|
Prof. Dr. Sinsi
|
Horon'un Kökeni Ve Kelime Anlamı Nedir? Horu Mu, Horon Mu? Horon Kökeni Türk Müziği
HORON
İkizdere yöresinde yaşantının önemli kısmını oluştururdu Dede, baba, kaynana, torun, kız veya gelinin bir horonda buluştuğu çok olurdu Geçmişin temel eğlencesi, horon ile türkülerdi
Horon; Horon oynamak, horon kurmak, horon çevirmek, horona durmak, horon yapmak ve horon vurmak adlarıyla yörede bilinir
Şor Türklerinde or: Ot biçme (Şor Sözlüğü, Nadejda N Kupreşko Tannagaşeva-Doç Dr Şükrü Haluk)
Hakas Türklerinde oram: Kıvrım, büklüm (s 325, Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük) Yine Hakas Türklerinde horim: Yüksek kaya
Özbekçe orım: Hasat Orım-yığum: Ürün kaldırma (s 196, Özbekistan Türkçesi-Türkiye Türkçesi)
Divan�da orom: Ot kesimi, orum-bi: Bir orakta çıkarılan ot
Kazakça oram: Paket (s 212, Kazak Türkçesi Sözlüğü)
Tuva Türklerinde horum: Taş yığını (s 52, Tuva Türkçesi Sözlüğü, Ekrem Arıkoğlu-Klara Kuular)
Azerice hora: Biçilmiş otun yerinde biten taze ot Horum: Biçilen otların belirli büyüklükte kümelenerek bükülüp bağ haline getirilmesi (s 654, Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü, Seyfettin Altaylı)
İkizdere�de horom: Kesilen otların bir çeşit sıkıştırılmış ve paketlenmiş şekli (Horomlardan yapılan ot yükü, özellikle uzak mesafelerde sırtta taşınırken bozulmazdı)
Horom, Doğu Karadeniz�de aynı anlamda yaygın kelime
Horon, şekil olarak çayırda ve horom yapımında yapılan işleri yansıttığı için, orom veya horom kelimesinden gelmesi en geçerli ve mantıklı ihtimaldir Çünkü her folklor, çevre şartlarından bire bir etkilenir
Bazı izahatlarda horonun Yananca olduğu ve kilise korosundan geldi anlatılır Horonda en önemli figürler, ayak hareketleridir Ayak hareketlerinin sesi, kilisenin ilahi havasına katkısı ne olabilir? Kilisenin manevi, kasvetli ve ağır havası ile horonun coşkusunu ve neşesini bir arada düşünebilmek mümkün mü? İsimleri benzer olsa da, kilise korosuyla Karadeniz horonunu bir arada düşünmek çok gülünç olur
Gürcücede Horomi: Erkek dans adı Rumca hora, horom Yunanca horos: Dans, raks, balo, oyun, koro Rusça hor: Koro (Rusça-Türkçe Sözlük, Fono)
Lazca horon, hoğoni
Hopa Hemşin�de ğoron
Gagauz Türklerinde horu: Hora (bir halk oyunu) Horoya girme: Hora oyununa katılmak (s 118, Gagauz Türkçesinin Sözlüğü, Prof NA Baskakov)
Karaçay-Malkarlar Türklerinde horur: Eski Karaçay Şaman törenlerinde dans eden genç kız (s 221, Karaçay- Malkar Türkçesi Sözlüğü, Dr Ufuk Tavkul)
Kuman Türklerinde Horu: Sallanmak, yaylanmak (s 77) Horon: Horon(s 78, Kuman Lehçesi Sözlüğü, K Grönbech)
Kıpçakça urun-mak: Tepinmek, oynamak (s 222, Kıpçak Türkçesi Sözlüğü, Doç Dr Recep Toparlı) Yine Kıpçakça hor-mak: Sallanmak (s 85)
Trabzon bölgesinde oynanan horonlardan �düz horon�un, Gökoğuz (Gagauz) Türklerinde de �düz horu� olarak oynandığı anlaşılmaktadır (s 350, XV-XVI Asırlarda Trabzon Sancağında Sosyal ve İktisadi Hayat, Dr M Hanefi Bostan)
Horon çeşitleri: Sıksaray, sallama, üçayak, atlama, düz horon, titreme, ağırlama, iki ayak, ters ayak gibi isimler Türkçe veya Türkçeleşmiş kelimelerdir
Maçka�daki horonlar: Siksara, ağırlama, biçak oyunu, dirvana, gız horonu, düz horon ve sallama çeşitleri diye belirtilmektedir (s127, Trabzon-Maçka Etimoloji Sözlüğü)
Eski Türk kültüründe kötü ruhları korkutan, �sürat ve kuvvet� anlamına gelen �Kolbas� adı, koruyucu adlar arasındadır (s 23, Tarihte Türklük, Prof L Rasonyi) Günümüzde Kolbastı, sürat ve kuvvet anlamına uygun olarak ve Şaman danslarını çağrıştırır şekilde Trabzon yöresinde oynanmaktadır
Yunan kaynaklarında genişçe yararlanarak yazılan �Pontus Kültürü� kitabında, Of yöresinin oyunları şöyle: Düz horon, sıksara, hotsarı (Hotsarı, oynanmamakta), körçek (köçek�ten), sallama, atlama, Dön Demirağa (s 172, Pontus Kültürü, Ö Asan) İşte çok ilginç Pontus horon isimleri! İşine gelen konuları evirip çevirerek ve hayal sınırlarını azami zorlayarak (bir örnek �ule� kelimesi, s 174, Pontus Kültürü, Ö Asan) geniş açıklamalar yapılırken, bölge çalgısı kemençeyi oluşturan kısımlardan Rumca veya Yunanca tek kelime yazılamamıştır (s186, Pontus Kültürü, Ö Asan)
Tulumdan ise tek cümle: O da, �Çok eski olmamakla birlikte tulum çalınırmış� (s 186) ve bitti Bölgemizde Pontus kültürünün temelini oluşturduğu iddia edilen kemençe, tulum ve horonun �Pontus kültürü�ndeki yeri!
Yöre ağzında Rumca kelimelerin çokça olması, Türkiye Türkçesi içinde bolca Yunanca kelimelerin bulunması ama horon çeşitleri arasında bölgede tek Rumca horon isminin bilinmemesi, tulum ve kemençeyi oluşturan parçalar içinde bir tane dahi Rumca veya Yunanca kelimenin olmamasının izahı nasıl yapılacak?
Kimileri kemençenin Yunanistan�da çalındığını ve benzer oyun veya giyimlerin aynı olduğunu icat bulmuş gibi söylerler Orada çalınan kemençenin ve oynanan horonun hiç birini değil Yunanlılar, İstanbul�da, İzmir�de veya Anadolu�nun başka yerlerinde yaşamış ya da göç etmiş Rumlar dahi bilmezler Yalnız Karadeniz bölgesinden gidenler, bölgemizden aldıkları kültürü Yunanistan�a taşımışlardır Dolayısıyla kemençenin Yunan kökenli olduğunu iddia etmek, ya cahilliktir ya hainliktir
Bugüne kadar yüz binlerce Yunan heykelleri içinde kemençe çalan bir heykele tesadüf edilmiş değildir ve bunlar içinde Karadeniz�in milli giysilerini çağrıştıran ne bir heykel ve ne de bir resme rastlanılmıştır
Yunanlıların kısa etekli milli kıyafetleriyle, Karadenizlinin milli kıyafeti arasında ortak nokta bulmak veya burun yapılarını kıyaslamak mümkün mü?
Bir kesim güruh da Türk isminin geçtiği yerde ve Türk�e ait olabilecek bir şeyde �Milliyetçi görüş� veya �resmi ideoloji� diye okuma, araştırma gereği duymadan ve yerine başka bir şey koyma ihtiyacı görmeden ret ederler Bu �reddiyeciler� ve �milliyetsiz görüşler�, özellikle Anadolu topraklarının özelliğinden kaynaklansa gerek, her zaman yoğunluğunu hissettirmişlerdir Bu konuda da her zaman yaptıkları ve beklenildiği gibi, bir yerlere yama olma gayretini göstermişlerdir, göstereceklerdir ve göstermektedirler
|