Kaside Nedir? Hürriyet Kasidesi Hakkına Bilgiler Nelerdir? Kaside Örnekleri Bölümleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-11-2012

Kasideler, genellikle birini övmek ve yermek amacıyla yazılan şiirler, daha çok din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan divan edebiyatı şiirlerdir

Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir

Çok katı bir kalıpla yazılan kasideler, 6 bölümden oluşur

Türk edebiyatında 13

yüzyılda kullanılmaya başlanır

Nazım birimi beyittir

Beyit sayısı 33-99 arasında değişir

Kasidenin ilk beyitine matla denir

Şair kasidesi içinde matlayı tekrar ederse tecdid-i matla denir

Matlayı birden çok tekrar ederse bu zat-ül metali veya zül metalidir

Kasidenin son beyitine makta , şairin mahlasının bulunduğu beyite taç beyit denir

Kasidenin en güzel beyiti beyt-ül kasid olarak isimlendirilir

Kasidenin Bölümleri

1

Nesip (Teşbib)
Kasidenin ilk bölümüdür, şiir yönünden en ağır bölümdür

Genelde 15-20 beyit olur

Şair bu bölümde betimleme yapar ; kadın, kış, at, bahar vs

Baharın tasviri yapılıyorsa: Bahariye, kışın tasviri yapılıyorsa: Şitaiye, temmuzun tasviri yapılıyorsa: Temmuziye, ramazanın tasviri yapılıyorsa: Ramazaniye, atın tasviri yapılıyorsa: Rahşiye, hamamın tasviri yapılıyorsa: Hamamiye

2

Girizgah
Nesip bölümünden methiye bölümüne geçerken söylenen ve basamak görevinde olan beyitlerdir

Şair bu bölümde övgüye başlayacağını haber verir

1-2 beyitten oluşur

3

Methiye
Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür

Şiir yönü çok zayıf, dil yönü diğer bölümlere göre çok ağırdır

4

Tegazzül
Gazel söyleme anlamına gelir, bütün kasidelerde olması zorunlu değildir

Methiyeden sonra şair bir fırsatını düşürüp aynı ölçü ve uyakta bir gazel söyler, buna tegazzül denir

5

Fahriye
Şairin kendini övdüğü bölümdür

Fahriyeyi en seven şair Nefi'dir

6

Tac
Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür

2-3 beyit bulunur

'Nefi' çok kullanır

(Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir)

7

Dua
Kasidenin son bölümüdür

Birkaç beyit olur

Şair burada övdüğü kişinin başarılı, uzun ömürlü, talihinin iyi olması yönünde dua eder

Kaside ve tarihsel önemleri

Kasideler, sosyal ve kültür tarihi araştırmacısı için önemli bir belge ve bilgi kaynağı olarak değerlendirilebilirler

Resmî tarihi vesikalar kadar, edebî metinlerin de tarih araştırmacısı için önemli bir belge olduğunu ispatlayacak mühim kaynaklar arasındadır

Kasideler, ideal devlet adamı profili çizme, sosyal ve ekonomik konularda devrin özelliklerini yansıtma, sosyal hayatın değişik sahnelerini anlatma, tarihî şahsiyetlerin biyografik bilgilerine katkıda bulunma, siyasal ve kültürel tarihin pek çok değişik safhası için

Kaside konuları

Kasideler konularına göre isimlendirilir

Tevhid: Allah'ın birliğini anlatan kısa gazel

Münacaat: Allah'a yalvarmak yakarmak için yazılır

Na'at : Peygamberi övmek için yazılır

Methiye : Devlet büyüklerini övmek için yazılır

Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir

Hicviyye:Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir

Şehrengiz:bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir

Cülusiye:padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir

Klasik Türk Edebiyatında Kaside Nazım Şekli*nin Yapı Özellikleri

1

Genellikle 31-99 beyitten oluşur

2

Nesib, girizgâh, methiye, tegazzül fahriye ve dua bölümlerinden oluşur

3

Kafiye düzeni aa / ba / ca

şeklindedir

4

Kasidenin sonlarına doğru şair, mahlasını kul*lanır

5

İthaf edildiği kişinin adını içeren bir başlığı vardır

Hürriyet Kasidesi'nin Yapı Özellikleri

1

31 beyitten oluşmuştur

2

Klasik bölümle yoktur

3

Kafiye düzeni "aa/ba/ca

" şeklindedir

4

Şair son beyitte mahlasını kullanmamıştır

5

Kaside soyut bir kavram için yazılmıştır, baş*lığı da bu soyut kavramdır

Hürriyet Kasidesi'nin kaside nazım şekliyle yazılması ve kasidenin klasik yapı özelliklerinden farklılıklar göstermesi bu devirdeki yenileşme çabalarının etkisinin edebî eserlere de yansıdığını gös*termektedir

Bu devrin şairleri eski nazım şekillerini kullanmakla birlikte şiirlerin içeriklerinde büyük değişiklikler yapmışlardır

Eskiden kaside yine beyitlerle yazılıyordu, yeni devirle birlikte kasidenin bütün şekil özellikleri aynen kullanılmış, şiirde işlenen konu değiştirilmiştir

Namık Kemal, "hürriyet’e övgülerini sunmuştur

09-11-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Kaside Nedir? Hürriyet Kasidesi Hakkına Bilgiler Nelerdir? Kaside Örnekleri Bölümleri Kasideler, genellikle birini övmek ve yermek amacıyla yazılan şiirler, daha çok din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan divan edebiyatı şiirlerdir Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir Çok katı bir kalıpla yazılan kasideler, 6 bölümden oluşur Türk edebiyatında 13 yüzyılda kullanılmaya başlanır Nazım birimi beyittir Beyit sayısı 33-99 arasında değişir Kasidenin ilk beyitine matla denir Şair kasidesi içinde matlayı tekrar ederse tecdid-i matla denir Matlayı birden çok tekrar ederse bu zat-ül metali veya zül metalidir Kasidenin son beyitine makta , şairin mahlasının bulunduğu beyite taç beyit denir Kasidenin en güzel beyiti beyt-ül kasid olarak isimlendirilir Kasidenin Bölümleri 1 Nesip (Teşbib) Kasidenin ilk bölümüdür, şiir yönünden en ağır bölümdür Genelde 15-20 beyit olur Şair bu bölümde betimleme yapar ; kadın, kış, at, bahar vs Baharın tasviri yapılıyorsa: Bahariye, kışın tasviri yapılıyorsa: Şitaiye, temmuzun tasviri yapılıyorsa: Temmuziye, ramazanın tasviri yapılıyorsa: Ramazaniye, atın tasviri yapılıyorsa: Rahşiye, hamamın tasviri yapılıyorsa: Hamamiye 2 Girizgah Nesip bölümünden methiye bölümüne geçerken söylenen ve basamak görevinde olan beyitlerdir Şair bu bölümde övgüye başlayacağını haber verir 1-2 beyitten oluşur 3 Methiye Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür Şiir yönü çok zayıf, dil yönü diğer bölümlere göre çok ağırdır 4 Tegazzül Gazel söyleme anlamına gelir, bütün kasidelerde olması zorunlu değildir Methiyeden sonra şair bir fırsatını düşürüp aynı ölçü ve uyakta bir gazel söyler, buna tegazzül denir 5 Fahriye Şairin kendini övdüğü bölümdür Fahriyeyi en seven şair Nefi'dir 6 Tac Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür 2-3 beyit bulunur 'Nefi' çok kullanır(Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir) 7 Dua Kasidenin son bölümüdür Birkaç beyit olur Şair burada övdüğü kişinin başarılı, uzun ömürlü, talihinin iyi olması yönünde dua eder Kaside ve tarihsel önemleri Kasideler, sosyal ve kültür tarihi araştırmacısı için önemli bir belge ve bilgi kaynağı olarak değerlendirilebilirler Resmî tarihi vesikalar kadar, edebî metinlerin de tarih araştırmacısı için önemli bir belge olduğunu ispatlayacak mühim kaynaklar arasındadır Kasideler, ideal devlet adamı profili çizme, sosyal ve ekonomik konularda devrin özelliklerini yansıtma, sosyal hayatın değişik sahnelerini anlatma, tarihî şahsiyetlerin biyografik bilgilerine katkıda bulunma, siyasal ve kültürel tarihin pek çok değişik safhası için Kaside konuları Kasideler konularına göre isimlendirilir Tevhid: Allah'ın birliğini anlatan kısa gazel Münacaat: Allah'a yalvarmak yakarmak için yazılır Na'at : Peygamberi övmek için yazılır Methiye : Devlet büyüklerini övmek için yazılır Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir Hicviyye:Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir Şehrengiz:bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir Cülusiye:padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir Klasik Türk Edebiyatında Kaside Nazım Şeklinin Yapı Özellikleri 1 Genellikle 31-99 beyitten oluşur 2 Nesib, girizgâh, methiye, tegazzül fahriye ve dua bölümlerinden oluşur 3 Kafiye düzeni aa / ba / ca şeklindedir 4 Kasidenin sonlarına doğru şair, mahlasını kullanır 5 İthaf edildiği kişinin adını içeren bir başlığı vardır Hürriyet Kasidesi'nin Yapı Özellikleri 131 beyitten oluşmuştur 2Klasik bölümle yoktur 3Kafiye düzeni "aa/ba/ca" şeklindedir 4Şair son beyitte mahlasını kullanmamıştır 5Kaside soyut bir kavram için yazılmıştır, başlığı da bu soyut kavramdır Hürriyet Kasidesi'nin kaside nazım şekliyle yazılması ve kasidenin klasik yapı özelliklerinden farklılıklar göstermesi bu devirdeki yenileşme çabalarının etkisinin edebî eserlere de yansıdığını göstermektedir Bu devrin şairleri eski nazım şekillerini kullanmakla birlikte şiirlerin içeriklerinde büyük değişiklikler yapmışlardır Eskiden kaside yine beyitlerle yazılıyordu, yeni devirle birlikte kasidenin bütün şekil özellikleri aynen kullanılmış, şiirde işlenen konu değiştirilmiştir Namık Kemal, "hürriyet’e övgülerini sunmuştur