Koyunculukta Damızlık Seçimi

DAMIZLIK NASIL SEÇİLİR?

Koyunların dış görünüşlerinde değişiklikler çok fazladır Bundan dolayı dış görünüşe bakarak damızlık hakkında hüküm vererek çok defa büyük yanlışlıklara sebep olunmaktadır

Diğer hayvan türlerinde olduğu gibi koyunlarda da damızlık seçimi yöntemleri genellikle iki grup altında toplanır

A-Dış yapıya bakılarak

B-Verim kayıtlarından yararlanılarak

A-DIŞ YAPI ÖZELLİKLERİNE BAKARAK DAMIZLIK SEÇİMİ

Dış yapı özelliklerinden yararlanılarak yapılan damızlık seçimi, koyunculukta uzun yıllardan beri uygulanan ve hala da yaygın olarak başvurulan bir yöntemdir Bu yöntemle başarılı bir damızlık seçimi için bazı genel kurallara uymak gerekir Bunlar:

Resim 14: Damızlık koyun

DAMIZLIK KOYUNLAR SAĞLAM BÜNYELİ OLMALIDIR!

Üzerinde durulan verim yönü ne olursa olsun, damızlık olacak hayvanların sağlam bir bünyeye sahip olmaları istenir Sağlam bünyeden kasıt, hayvanın organlarının karşılıklı uyum ve denge ile çalışmalarıyla, dış etkilere ve çevre faktörlerine karşı dayanıklılığıdır Sağlam bünyeli hayvanların derileri sağlam ve elastik bir yapıdadır Ayrıca sağlam bünyeli hayvanlar, hareketleri normal, bakışları canlı ve gözleri parlak olur

Beden yapısı:

İyi gelişmiş geniş ve derin olmalı Sütçü koyunlarda ön kısmından, arka kısmın daha geniş olması iyidir Etçilerde, köşeleri yuvarlak dikdörtgen şekildedir

a) Deri: Yapağı; koyunların önemli bir ürünü olması ve derinin yapağıyı büyüten kısmı olması nedeniyle koyunda diğer hayvanlara göre daha büyük önem taşır Doğal olarak derinin kendiside ekonomik yarar sağlayan önemli bir üründür Deri; ırk, besleme, yaş ve sağlık durumlarının etkisiyle kalın, ince, sıkı yada gevşek olabilir

Sağlam ve sağlıklı hayvanlarda deri pembe renklidir Hasta yada uzun süre yetersiz beslenen hayvanlarda ise deri soluk veya mavimsi görünümlü olur

Derinin yapısını etkileyen önemli bir faktörde yaştır Genç hayvanların derisi yaşlı hayvanlara göre daha ince ve gevşektir Aynı ırk içerisinde olmak şartıyla, dişi hayvanların derisi erkeklere göre daha incedir Sert iklim koşullarında yaşayan hayvanlarda deri, sıcak iklimdekilere göre daha kalın ve kuvvetli olarak gelişmektedir

b) Kemik Yapısı: Süt verimi yönünden geliştirilmiş koyunlarda kemikler ince ve özellikle yuvarlak kemikler uzuncadır Koçlarda kemiklerin sağlam ve kalınca olması istenir ise de bu konuda aşırılığa kaçmamalıdır Aksi halde kaba ve kalın kemikli hayvanlarda yemden yararlanma yeteneği düşer

Yapağı koyunlarında kemikler iyi gelişmiş ve kalındır Bu ırklar geç geliştikleri için kemiklerde uzun olur

Et verimi yönünden geliştirilen ırkların erken gelişme yeteneğinde olması, bu ırkların daha iyi besleme şartlarında bulundurulması gibi nedenlerle, uzun kemiklerin kıkırdak dokularında büyüme erkenden bittiği için kemikler kısa ve hafif olur Etçi koyunlarda kemiklerin inceliği ayrıca istenen bir özelliktir Böylece karkasta kemik oranı düşeceği için karkasın kalitesi, buna bağlı olarak da fiyatı yükselir

c) Baş: Başın yapısı ırk, verim yönü, cinsiyet gibi faktörlere bağlı olarak değişir Ancak büyük ve kaba görünümlü bir baş, genelde hayvanda kemik yapısının da kabalığının belirtisi sayılmaktadır

Sütçü koyunlarda baş uzunca, ince ve kuru yapılıdır Et verimi yönünden geliştirilmiş ırklarda ise baş zarif ve burun ucuna doğru daralır Verim yönü ne olursa olsun başın ağır ve kaba olması istenmez Aşırı uzun ve dar olan baş yapısı da bünyenin zayıflığını göstermesi bakımından bu tür yapıya sahip hayvanlar damızlık olarak kullanılmamalıdır

Başın yapısından cinsiyet ayırt edilebilir Koçlarda baş, dişilere göre daha kısa ve geniştir Fakat sütçü ırkların koçlarında baş yapısının dişiye benzemesi de fazla yadırganmamalıdır

Resim 15: Koyunların başı kusursuz olmalıdır

d) Boyun: Süt tipi koyunlarda boyun etçi koyunlara göre daha uzuncadır Sütçü koyunlarda boyunda et ve yağ az geliştiğinden boyun yassı dar ve daha az derindir Erken gelişen etçi koyunlarda ise boyun, kısa, kalın, bol etli ve yağlıdır Aşırı uzun ve ince boyun yapısı bütün koyunlar için bünye zayıflığının bir belirtisidir

Koyunlarda boyunun normal olarak üst kısmının düz bir hat oluşturacak şekilde sırta geçmesi, omuza ve göğüse geçişinde tedrici genişleme ile olması da bünyesel yönden bir kusur olarak değerlendirilir

e) Boynuz: Genel olarak koçlar boynuzlu ve koyunlar boynuzsuzdur Örneğin yapağı tipi merinoslar böyledir Fakat et merinoslarında her iki cinsiyette boynuzsuzdur Yerli koyunlarda da bu durum çok değişiktir Yönetim ve bakım kolaylığı yönünden boynuzsuzluk arzu edilir

f) Kulaklar: Kulakların yapısı koyunların bünyeleri hakkında önemli bir bilgi kaynağıdır Kalın ve sıkı derili kulaklar bünyenin sağlam, kas gelişiminin iyi, kemik yapısının kuvvetli ve yapağı miktarının bol olduğunu belirtir Dişi koyunlarda kulaklar erkeklere göre daha ince ve zariftir Süt tipi koyunlarda kulaklar daha büyük ve sarkık olurlar

g) Sırt-bel-sağrı: Sırt, göğüs ve karın boşluğunda bulunan çeşitli organların yükünü çeken önemli bir vücut bölümüdür Sırtın düz ve sağlam olması gereklidir Kas gelişimi iyi olmayan ve çukurlaşmış bir sırt istenmez, hele genç hayvanlar için önemli bir kusur sayılır Fazla yavru vermiş yaşlı koyunlarda sırt hattı biraz çöküntü yapmış olabilir Aşırı dar ve keskin bir sırt yetiştirme yönü ne olursa olsun kusur sayılır

En iyi kalite et bel bölümünde bulunduğu için, etçi tiplerde bu vücut bölümü ile sağrı arasında bağlantı görevi gördüğünden belin düz, kuvvetli ve bol etli olması istenir