyuncunun ayakları bu kuyuya gömülürken, “çelik-çomak” oyununda yenilen takım, yenen takımın oyuncularını sırtında taşır Bunlardan başka yenilenlere hayvan taklidi yaptırmak, yenilenlerden çeşitli yiyecekler istemek de cezalar arasındadır

Oyunlardaki ödüllere baktığımızda bunların daha çok ütmeli oyunlarda olduğunu görürüz aşık-bilye oyunlarında, yenen kişinin ya da takımın karşı tarafın aşıklarını veya bilyelerini aldığı, bunun ödül olarak değerlendirildiği görülür

•Oyuna Çağırma ve Oyunu Bitirme Uygulamaları

Oyun oynamak kadar oyuna çağırmak, oyunu başlatmak ve bitirmek de oyun gibi eğlenceli uygulamalardır Arkadaşların toplanmasını sağlamak amacıyla söylenen şarkılı sözler vardır Ülke genelinde en çok bilinen “………(bir isim söylenir) pabucu yarım çık dışarıya oynayalım” şarkısı bunlardan biridir

Oyunu bitirme uygulamaları arasında, bir oyuncunun hızlı davranıp birine elini değerek “akşam ebesi” yapması, ya da “evli evine, köylü köyüne evi olmayan sıçan deliğine” denmesi bunlar arasında sayılabilir Çeşitli yörelerde bunların farklı varyantlarına rastlanmaktadır Örneğin Burdur yöresinde buna “düğülcük” yapmak denir Oyuncular ellerini yumruk şeklinde üst üste koyarlar, içlerinden biri “Bu ne?” diye sorar, diğer çocuklar hep bir ağızdan “düğülcük” diye karşılık verir, soruyu soran çocuk “herkes evine dağılcık” dedikten sonra çocuklar ellerini açıp dağılır

•Oyun Türleri

Çocukların oynadığı çok sayıda oyun türü bulunmaktadır Bu oyunlar şu şekilde sınıflanabilir:

- Aşık Bilye Oyunları

- Atlama- Sıçrama-Sekme Oyunları

- Değnek Oyunları

- Dilsiz-Şaşırtma-Şaka Oyunları

- Dramatik Nitelikli Oyunlar

- Ezgili Oyunlar

- Koşma-Kovalamaca-Kapma Oyunları

- Saklama-Saklanma Oyunları

- Taş Oyunları

- Top Oyunları

•Sayışmalar- Tekerlemeler

Oyuna davet ederken, ebe, eş veya takım seçerken, oyunu başlatırken veya sonlandırırken sayışma yapılmaktadır Sayışmayı söyleyen oyuncu her hecede parmakla bir oyuncuyu gösterir Sayışmanın son hecesinde parmak hangi oyuncuyu gösteriyorsa o oyuncu çıkarılır

•Folklorik Oyuncaklar

Folklorik oyuncaklar, genellikle tahta, bez, toprak, çeşitli bitkiler, meyve ve sebzeler ile teneke gibi doğal ve atık malzemeler kullanılarak, çoğunlukla belli bir üreticisi olmamasına karşın farklı yörelerde benzer tekniklerle üretilen objelerdir Topaç, söğüt dalından düdük, tel arabalar bu oyuncaklar arasında sayılabilir

Folklorik oyuncaklar yapıldıkları malzemeye göre şöyle sınıflandırılabilirler:

- Ahşap Oyuncaklar

- Metal Oyuncaklar (teneke ve tel arabalar…)

- Toprak Oyuncaklar

- Taş Oyuncaklar

- Bez ve Keçe Oyuncaklar

- Bitkilerden Yapılan Oyuncaklar (söğüt dalından düdük…)

- Hayvansal Malzemeden Yapılan Oyuncaklar (aşık, deriden oyuncaklar…)

- Kâğıt Oyuncaklar

- Cam Oyuncaklar (bilyeler)

- Plastik Oyuncaklar