Atçılık - At Yetiştiriciliği

Atçılık - At Yetiştiriciliği

Atın Kökeni

Evcil atın kökenini przewalski ve tarpan adı verilen yabani atlar teşkil eder
Przewalski: Yabani moğol atı
Cidago (bel yüksekliği) 130 cm İri başlı, iri kemikli, kalın boyunlu, kuvvetli, kırmızımtırak esmer renkli Soğuk kanlı at ırklarının atasıdır
Tarpan: Cidago 130 cm İnce yapılıdır Donu (rengi) sincabi Sıcakkanlı at ırklarının atasıdır

Atın Evciltilmesi

At, milattan önce 3000'li yıllarda evciltilmiştir İlk olarak Et ve sütünden yararlanılmıştır Sırayla iş hayvanı, harp hayvanı olmuş, günümüzde de zevk ve spor için yetiştirilmektedir

At Irkları

Dünyada 170 adet at ırkı vardır
Soğuk kanlı at ırkları: Genel olarak iri ve ağır vücutlu, kasları fazla gelişmiş, sakin ve ağır hareketli atlardır Çeki güçleri iyidir Sıcak kanlı atlara göre erken gelişirler Soğuk iklim hayvanıdırlar Örnek: İngiliz atı
Sıcak kanlı at ırkları: Daha ufak yapılı ve hafiftirler Hareketlidirler Soğuk kanlılara göre geç gelişirler Sıcak iklim hayvanıdırlar Örnek: Arap atı

Arap atı

Cidago yüksekliği: 145-155 cm
Don: En çok AL, KIR, DORU görülmekte Ender olarak YAĞIZ don mevcut
Yürüyüş: Adi yürüyüşte dar adım atar Tırıs ve dörtnalda alçak adım
Kullanıldığı yerler: Çeki, binek, yarış
Özellikleri: Sağlam görünüşlü, canlı, yüksek kalıtsal güçlüdür Dayanıklıdır 3-4 ay boyunca günde 70-80 km yol alabilir
Gelişim: 3 yaşında gelişmesini tamamlar Damızlık yaşı 4' tür
Üreme özellikleri:

* Erkeklerde doğum ağırlığı 44-47 kg
* Dişilerde doğum ağırlığı 42 - 45 kg
* Yavruların yaşama oranı %94-95
* Gebelik süresi 334-342 gün
* Ergin aygır ağırlığı 470-500 kg
* Ergin kısrak ağırlığı 450-480 kg

İngiliz atı

Kombine melezlemeyöntemi ile hız yönünde ıslah yapılarak 250-300 yılda oluşturulmuştur Türkiye'de ilk defa İstanbul Veli Efendi Çayırında 1922'de koşmuştur
Cidago yüksekliği: 165-170 cm
Don: En çok AL, DORU görülmekte Ender olarak KIR, YAĞIZ don mevcut
Kullanıldığı yerler: Yarış atıdır Hız özelliğinin kalıtım derecesi (h2) 0,35'tir
Özellikleri: Adaptasyon yeteneği yüksektir Kısa mesafeyi çok hızlı koşar
Gelişim: Damızlık yaşı 4' tür
Üreme özellikleri:

* Doğum ağırlığı 40-45 kg
* Östrüs (kızgınlık) siklusu 23-24 gün
* Gebelik süresi 330-340 gün

Hafflinger atı

Cidago yüksekliği: 130-140 cm
Don: Sadece AKKANAT
Kullanıldığı yerler: İş ve çeki atı
Özellikleri: İyi huylu, sağlam görünüşlü, sakin mizaçlı, kanaatkar, zayıf meraları iyi değerlendirebilen, kaba yem seven, hastalıklara mukavim, veteriner ve ilaç masrafı olmayan, güçlü, yüksek döl ve süt verimli Çocukları çok sever
Gelişim: Damızlık yaşı 4' tür
Erkeklerde ağırlık: 440 kg
Dişilerde ağırlık: 433 kg

Yerli at tipleri

1- Anadolu tipleri
2-Çukurova tipi
3-Uzunyayla atı
4-Midilliler ve diğer yöresel tipler

Türkiye'de bulunan diğer at ırkları

1-İrlanda atı: Sıçrama (konkur) atıdır Cidago 160-165 cm
2-Anglo-Arap: Cidago 160 cm (koyu, özellikle doru don)
3-Hanofer: Cidago 153-170 (Koyu don) Eğitime yatkın, sıcak kanlı
4-Holstein: Almanya 153-162 cm Konkur atı
5- Akhal-Teke: Türkmenistan 142-152 cm Mükemmel yürüyüşlü, dayanıklı, eğitilir ancak inatçıdır Kötü huyludur
6-Kabardin: Kuzey Kafkasya Dağ ırkıdır Binek yüksekliği 142-151 cm Uzun ömürlüdür

Atlarda Beslenme

Gebelik

Gebeliğin son 90 günü yapılacak besleme çok önemlidir Bu aşamada kaba yem miktarı azaltılıp (ot, saman vs); kesif yem miktarı (yulaf, mısır, küspe vs) arttırılmalıdır

9 ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 111 10 ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 113 11 ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 120

*Yaşama payı enerji ihtiyacı: Hayvanın hayatını sürdürebilmesi için gerekli, en düşük düzey enerji ihtiyacı Laktasyon: Ortalama 5 ay sürer İhtiyaç, yaşama payı enerji ihtiyacı+ 792 kCal'dir Günlük süt verimi 10-20 kg arası değişir
*Laktasyon: Hayvanın süt verdiği dönem

Su ihtiyacı
Normal bir atın günlük su ihtiyacı 19-45 litredir

Atlarda Bakım

Tay, doğumdan sonra ilk 24 saat ağırlığının 1/10'u kadar ağız sütü içer*Ağız sütü: Doğumdan sonra memeden akan, bağışıklık maddelerince çok zengin ve yavrunun yaşaması için çok önemli süt (bu süt doğumdan itibaren 3 gün boyunca salgılanır İçerisindeki bağışıklık maddeleri gitgide azalır)Tayın ilk dönemki bakımında en önemli konular (eğer başka kaynaktan süt verme mecburiyeti varsa) sütün vücut sıcaklığında olması ve tayın yalnız bırakılmamasıdır(Anası ölmüş taylarda önemli)Taylar 12 aylıkken ergin yaş ağırlığının %75 'ine ve ergin yaş sırt (cidago) yüksekliğinin %90 'ına ulaşırlarBu sebeple iyi beslenmelidirler 4 'üncü haftadan sonra ananın sütü yetmemeye başlar Bu aşamada tay büyütme yemleri verilmelidir

Yulaf tek başına verildiğinde kavuzlu olduğu için midede topaklaşmazSüt döneminde taylar için yulaf tek başına önerilmez İçeriğinde protein ve mineral madde eksiktir 2 aydan fazla yonca verilirse böbrek taşı yapabilir Ayrıca yonca atların %2-3 'ünde alerji yapar

Atlarda Üreme

Gebelik süresi: 11 ay
Kızgınlık dönemi: İlkbahar
*Kızgınlık: Dişi memelilerin yumurta ürettikleri, çiftleştirildiklerinde gebe kalmaya müsait oldukları dönem
Kızgınlık süresi uzunluğu: 2 - 2,5 gün
İki kızgınlık arası süre: 15 - 17 gün
Östrüs döngüsü süresi (1 östrüsun başından, 2 östrüsun başına): 29 gün
Östrüs döngüsü: Dişi memeli hayvanın, fertil (döllenebilir) yumurta ürettiği fizyolojik durum

Kısrakta östrüs belirtileri:
1- Hayvan sık sık idrar çıkarır
2- Sükunetini kaybeder Sebepsiz kişner
3- Çalışan kısraklar çabuk yorulur
4- Dış etkilere duyarlıdır Dokunulduğu zaman gıdıklanır
5- Vajina ağzını açıp kapatır
6- Diğer kısraklara sokulur Onlara ilgi gösterir
7- Aygır yaklaştığı zaman kuyruğunu kaldırır
8- Vajinadan mukoz bir sıvı akar
9- Vajina ağzı şişmiş, kızarmış, gevşek bir yapıdadır

Yürüyüş ve Koşma Şekilleri

Atlarda yürüyüş ve koşma şekillerini bilmenin yararları:
1- İdman pisti zemininin dikkate alınmasını
2- İdman süresinin dengeli şekilde tespit edilmesini
3- Ayak hastalıklarının iyileşme süresinin kısa sürmesini
4- Ayak hastalıklarının tekrar ortaya çıkmamasını sağlar

Atlarda yürüyüş ve koşma şekilleri şunlardır:
1- Ağır adi yürüyüş: Önce arka ayak, ardından öndeki çaprazı; diğer arka ayak ve öndeki çaprazı atılır Üç ayak hep yere basar
2- Süratli adi yürüyüş: Ağır adi yürüyüşün süratlisidir
3- Tırıs koşma: Bacakların hareket sırası çaprazdır İki ayak hep yerde kalır
4- Dörtnal koşma: Hep aynı art ayak ilk basar İlk basma sesinden sonra üç hızlı basma sesi duyulur
5- Rahvan koşma: Daha çok eşeklerde görülür Hızlı yürüyüştür Ayaklar çapraz değil art-arda atılır İki ayak sürekli yerdedir Biniciyi yormaz Spor sayılmaz

Yürüyüş Kusurları:
1- Topuk çalma: Atın yürürken ileri attığı ayağı ile yere basan bacağına vurmasına denir Topuk çalma nedenleri: Bacak kusurları, tırnak kusurları, yanlış tırnak kesimi, yanlış nallama, atın zayıf - yorgun olması, binicinin hatalı oturması, hatalı dizgin kullanılması
2- Yetiştirme: Arka ayak nalının ön kısmı ile ön bacağa vurmaktır
3- Sürçme: Atın ayağını yere sürtmesidir