Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-11-2012

Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği
Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği

MIKNATIS ve ÖZELLİKLERİ
Magnetik adı verilen demir oksit (Fe3O4) bileşiği tabii bir mıknatıs olarak bilinir

Demir nikel kobalt gibi maddeleri çekme özelliği gösteren cisimlere mıknatıs denir

Üç çeşit mıknatıs vardır

1

Doğal mıknatıs : Doğada oluşan ve taş olarak bulunan mıknatıslardır

2

Yapay mıknatıs : Demir nikel ya da kobalttan yapılır

Çubuk pusula iğnesi U şekline ve at nalı şekline benzeyen çeşitleri vardır

Bu mıknatıslara daimi ya da geçici mıknatıslık kazandırılabilir

3

Elektromıknatıslar : Magnetik özellik gösteren maddeye örneğin demir üzerine tel sarılıp telden akım geçirildiğinde oluşan mıknatıslardır

Mıknatısın Kutupları
Mıknatısların uçları çekme ve itme özelliği gösterirler

Mıknatıslık etkisinin en şiddetli olduğu bu uçlara kutup adı verilir

Bir mıknatısın şekli nasıl olursa olsun iki kutbu bulunur

Bir mıknatıs ortadan iple asılırsa kuzey-güney doğrultusuna yönelerek durur

Kuzeyi gösteren kutba N güneyi gösteren kutba ise S kutbu denir

Elektrik yüklerinde olduğu gibi mıknatıslarında aynı kutupları birbirini iter zıt kutupları ise birbirini çeker

Bu itme ya da çekme kuvveti mıknatısların kutup şiddetleri ile doğru aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır

Mıknatıslar demir nikel kobalt gibi maddeleri ve bunların alaşımlarını çeker

Bu nedenle bu maddelere magnetik maddeler denir

Cam kağıt tahta plastik gibi maddeleri mıknatıs çekmez

Magnetik Alan Kuvvet Çizgileri
Bir mıknatısın çekim etkisini gösterdiği alana magnetik alan denir

Bir cam levha üzerine demir tozları serpildikten sonra levhanın altına çubuk mıknatıs yerleştirilip levhaya yavaş yavaş vurulduğunda demir tozları mıknatısın magnetik alan çizgilerine paralel hale gelirler

Demir tozlarının oluşturduğu çizgilere bakılarak normalde görülmeyen çizgilerin nasıl olduğu anlaşılır

Çubuk mıknatısın çevresindeki magnetik alan çizgileri şekildeki gibidir

Magnetik alan kuvvet çizgileri N kutbundan S kutbuna doğrudur

Çizgilerin uç noktalarında sık olması magnetik alanın uç kısımlarında şiddetli olduğunu gösterir

Magnetik alan çizgilerinin bulunduğu yerlere pusula iğneleri konulduğunda pusula iğneleri yerdeki magnetik alan çizgilerine paralel olacak şekilde dengede kalırlar

Herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörü ise o noktada magnetik alan çizgilerine teğettir

Magnetik alan çizgilerinin paralel olduğu yerlerdeki alana düzgün magnetik alan denir

Mıknatısı Bölmek
Çubuk şeklindeki bir mıknatıs ikiye bölündüğünde oluşan her bir parça yine N–S kutuplu mıknatıs olur

Bölme işlemi atomik boyuta kadar devam ettirildiğinde de yine mıknatıs özelliği devam eder

Yani tek kutuplu mıknatıs elde edilemez

Geçici Mıknatıslanma
Yapay mıknatıslardan faydalanılarak magnetik özelliği olan demir nikel ve kobalt geçici olarak mıknatıslanabilir

Üç yolla geçici mıknatıslanma elde edilebilir

1

Sürtünme ile Mıknatıslanma
Bir demir çubuğaşekildeki gibi mıknatısın her defasında aynı kutbu aynı yönlü sürtürülürse mıknatısın ilk sürtülen uç kısmı mıknatısla aynı kutuplu olacak şekilde demir çubuk geçici olarak mıknatıslanır

2

Dokunma ile Mıknatıslanma
Mıknatısa dokundurulan demir parçalarını mıknatıs tutar

Çünkü demir parçası mıknatısın dokunduğu kutupla zıt kutupla kutuplanır ve onu çeker

Demir parçaları uç uca eklenirse her bir uç bir öncekine göre zıt kutuplanır

3

Etki ile Mıknatıslanma
Mıknatısın magnetik alanı içine konulan demir parçaları geçici olarak mıknatıslık özelliği kazanır

Şekilde demir parçasına mıknatısın S kutbu yaklaştırılırsa demirin S ye yakın olan kısmı N diğer tarafı ise S kutbu olur

Bir mıknatıs demir çubuğun orta kısmına şekildeki gibi yaklaştırılırsa demir çubuğun uç kısımları N orta kısımları ise S kutbu olacak şekilde etki ile mıknatıslanır

Yerin Magnetik Alanı
Yerin magnetik ala nının olduğu deneylerle tespit edilmiştir

Dünya sanki kuzey yarı kürede S güney yarı kürede N kutbu bulunan bir çubuk mıknatıs varmış gibi davranır

Magnetik kuzey ve güney kutup ile coğrafi kuzey ve güney kutup tam çakışmıyor

Belli küçük bir açı kadar sapma gösteriyor

Ağırlık merkezinden asılmış bir çubuk mıknatıs bulunduğu yerden geçen dünyanın çevresindeki magnetik alan kuvvet çizgilerine teğet olmak zorundadır

Bu nedenle ağırlık merkezinden asılmış bir çubuk mıknatısın N kutbu magnetik kuzeyi S kutbu ise magnetik güneyi gösterir

Kuzey yarı kürede ağırlık merkezinden asılan bir çubuk mıknatıs veya pusula iğnesinin N kutbu güney yarı kürede ise S kutbu aşağı eğilir

Ekvatorda yere paralel kutuplarda ise yere dik konuma gelir

Mıknatısların Kullanıldığı Alanlar
Mıknatıslar pusula yapımında kapı zilinde telefon radyo televizyon voltmetre ampermetre elektrik motorları bazı oyuncakların yapısı gibi bir çok yerlerde kullanılmaktadır

Sanayide demir parçalarını diğer maddelerden ayırmak için yine mıknatıslar kullanılır

ELEKTRİK AKIMININ MAGNETİK ETKİLERİ
Akım geçen telin oluşturduğu magnetik alan
Şekilde pusula iğnesinin üzerinden tel geçecek şekilde devre kurulup anahtar kapatılıp telden yeterince akım geçtiğinde pusula iğnesi aniden saparak tele dik konuma gelir

Pusulanın sapması yerin magnetik alanından başka bir magnetik alanın meydana geldiğini gösterir

Bu alan elektrik akımlarının çevresinde meydana gelen magnetik alandır

Bu alanların kaynağı elektrik yüklerinin hareketidir

Telden uzaklaştıkça magnetik alanın şiddeti azalır

Tele yaklaştıkça magnetik alanın şiddeti artar

Telden geçen akımın artması da magnetik alanın şiddetini artırır

Akımın azalması ise magnetik alanın şiddetini azaltır

Akım geçen telin çevresinde iç içe daireler şeklinde magnetik alan çizgileri oluşur

Herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörünün yönü bu alan çizgilerine teğettir

Akımın yönü değiştiğinde magnetik alan çizgileri ve herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörünün yönü değişir

09-11-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği Mıknatıs Ve Özellikleri - Mıknatıs Ve Özellikleri Nelerdir? Mıknatıs Ve Özelliği MIKNATIS ve ÖZELLİKLERİ Magnetik adı verilen demir oksit (Fe3O4) bileşiği tabii bir mıknatıs olarak bilinir Demir nikel kobalt gibi maddeleri çekme özelliği gösteren cisimlere mıknatıs denir Üç çeşit mıknatıs vardır 1 Doğal mıknatıs : Doğada oluşan ve taş olarak bulunan mıknatıslardır 2 Yapay mıknatıs : Demir nikel ya da kobalttan yapılır Çubuk pusula iğnesi U şekline ve at nalı şekline benzeyen çeşitleri vardır Bu mıknatıslara daimi ya da geçici mıknatıslık kazandırılabilir 3 Elektromıknatıslar : Magnetik özellik gösteren maddeye örneğin demir üzerine tel sarılıp telden akım geçirildiğinde oluşan mıknatıslardır Mıknatısın Kutupları Mıknatısların uçları çekme ve itme özelliği gösterirler Mıknatıslık etkisinin en şiddetli olduğu bu uçlara kutup adı verilir Bir mıknatısın şekli nasıl olursa olsun iki kutbu bulunur Bir mıknatıs ortadan iple asılırsa kuzey-güney doğrultusuna yönelerek durur Kuzeyi gösteren kutba N güneyi gösteren kutba ise S kutbu denir Elektrik yüklerinde olduğu gibi mıknatıslarında aynı kutupları birbirini iter zıt kutupları ise birbirini çeker Bu itme ya da çekme kuvveti mıknatısların kutup şiddetleri ile doğru aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılıdır Mıknatıslar demir nikel kobalt gibi maddeleri ve bunların alaşımlarını çeker Bu nedenle bu maddelere magnetik maddeler denir Cam kağıt tahta plastik gibi maddeleri mıknatıs çekmez Magnetik Alan Kuvvet Çizgileri Bir mıknatısın çekim etkisini gösterdiği alana magnetik alan denir Bir cam levha üzerine demir tozları serpildikten sonra levhanın altına çubuk mıknatıs yerleştirilip levhaya yavaş yavaş vurulduğunda demir tozları mıknatısın magnetik alan çizgilerine paralel hale gelirler Demir tozlarının oluşturduğu çizgilere bakılarak normalde görülmeyen çizgilerin nasıl olduğu anlaşılır Çubuk mıknatısın çevresindeki magnetik alan çizgileri şekildeki gibidir Magnetik alan kuvvet çizgileri N kutbundan S kutbuna doğrudur Çizgilerin uç noktalarında sık olması magnetik alanın uç kısımlarında şiddetli olduğunu gösterir Magnetik alan çizgilerinin bulunduğu yerlere pusula iğneleri konulduğunda pusula iğneleri yerdeki magnetik alan çizgilerine paralel olacak şekilde dengede kalırlar Herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörü ise o noktada magnetik alan çizgilerine teğettir Magnetik alan çizgilerinin paralel olduğu yerlerdeki alana düzgün magnetik alan denir Mıknatısı Bölmek Çubuk şeklindeki bir mıknatıs ikiye bölündüğünde oluşan her bir parça yine N–S kutuplu mıknatıs olur Bölme işlemi atomik boyuta kadar devam ettirildiğinde de yine mıknatıs özelliği devam eder Yani tek kutuplu mıknatıs elde edilemez Geçici Mıknatıslanma Yapay mıknatıslardan faydalanılarak magnetik özelliği olan demir nikel ve kobalt geçici olarak mıknatıslanabilir Üç yolla geçici mıknatıslanma elde edilebilir 1 Sürtünme ile Mıknatıslanma Bir demir çubuğaşekildeki gibi mıknatısın her defasında aynı kutbu aynı yönlü sürtürülürse mıknatısın ilk sürtülen uç kısmı mıknatısla aynı kutuplu olacak şekilde demir çubuk geçici olarak mıknatıslanır 2 Dokunma ile Mıknatıslanma Mıknatısa dokundurulan demir parçalarını mıknatıs tutar Çünkü demir parçası mıknatısın dokunduğu kutupla zıt kutupla kutuplanır ve onu çeker Demir parçaları uç uca eklenirse her bir uç bir öncekine göre zıt kutuplanır 3 Etki ile Mıknatıslanma Mıknatısın magnetik alanı içine konulan demir parçaları geçici olarak mıknatıslık özelliği kazanır Şekilde demir parçasına mıknatısın S kutbu yaklaştırılırsa demirin S ye yakın olan kısmı N diğer tarafı ise S kutbu olur Bir mıknatıs demir çubuğun orta kısmına şekildeki gibi yaklaştırılırsa demir çubuğun uç kısımları N orta kısımları ise S kutbu olacak şekilde etki ile mıknatıslanır Yerin Magnetik Alanı Yerin magnetik ala nının olduğu deneylerle tespit edilmiştir Dünya sanki kuzey yarı kürede S güney yarı kürede N kutbu bulunan bir çubuk mıknatıs varmış gibi davranır Magnetik kuzey ve güney kutup ile coğrafi kuzey ve güney kutup tam çakışmıyor Belli küçük bir açı kadar sapma gösteriyor Ağırlık merkezinden asılmış bir çubuk mıknatıs bulunduğu yerden geçen dünyanın çevresindeki magnetik alan kuvvet çizgilerine teğet olmak zorundadır Bu nedenle ağırlık merkezinden asılmış bir çubuk mıknatısın N kutbu magnetik kuzeyi S kutbu ise magnetik güneyi gösterir Kuzey yarı kürede ağırlık merkezinden asılan bir çubuk mıknatıs veya pusula iğnesinin N kutbu güney yarı kürede ise S kutbu aşağı eğilir Ekvatorda yere paralel kutuplarda ise yere dik konuma gelir Mıknatısların Kullanıldığı Alanlar Mıknatıslar pusula yapımında kapı zilinde telefon radyo televizyon voltmetre ampermetre elektrik motorları bazı oyuncakların yapısı gibi bir çok yerlerde kullanılmaktadır Sanayide demir parçalarını diğer maddelerden ayırmak için yine mıknatıslar kullanılır ELEKTRİK AKIMININ MAGNETİK ETKİLERİ Akım geçen telin oluşturduğu magnetik alan Şekilde pusula iğnesinin üzerinden tel geçecek şekilde devre kurulup anahtar kapatılıp telden yeterince akım geçtiğinde pusula iğnesi aniden saparak tele dik konuma gelir Pusulanın sapması yerin magnetik alanından başka bir magnetik alanın meydana geldiğini gösterir Bu alan elektrik akımlarının çevresinde meydana gelen magnetik alandır Bu alanların kaynağı elektrik yüklerinin hareketidir Telden uzaklaştıkça magnetik alanın şiddeti azalır Tele yaklaştıkça magnetik alanın şiddeti artar Telden geçen akımın artması da magnetik alanın şiddetini artırır Akımın azalması ise magnetik alanın şiddetini azaltır Akım geçen telin çevresinde iç içe daireler şeklinde magnetik alan çizgileri oluşur Herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörünün yönü bu alan çizgilerine teğettir Akımın yönü değiştiğinde magnetik alan çizgileri ve herhangi bir noktadaki magnetik alan vektörünün yönü değişir