|
Prof. Dr. Sinsi
|
Pusulayı Ençok Hangi Meslek Kullanır? Pusulayı Kullanan Meslekler Hangileridir?
P U S U L A
Yeryüzünde manyetik kuzeyi gösteren bir alettir Birçok çeşidi vardırBu bölümde dağcılar ve gezginler için kullanışlı iki çeşit pusula tanıtılacaktır
A-Silva Pusula
B-Mercekli Pusula: Farklı amaçlar için sağlam ve dayanıklı imal edilmişlerdirHedef açısını, kapakta bulunan ince çelik tel ve açıyı okumaya yarayan mercek üzerinde bulunan yarık vasıtası ile(gez-göz-arpacık gibi)çok hassas ölçebiliriz
Hedef açısı alırken aşağıdaki gibi tutulur
Bir noktanın hedef açısını alma
PUSULA KULLANIMI
MANYETİK SAPMA, MANYETİK KUZEY, COĞRAFİ KUZEY NEDİR?
Pusulamızın gösterdiği kuzey her zaman manyetik kuzeydir ve bu gerçek coğrafi kuzeyden birkaç derece farklıdır Bu farklılığın adı ‘’Manyetik Sapma’’dır Bu sapma, bölgeden bölgeye farklılık gösterir Bu farklılıkta haritalarda gösterilmektedir
PUSULA İLE YÖN BULMA:
Pusula ile ilgili 3 temel beceriyi öğrenmelisiniz:
1- Kerteriz ayarlamak
2- Kerteriz almak
3- Kerteriz takip etmek
Kerteriz: En basit anlamıyla, manyetik kuzey (pusulanın manyetik iğnesinin gösterdiği yön) ile hedef nokta arasındaki açıdır
1-KERTERİZ AYARLAMAK:
Önceden harita üzerinden (Bakınız Silva 1-2-3 Sistemi) okunmuş veya arazide alınmış kerteriz açılarını kullanarak ilerlemek için pusulayı ayarlamanız gerekir Pusulanın ayarlanması demek, döner bilezik üzerinde uygun rakamın (kerteriz açısı) referans çizgisi ile kesiştirilmesi demektir Örnek olarak; eğer sapakta indiğinizde 60 derece ile yaklaşık 10 dakika yürüdüğünüzde uygun bir kamp alanına varacağınız söylendi ise yapmanız gereken şudur:
Sapakta indikten sonra pusulanızı çıkartıp döner bilezikteki 60 rakamını referans çizgisi ile çakıştırırsınız Sonra pusulanın tamamını (yürüyeceğiniz için vücudunuzu da) döndürerek, manyetik iğnenin kuzey ucu ile bilezik üzerinde "N" (kuzey) işaretini çakıştırırsınız (Silva pusulalarda kuzeyi göstermesi gereken bütün bu bölümler kırmızıdır ve hızlı çalışırlar) Pusulanızın üst kısmında yer alan "gidilen yön" okları size kamp alanının yönünü göstermektedir Bu hedefe gitmek için bazı noktalara dikkat etmeniz gerekir ama merak etmeyin biraz tekrarla pusula kullanımında uzmanlaşırsınız
Unutmamanız gereken, pusulanın manyetik olarak ölçüm yaptığıdır Tükenmez ve otomatik basmalı kalemler, sırt çantası iskeletleri, metal bilezikli saatler, yüzük, araba gibi metal cisimler ile cep telefonu, bilgisayar benzeri manyetik dalgalar yayan bir ekipmanın pusula ibresini saptıracağını düşünmelisiniz Ölçümler bu tip cisimlerden uzakta yapılmalıdır
Belli yerlerde kayaların içinde çok fazla ferro-metal var ise, pusula ile yön bulmak olanaksızdır Ülkemizdeki en bilinen örneklerden birisi de Uludağ ve volfram madenidir
2-KERTERİZ ALMAK:
Kerteriz ayarlamak için ilk önce kerteriz almanız gerekir Bunu harita üzerinde öğrenebilirsiniz (Silva 1-2-3 Sistemi) ya da arazide gitmek istediğiniz noktaya giderek yapabilirsiniz Diyelim ki, ileride bir tepeye çıkmak istiyorsunuz Aranızda belirgin bir coğrafi engel yok ama ormanın içine girdiğinizde ağaçlar zirveyi görmenize engel olacak ve siz ormanın içinde yol bulmakla uğraşıp vakit kaybetmek istemiyorsunuz Yapmanız gereken zirvenin kerterizini almak
Kerteriz almak için pusulayı, gidilen yön oku zirveyi gösterecek şekilde elinizde tutmanız gerekir Daha kolay ve hassas ölçüm yapmak için pusulayı göz seviyenizde tutabilirsiniz ama pusula tabanının yere tam paralel olması gerektiğini unutmayın Döner bileziği çevirerek manyetik kuzey ibresi ile kuzeyi gösteren "N" işaretini ve kırmızı oku çakıştırın Çakışma noktasında kapsül içindeki çizgiler ile ibre paralel olacaktır Böylece manyetik kuzey ile hedef arasındaki açıyı, kerteriz açısını bulursunuz
Orman içinde yürürken sıklıkla pusulayı kullanarak ilerleme yönünüzün doğru olduğunu kontrol edin Kerteriz açısını okumanız şart değildir ama kapsülün kazara dönmesi durumunda yanlış yöne sapacağınız kesin olduğundan kerteriz açısını ezberlemek ya da not etmek iyi bir alışkanlık olur
3-KERTERİZİ TAKİP ETMEK:
Alınmış kerterizi izlemek teorik olarak basittir ama hepimiz biliriz ki arazide uzakta belirgin görünen noktalar örneğin bahsettiğimiz zirve, biz ilerledikçe görünmez olurlar ve yön şaşırabiliriz Arasıra pusulalarımızdan yapacağımız yön kontrolü çok sağlıklı olmaz Hiç hata yapmamak için pusulayı hep elimizde tutmamız gerekir Onun yerine ilerlememiz gereken hayali bir çizgi üzerinde belirgin noktalar saptayıp devam etmek daha kolaydır Mesela, belirgin bir ağaç tam olarak ilerleme hattımızdaysa, ilk önce ağaca gideriz Bunu yaparken ağacı görerek bir gölün çevresinden dolaşabiliriz, biraz sağa ya da sola kayarak köprü geçebiliriz Ağaç bizim birinci kerteriz noktamızdı ve yanına geldiğimizde pusulamızdaki kerteriz açısı yine varmak istediğimiz noktayı, zirveyi göstermektedir Zirveyi göremesek bile başka ara kerteriz noktaları belirleyerek adım adım hedefe varırız
GERİDEN KESTİRME
Zaman zaman ara kerteriz noktalarınızı kaybedebilirsiniz Geriden kestirme tekniği ile fazla zaman kaybetmeden doğru yönde ilerlemeye devam edersiniz Bunun için bir önceki kerteriz noktanızı görmeniz gerekmektedir
Geriye dönün ve pusulanızı da kendiniz ile beraber döndürün 180 derece döndüğünüzde pusulanın Güney (beyaz) ibresi kapsülün içindeki kuzey okuyla çakışmalıdır Bu halde gidilen yön okunun önceki kerteriz noktasını gösteriyor olması gerekir Eğer göstermiyorsa gösterinceye kadar sağa ya da sola hareket edin Bu işlemi rotadan saptığınızı düşündüğünüz her zaman yapın
DÖNÜŞ KERTERİZİ
Diyelim ki zirveye vardınız ve aynı yolu izleyerek dönmek istiyorsunuz Kampınızın ya da arabanızın kerterizini almadınız hatta artık onları göremiyorsunuz Geri dönmeniz hala çok kolay Yola çıktığınız nokta ile kerterizini aldığınız varış hedefi arasında 180 derece açı farkı vardır İki ayrı teknikle dönüş yolunuzu bulabilirsiniz
*Birinci yöntemde; kerteriz açınızı matematik olarak 180 derece ayarlarsınız Eğer kerteriz açınız 180 den küçük ise 180 derece ekleyin; 180 dereceden büyükse 180 çıkartın Dönen bileziği ayarlayın ve gidilen yön oku sizi başlangıç noktanıza geri götürecektir
**İkinci yöntemde; mevcut kerteriz açısını değiştirmeden aynen geri kestirme yönteminde olduğu gibi manyetik ibrenin güney ucunun kapsül içindeki kırmızı yön okuyla çakıştırdığınızda pusula 180 derece dönmüş olur
ENGELLERİN ÇEVRESİNDE YÖN BULMAK
Eğer kerteriz açınızla ilerlerken arkasını göremediğiniz yani ara kerteriz alamadığınız bir yere gelirseniz ne yapacaksınız?
Yapacağınız tek şey yanlara kaymak ve devam etmektir Eğer sağa ya da sola kaç metre veya pratik olarak kaç adım kaydığınızı ölçerseniz, engeli geçtikten sonra bir o kadar ters yöne ilerlersiniz Böylece engeli çizgisel olarak yapmanız gerektiği gibi aşarsınız Bu işlemi yaparken iki önemli dikkat edilecek nokta vardır
*Birincisi, yana kayma, sağa ya da sola 90 derece ile yapılmalıdır Çapraz kaymalar hata yapmanıza yol açar
**İkincisi ise yana kaydıktan sonra da kerteriz açısı ile ilerlemeye devam etmektir Zaten aksi durumda çapraz ilerlemiş olursunuz
SILVA 1 - 2 - 3 SİSTEMİ
Başlangıç ve varış noktalarını pusula ile birleştir Harita üzerinde gitmek istediğiniz hayali çizgiyi pusulanın bir kenarına gelecek şekilde pusulayı haritaya yerleştir
Kerteriz açısını bulun Döner bileziği döndürerek üzerindeki kırmızı "N" harfi ile manyetik iğnenin kırmızı ucunun gösterdiği manyetik kuzeyi çakıştır Bileziği kenarındaki referans çizgisine denk gelen açıyı okuyun
Kerteriz açısını takip edin Pusulayı yere paralel olark gövdenizin önünde tutarak manyetik iğnenin manyetik iğnenin kırmızı ucu ile kuzey okunun kırmızı kısmını tamamen üst üste bindirin Gidilen yön okunun gösterdiği yön tam olarak haritada gitmek istediğiniz noktayı göstermektedir Başınızı kaldırıp ileri baktığınızda göze çarpan bir yer işaretini belleyin ve ona doğru yürüyün Bu işlemi hedefe varıncaya kadar tekrarlayın
PUSULASIZ YÖN BULMA
1)GÜNEŞİN DOĞDUĞU YERE GÖRE
Güneşin doğduğu ya da battığı yeri biliyorsanız, yönlerinizi saptamanız kolaydır Yüzünüzü güneşin doğduğu yere çevirin ve kollarınızı iki yana açın;
-Yüzünüz Doğu
-Arkanız Batı
-Sol kolunuz Kuzey
-Sağ kolunuz Güney
Bu dört yöne " Ana Yönler " adı verilir Yüzünüzü güneşin battığı yere döndüyseniz, bu bölünüm tam tersi olarak değişecektir
2)SAATİNİZİ KULLANARAK YÖN BULMAK
Bunun için akrep ve yelkovanı olan klasik bir saate sahip olmanız gerekmektedir Digital saatiniz varsa hiç şansınız yok
-Saatin akrebini ( kısa olan ucu ) güneşe doğru çeviriniz
-Saatin yelkovanını ( uzun olan ucu ) 12'nin üzerine getiriniz
-Saatiniz bu konumda iken, akrep ve yelkovan arasındaki açının tam ortası güneyi gösterir ( Bu yöntem kuzey yarımküre için geçerlidir )
3)KUTUP YILDIZINA BAKARAK YÖN BULMAK
Gece bulutsuz bir havada kutup yıldızını ( kuzey yıldızı ) bularak yönümüzü belirleyebiliriz Kutup yıldızı, küçükayı takım yıldızı olarak bilinen yıldız grubunun en ucundaki parlak yıldızdır Bu yıldızı bulmak için üç ayrı yöntem kullanabiliriz ( Kuşkusuz farklı yöntemler de vardır )
a) Küçükayı'yı bulabiliyorsanız, takımın sonuncu yıldızı kutup yıldızıdır
b) Büyükayı'yı bulabiliyorsanız, Büyükayı'nın tabanını oluşturan iki yıldız, kutup yıldızı ile aynı doğrultudadır Büyükayı'nın tabanını oluşturan iki yıldızın arasındaki uzaklığın 5 katını küçükayı'ya doğru uzatırsanız kutup yıldızını bulursunuz
c) Cassiopeia ( Kraliçe ) takım yıldızını tanıyorsanız, bu yıldız grubundan yola çıkabilirsiniz Cassiopeia takım yıldızı, bir çoğumuz tarafından bilinir Ancak belki adını bilmiyor olabiliriz Bu yıldız grubu gökyüzünde "M" ya da duruma göre "W" şeklinde dikkat çekici bir şekilde görünen 5 yıldızdan oluşur Bu takımı bulduktan sonra Büyükayı'yı bulmamız gerekmektedir Cassiopeia'dan, Büyükayı'ya doğru bir hat oluşturulduğunda, kutup yıldızı bu hattın tam ortasına gelir
4)FARKLI BİLGİLER
-Ağaçların ve büyük kayaların kuzeye bakan yüzleri, kuzey rüzgarının etkisi ile yosunlu olur
-Karınca yuvalarının kuzeye bakan yüzlerinde daha çok toprak yığılıdır
-Minarelerin şerefe kapıları güneye bakar
-Müslüman mezarlarında mezar taşları güney yöne dikilir
HARİTA BİLGİSİ VE YÖN BULMA
Yeryüzünün bir parçasının yukardan kuşbakışı görünümünün matematik yöntemlerle küçültülerek ve üzerine özel işaretler koyarak bir düzlem üzerine çizilmiş şekline HARİTA deriz Haritaların kolay ve anlaşılır olabilmesi için en gerekli ayrıntılara yer verilirHarita üzerindeki iki nokta arasındaki uzunluğun,arazide aynı iki noktanın arasındaki ölçülen yatay mesafesine olan oranını ÖLÇEK olarak adlandırırız Haritaların alt köşelerinde hangi ölçekte yapıldıklarını gösteren işaretler vardır( 1:500000 - 1:250000 - 1:50000 - 1:25000 gibi ) Bir haritada bu ölçeğin paydasında yer alan rakam ne kadar büyük olursa haritanın ölçeği o kadar küçük olur 1:50000 ölçekli bir harita üzerindeki 1 cm gerçekte 50000 cm karşılık gelir(500m)Bütün ölçekli haritalarda her bir kare 1 km² dir
HARİTA BİLGİSİ VE DOĞADA HARİTA KULLANIMI
GİRİŞ
Araştırmamızın ilk bölümünde pusula kullanma ve doğada yön bulma üzerinde duruldu İlk bölümde konu tamamen haritaya sahip olmadığımız koşullarda ele alındı Çünkü ülkemizde doğa insanlarının kullanımına açık, uygun ölçekli haritalar bulunmamaktadır ( Örneğin 1 / 25000 ) Bu tür haritalar ülkemizde daha çok askeri amaçlı olarak üretilmekte ve sivil kullanıma sunulmamaktadır
Bu bölümde bir şekilde bu tür haritalara sahip olduğumuz varsayımında nasıl yararlanabileceğimiz anlatılacaktır Ancak böyle bir haritamız olmasa bile, haritalar hakkında genel bir bilgiye sahip olmak ve kullanmasını bilmek , gene de doğa insanları, dağcılar, mağaracılar ve gezginler için bir gerekliliktir
HARİTA NEDİR ?
Yeryüzünün belli bir parçasının coğrafi özelliklerini, belli ölçekler kullanarak matematiksel olarak küçültüp, üzerine özel işaretler ekleyerek düz bir yüzey üzerine çizilmesi ile elde edilen grafiksel gösterime harita adı verilmektedir
Yapılış amaçlarına göre deniz haritaları, hidrografi haritaları, hava haritaları, jeolojik haritalar gibi bir çok çeşidi bulunmaktadır Doğa insanları tarafından kullanılan haritalar, yeryüzü özelliklerini gösteren, bir takım eş yükselti eğrileri ve işaretler yardımı ile içinde bulunulan arazi parçasının doğal yapısını tanımamıza yardımcı olacak şekilde hazırlanmış topografik haritalardır
HARİTALARIN HAZIRLANMASI
Bir haritanın hazırlanması, haritası çıkartılacak bölge üzerinde yapılan çeşitli ölçüm ve araştırmalara dayanmaktadır Harita, plan ya da kroki çıkartılması işi ile uğraşan bilime Kartografya ( Haritacılık ) denmektedir
Son yıllarda haritacılık çalışmaları daha çok hava fotoğraflarına dayalı olarak yürütülmektedir Optik alandaki gelişmeler, elektronik uzaklık ölçüm aletleri, GPS ve bilgisayar kullanımı da hazırlanan haritaların güvenilirliğini artırıcı etki yapmıştır
ÖLÇEK NEDİR ?
Harita yapılırken ilk iş, haritası yapılacak bölgenin gerçeğe göre ne oranda küçültüleceğine karar vermektir Bu iş için belirlenen orana ölçek denir Özetle, harita üzerindeki uzaklık ile doğadaki gerçek uzaklık arasındaki oran, haritanın ölçeğidir
Her haritanın mutlaka bir ölçeği bulunur Bu ölçek haritanın altında yazılıdır Harita ölçeği genellikle kesirli ya da oranlı bir rakam olarak belirtilmektedir 1 / 100000 ya da 1 : 100000 gibi Kesirli ya da oranlı ölçeklerin yanı sıra, grafik ölçek olarak adlandırılan, bir doğru parçası üzerinde bölümlere ayrılmış şekilde gösterilen ölçekler de bulunmaktadır
Kesirli ya da oranlı ölçeklerde, kesrin paydası büyüdükçe, haritanın gösterdiği ayrıntı azalır Farklı bir söyleyişle kesrinin paydası küçük olan haritalar daha fazla ayrıntıya sahiptirler
Örneğin, 1 / 100000 ölçekli bir haritanın anlamı, harita üzerindeki 1 santimetrenin gerçekte 100000 santimetre ( 1000 m ) olduğudur 1 / 50000 ölçekli bir haritada ise, 1 cm = 50000 cm ( 500 m ) dir Özetle daha ayrıntılı bir harita istiyorsak, paydasında yazan rakamı daha küçük bir harita tercih etmemiz gerekecektir
Dağcılar ya da doğa ile uğraşan insanlar tarafından tercih edilen haritalar, 1 / 50000 veya 1 / 25000 ölçekli haritalardır Bu tür haritalarda doğada bizlere lazım olabilecek bir çok ayrıntıyı bulabiliriz Özel olarak hazırlanan orienteering haritaları ise, 1 / 15000 veya 1 / 10000 ölçekli olmakta ve daha çok ayrıntıyı barındırmaktadır Örneğin arazi üzerindeki bir dikenli tel bile bu haritalarda belirtilmektedir
Burada karıştırılan ve genellikle yanlış kullanılan bir kavrama da kısaca yer vermek istiyorum Paydasında yazan rakam küçük olan bir harita, "küçük ölçekli" bir harita değildir Tersine büyük ölçekli bir haritadır Paydasında yazan rakamın küçük olmasına bakarak haritayı küçük ölçekli olarak adlandırmak yanlış bir tanımlamadır Çünkü paydada yazan rakam, küçüldükçe aslında haritanın ölçeği büyümektedir
NEREDEN HARİTA SATIN ALABİLİRİZ ?
Ülkemizde Cumhuriyet sonrası 1925 yılında kurulan Harita Genel Müdürlüğü, ülke çapında harita hazırlanması işi ile uğraşmaktadır MSB'na bağlı askeri bir birim olarak çalışan bu kurum, 1983 yılında Harita Genel Komutanlığı adını alarak çalışmalarını sürdürmektedir Komutanlığın karargahı ve harita satış yeri Cebeci / Ankara adresindedir
Bu kurumun yanı sıra, Köy Hizmetleri, Orman Genel Müdürlüğü, MTA, DSİ gibi kurumlar da kendi alanlarında haritalar üretmekte ve hatta satışa da sunmaktadırlar Harita Genel Komutanlığı'nın hazırlayıp satışa sunduğu bir çok harita bulunmaktadır Bu haritalar içersinde satışına izin verilen, ölçeğinin paydası en küçük topografik harita ( en büyük ölçekli harita ) 1973 yılı yapımı olup, 1 / 250000 ölçeğe sahiptir Bu ölçekteki bir Türkiye haritası, 46 x 53 cm ebadında toplam 71 paftadan oluşmaktadır Bir paftasının bugünkü fiyatı 5500000 liradır ( yaklaşık 8 $ )
Satışına izin verilmeyen ve "Hizmete Özel" statüsünde yer alan 1 / 25000 ölçekli Türkiye haritası ise 51 x 69 cm ebadında yaklaşık 7000 paftadan meydana gelmektedir
HARİTA ÜZERİNDE KULLANILAN İŞARETLER
Kullanıcıların haritayı daha kolay anlayabilmesi için harita üzerinde bir takım semboller ve işaretler kullanılmaktadır Bunların tümüne Konvansiyonel işaretler adı verilmektedir Bu semboller uluslar arası bir harita dilinin oluşturulabilmesi amacı ile standartlaştırılmaya çalışılmaktadır
Bütün haritaların altında ya da yanında bu sembollerin açıklamaları bulunmaktadır Bu bakımdan bunları ezberlemeye gerek yoktur Ancak, bazı çok kullanılan işaretleri tanımak harita okuma sırasında sürat ve kolaylık getirecektir
HARİTA YORUMLAMA
Topografik bir haritaya baktığınızda, sadece haritaya bakarak bölgeyi kafanızda canlandırabiliyorsanız, ya da başka bir değişle haritaya bakarak arazinin yapısını kafanızda üç boyutlu olarak oluşturabiliyorsanız, haritayı yorumlama yeteneğiniz var demektir Harita yorumlama yeteneği, zaman içinde geliştirilebilecek bir özellik olup, doğada yön bulma konusunda pratik bir beceri ve doğru tahmin olanağı yaratmasının yanı sıra doğada daha iyi ve doğru rota seçimi yapmamızı da sağlayacaktır
Haritayı yorumlayabilmek için, harita üzerinde bulunan eş yükselti çizgilerini kullanırız Bunlar harita üzerinde eşit yükseklikteki noktaları birleştiren kontur çizgileridir Genellikle kahverenginde çizilirler ve beş çizgide bir daha koyu olurlar Belirli aralıklarla, bu çizgilerin yükseklikleri üzerlerine yazılır Bir dağa baktığımızı düşünelim, eş yükselti çizgilerinin şekli dağın şeklini bize gösterirken, çizgilerin yoğunluğu ise eğim hakkında bilgi verir
Topografik bir haritayı incelediğimizde, hafif eğim, dik eğim, çukur, uçurum, tepe, vadi, sırt, boyun, zirve, çöküntü alan, dere yatağı gibi sık karşılaştığımız arazi yapılarını hemen tanıyabilmek harita yorumlamanın püf noktalarıdır
( Elimizde harita olmadığı için bu yapıların tanıtımına şimdilik girmiyorum )
HARİTAYI YÖNÜNE KOYMAK
Bir topografik haritayı yorumlayabilmek için, ilk önce harita üzerindeki ayrıntılar ile, arazi üzerindeki ayrıntıların birbirine uydurulması gerekmektedir Bunu yapmaksak haritayı okumakta güçlük çekeriz Özetle harita yorumlamanın ilk adımı, haritayı yönüne koyma ile başlar Haritayı yönüne koymak, harita yatay konumda iken haritanın kuzeyi ile gerçek kuzeyi çakıştırmak demektir Böylece haritadaki şekiller, arazi ile birebir eşleşmiş olur
Haritayı yönüne koymak için en uygun yol pusula kullanmaktır Ancak pusulamız yoksa, arazideki bir takım özellikler kullanılarak da harita yönüne koyulabilir
PUSULA KULLANARAK HARİTAYI YÖNÜNE KOYMAK
1- Haritanızı düz bir zemin üzerine yatay olarak yerleştirin
2- Pusulanızı haritanın üzerine bırakın ve bir elinizle kıpırdamaması için hafifçe tutun
3- Pusula ibresi kuzey ucu ile, haritanızın kuzey-güney çizgileri (boylam çizgileri) birbirine teğet olana kadar, pusulanızı kıpırdatmaksızın haritanızı yavaşça çevirin 4- İstenilen konum elde edildiği anda, haritanız yönüne koyulmuş demektir
ARAZİDEN YARARLANARAK HARİTAYI YÖNÜNE KOYMAK
Pusulanız yok, ancak farklı yöntemlerle yönleri belirleyebiliyorsanız, kuzeyi belirleyin ve haritanızın kuzeyini ( Bir haritanın üst tarafı her zaman kuzey yönünü gösterir ) belirlediğiniz kuzeye doğru çevirin Haritanız yönüne koyulmuş olur
Eğer yönleri belirleyemiyorsanız, izleyebileceğiniz iki yol vardır
1- Haritada gördüğünüz karayolu, demiryolu, telefon hattı, enerji hattı, gibi düz çizgi ile belirtilen bir işaretten yaralanabilirsiniz Haritada gördüğünüz bu hattı arazide bulup, haritayı buna paralel konuma getirirseniz işlem kabaca tamamdır
2- Böyle bir hat yoksa o zaman arazideki gördüğünüz ve bildiğiniz bir noktayı kullanabilirsiniz Ancak bu yöntemi kullanabilmek için harita üzerinde hangi noktada bulunduğunuzu da biliyor olmamız gerekir
a) Bulunduğunuz nokta ile belirlediğiniz noktayı harita üzerinde bir çizgi ile birleştirin
b) Sonra bu çizgi, arazide belirlediğiniz noktayı gösterene kadar haritayı döndürün
c) Haritada bulunduğunuz nokta - Haritada belirlediğiniz nokta - Belirlediğiniz noktanın arazideki görüntüsü aynı hat üzerinde ise kabaca harita yönüne koyulmuş demektir
HARİTADA UZAKLIK HESAPLAMAK
Bunun için bir cetvele ihtiyacımız vardır Çoğu pusulanın kenarında bu iş için kullanabileceğimiz bir cetvel bulunmaktadır Arasındaki uzaklığı hesaplamak istediğimiz iki nokta arası cetvelle ölçülür Bulunan rakam harita ölçeği ile kıyaslanarak uzaklık hesaplanır Örneğin, harita üzerinde arasındaki uzaklığı hesaplayacağınız iki nokta belirleyin Bunlara A ve B noktaları diyelim A ve B noktaları arasına cetvelinizi yerleştirerek düz bir çizgi çizin Daha sonra bu çizginin uzunluğunu ölçün AB arasının 7 cm olduğunu varsayalım Haritanızın ölçeği 1 / 50000 ise, 1 cm = 500 mdir AB arası 7 cm olduğuna göre, AB = (7 x 500) = 3500 m bulunur
Haritanızın ölçeği, 1 / 25000 olsaydı aynı uzaklık 7 x 250 = 1750 m olacaktı Burada dikkat edilmesi gereken şey hesaplanan uzaklığın, kuş uçuşu olarak hesaplandığıdır Eğer haritada çizdiğimiz çizgi üzerinde düz olarak ilerlememize bir engel yoksa, sorun yoktur ölçülen uzaklık yürünecek uzaklıkla aynıdır
Aksi durumlarda ( doğada genellikle aksi durum geçerlidir ) bu yöntemle hesaplanan uzaklık bize sadece bir fikir verebilir Arazi koşullarında kuş uçuşu gidilmediği durumlarda uzaklığın doğru olarak hesaplanabilmesi için bir takım farklı yöntemler kullanılmaktadır Bu yöntemlerden kısaca bahsedeceğim
1) İP SERME YÖNTEMİ
Haritada iki köy arasındaki kıvrılarak giden bir yolun uzunluğunu hesaplamak istediğimizde, harita üzerinde iki köyü birleştiren yolun üzerine, yol ile birebir örtüşecek şekilde ince bir ip serilir Sonra bu ip açılıp ölçülür ve bulunan değer harita ölçeği ile kıyaslanarak gerçek uzunluk hesaplanır
2) PENÇE İLE HESAPLAMA
"Pençe" tabir edilen ve bu iş için üretilmiş özel bir alet bulunmaktadır Aletin özelliği, geniş ve dar aralıklardan oluşmasıdır Kıvrılarak giden yol pençe ile ölçülür ve kaç tane geniş aralık, kaç tane dar aralık geldiği hesaplanır Geniş ve dar aralıkların kaç santime karşılık geldikleri bellidir Buna göre uzaklık değeri bulunur ve harita ölçeği ile kıyaslanarak gerçek uzunluk hesaplanır
HARİTANIZA BAKARAK KOORDİNATLARINIZI HESAPLAYABİLİRSİNİZ
Doğada kaybolduğunuzu ya da bir kaza geçirdiğinizi varsayalım Telsiz ya da cep telefonu aracılığı ile yarım ekiplerine ulaşabilirsiniz Ancak yardım ekiplerinin size ulaşabilmesi için onlara nerede bulunduğunuzu tam olarak anlatabilmeniz gerekir Çeşitli şekillerde bulunduğunuz yeri tarif edebilirsiniz ama aslında bunun en sağlıklı yolu, bulunduğunuz noktanın koordinatları onlara verebilmektir GPS sahibi iseniz bu çok kolaydır
Koordinatlarınızı hemen görebilirsiniz Değilseniz üzülmeyin haritanıza bakarak da koordinatlarınızı hesaplayabilirsiniz
Harita üzerinde bulunduğumuz noktayı rakamsal olarak belirleyebilmek için
kareleme yöntemi kullanılır Haritalar, haritayı doğu-batı ve kuzey-güney ( grid çizgileri ) doğrultularda kesen çizgilerle karelenmiştir Her çizginin bir numarası bulunur Bu numaraları kullanarak yerimizi tarif ederiz ( Burada bir dip not olarak şu bilgiyi vermekte yarar var, her haritada ölçek ne olursa olsun, her bir kare = 1 km² dir )
|