|
Prof. Dr. Sinsi
|
Pusulayı Ençok Hangi Meslek Kullanır? Pusulayı Kullanan Meslekler Hangileridir?
10) EĞİM ÖLÇME KADRANI ÜST ÇİZGİSİ
Bu çizgi de pusula yuvası içinde bulunmaktadır ve hareketi döner bileziğin hareketine bağlıdır Kadranın sınırlamasını yapan bu çizgi, pusula yuvası içindeki kuzey -güney çizgilerini dik kesecek şekilde kırmızı boya ile boyanmış bir çizgidir Eğim ölçme işlemi sırasında, eğim ölçme kadranı üst çizgisinin, istikamet ve geri istikamet açısı okuma çizgileri ile aynı hizaya gelecek şekilde, döner bilezik çevrilerek ayarlanması gerekmektedir Kadran bu konuma getirildikten sonra eğim ölçme işlemi yapılır
11)EĞİM ÖLÇME İBRESİ
Pusula yuvası içinde bulunan ucu ok şeklindeki siyah renkli ibre, eğim ölçme ibresidir Eğim ölçme kadran değerlerinin zemine doğru baktığı konumda bu ibre sıfırı gösteriyorsa düz bir zeminde duruyoruzdur Aksi konumlarda karşılık geldiği değer kadar + ya da - eğim mevcuttur
PUSULA KULLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
1)Pusula kullanılırken yere paralel olacak şekilde yatay olarak tutulmalıdır Elde tutularak kullanılıyorsa, sarsmamaya özen gösterilmelidir
2)Pusulayı kullanmadığınız zamanlarda da mıknatıs ve manyetik alanlardan uzak tutununuz
3)Pusula, pusula ibresinin sapmasına neden olabilecek metal eşyalardan, elektrik akımı taşıyan gerilim hatlarından, telefon ve telgraf hatlarından, dikenli tellerden, metal ağırlıklı kayalardan, maden yataklarından, uzakta kullanılmalıdır Bir fikir verebilmesi açısından aşağıya bulunulması gereken ortalama uzaklıklar çıkartılmıştır
-Yüksek gerilimli enerji hatlarından 55 m
-Araba 15 m
-Dikenli teller 10 m
-Telefon ve telgraf hatları 10 m
-Buz kazması, cep telefonu 1 m
-Saat, konserve kutusu, 05 m
4)Kullanılmadığı zamanlarda mutlaka kapağı kapalı tutulmalı, sudan ve aşırı nemden korunmalıdır Bunun için bir kılıf içinde çantada taşımak uygundur
TERS KUTUPLAMA DURUMU
Pusulanın, manyetik alan ya da mıknatıs gibi etkenlerle karşılaşması sonucu, pusula ibresi bozulabilir İbresi bozulmuş bir pusulada, ibre ağır hareket eder ve sabitlenmesi geç olur Eğer ibre tam olarak bozulmuşsa, ibrenin güneyi göstermesi gereken beyaz ucu, kuzeyi göstermeye başlar Bu duruma ters kutuplama denir Bu durumdan kurtulabilmek için, kuvvetli bir mıknatısın güney ucu ile, pusula ibresinin kuzey ucuna anlık bir darbe vurmak gerekir Daha sonra doğru gösterdiğinden emin olunan başka bir pusula ile karşılaştırma yapılarak yapılan işlemin sonucu gözlenmelidir
KABARCIK SORUNU
İçi sıvı ile doldurulmuş olan pusula yuvalarında, bu sıvı içersinde, hava kabarcıkları meydana gelebilir Hava basıncındaki düşme ve tırmanılan yükseklik nedeni ile meydana gelen bu kabarcıklar, normal hava koşullarında ve alçak rakımlarda kendiliğinden kaybolur
PUSULASIZ YÖN BULMA
1)GÜNEŞİN DOĞDUĞU YERE GÖRE
Güneşin doğduğu ya da battığı yeri biliyorsanız, yönlerinizi saptamanız kolaydır Yüzünüzü güneşin doğduğu yere çevirin ve kollarınızı iki yana açın;
-Yüzünüz Doğu
-Arkanız Batı
-Sol kolunuz Kuzey
-Sağ kolunuz Güney
Bu dört yöne " Ana Yönler " adı verilir Yüzünüzü güneşin battığı yere döndüyseniz, bu bölünüm tam tersi olarak değişecektir
2)SAATİNİZİ KULLANARAK YÖN BULMAK
Bunun için akrep ve yelkovanı olan klasik bir saate sahip olmanız gerekmektedir Digital saatiniz varsa hiç şansınız yok
-Saatin akrebini ( kısa olan ucu ) güneşe doğru çeviriniz
-Saatin yelkovanını ( uzun olan ucu ) 12'nin üzerine getiriniz
-Saatiniz bu konumda iken, akrep ve yelkovan arasındaki açının tam ortası güneyi gösterir ( Bu yöntem kuzey yarımküre için geçerlidir )
3)KUTUP YILDIZINA BAKARAK YÖN BULMAK
Gece bulutsuz bir havada kutup yıldızını ( kuzey yıldızı ) bularak yönümüzü belirleyebiliriz Kutup yıldızı, küçükayı takım yıldızı olarak bilinen yıldız grubunun en ucundaki parlak yıldızdır Bu yıldızı bulmak için üç ayrı yöntem kullanabiliriz ( Kuşkusuz farklı yöntemler de vardır )
a) Küçükayı'yı bulabiliyorsanız, takımın sonuncu yıldızı kutup yıldızıdır
b) Büyükayı'yı bulabiliyorsanız, Büyükayı'nın tabanını oluşturan iki yıldız, kutup yıldızı ile aynı doğrultudadır Büyükayı'nın tabanını oluşturan iki yıldızın arasındaki uzaklığın 5 katını küçükayı'ya doğru uzatırsanız kutup yıldızını bulursunuz
c) Cassiopeia ( Kraliçe ) takım yıldızını tanıyorsanız, bu yıldız grubundan yola çıkabilirsiniz Cassiopeia takım yıldızı, bir çoğumuz tarafından bilinir Ancak belki adını bilmiyor olabiliriz Bu yıldız grubu gökyüzünde "M" ya da duruma göre "W" şeklinde dikkat çekici bir şekilde görünen 5 yıldızdan oluşur Bu takımı bulduktan sonra Büyükayı'yı bulmamız gerekmektedir Cassiopeia'dan, Büyükayı'ya doğru bir hat oluşturulduğunda, kutup yıldızı bu hattın tam ortasına gelir
4)FARKLI BİLGİLER
-Ağaçların ve büyük kayaların kuzeye bakan yüzleri, kuzey rüzgarının etkisi ile yosunlu olur
-Karınca yuvalarının kuzeye bakan yüzlerinde daha çok toprak yığılıdır
-Minarelerin şerefe kapıları güneye bakar
-Müslüman mezarlarında mezar taşları güney yöne dikilir
PUSULANIN KULLANIŞ ŞEKİLLERİ
Pusula doğada çok amaçlı olarak kullanılmaktadır Yazı içersinde bunların hepsine belli oranlarda yer vereceğiz Ancak pusulanın en bilinen ve yaygın kullanımı harita ile birlikte kullanılmasıdır Doğada işlevsel olan haritalar ise, 1 / 50000 ya da 1 / 25000 ölçekli haritalardır Örneğin 1 / 25000 ölçekli bir haritada 1 cm arazide 250 m'dir Elimizde, içinde bulunduğumuz bölgenin bu ölçekte bir haritası varsa her istediğimiz noktayı elimizle koymuş gibi bulabiliriz
Ülkemizde bu ölçekte haritalar, daha çok askeri amaçlı olarak üretilmekte ve sivil kullanıcılara kapalı bulunmaktadır Bu durum, ülkemizdeki doğa insanlarının, dağcıların, gezginlerin en ciddi problemlerinden birini oluşturmaktadır Neyse ki, bu ölçekte haritalara sahip olmaksızın da doğada pusula ile bir çok şey yapabiliriz Yazımızın bundan sonraki bölümünde detaylı olarak pusulanın harita olmadan kullanım şekilleri üzerinde duracağız Daha sonra da haritaya sahip olma durumunda nasıl kullanılabileceğini ayrı bir bölüm olarak ele alacağız
PUSULANIN HARİTA OLMAKSIZIN KULLANIM ŞEKİLLERİ
İSTİKAMET AÇISI NEDİR ?
Doğada ilerde gözle görebildiğimiz bir noktaya ulaşmak teorik olarak kolay gibi görünse de, bütün doğa insanları çok iyi bilir ki bu, hiç de göründüğü kadar basit değildir Yürüyüşe başladığımız anda iyi bir şekilde görebildiğimiz hedef belli bir süre sonra gözden kaybolabilir Ya da yürüyüşün başında belli bir açıdan gördüğümüz hedefe başka bir açıdan yaklaşmaya başladığımızda tamamen farklı bir hedefe doğru gittiğimiz hissine kapılabiliriz Bütün bunlara sis, tipi, havanın kararması ya da hedefle aramızda bulunan ormanlık bir alanın içinden geçmek durumunda olmak gibi etkenleri de eklerseniz, başlangıçta saptadığımız hedefe ulaşmak hemen hemen imkansız hale gelebilir
Bu tür sorunları en aza indirebilmek için, pusulamız aracılığı ile yürüyüşe başlamadan önce hedef ile bulunduğumuz nokta arasındaki istikamet açısını hesaplayarak işe başlayabiliriz Bu açıyı hiç kaybetmeksizin pusula ile yürüdüğümüzde belirlediğimiz hedefe mutlaka ulaşırız Kerteriz açısı, Hedef açısı gibi adlarla da anılan istikamet açısı, kabaca kuzey doğrultu ile varılmak istenen nokta ( hedef ) arasındaki açıdır Bu açı pusula ibresinin gösterdiği kuzey doğrultudan başlayıp, saat yelkovanı dönüş istikametinde hedefe kadar olan açı değeridir
Pusulamızı hedefe yönelttiğimizde, pusula yuvası içindeki kuzey - güney çizgilerinin pusula ibresine paralel olduğu konumda, pusula ibresinden başlayıp hedefe kadar ölçtüğümüz açı, saptadığımız hedefin istikamet açısıdır Bu açının değeri, istikamet açısı okuma çizgisinin karşısında döner bilezik üzerinde görünen rakamdır Şimdi de konuyu biraz daha açıklayarak yazalım
İSTİKAMET AÇISININ ÖLÇÜLMESİ
1) Pusula kapağını 90 derece ya da biraz daha az olacak şekilde açın
2) Pusulayı göz seviyesinde yere paralel olacak şekilde tutun
3) Hareket yönü oku, gitmek istediğiniz noktayı ( hedefi ) gösterecek şekilde hedefe doğru dönün
4) Ayna üzerindeki siyah çizgi, geri istikamet açısı okuma çizgisi ile aynı hizada olacak şekilde pusulayı tutarken, hedefi "V" çentiğine yerleştirin
5) Bu konumu bozmaksızın aynadan takip ederek, döner bileziği, bilezik üzerindeki N işareti pusula ibresinin kuzey ucu ile aynı hizaya gelene kadar çevirin ( Aynı hizaya geldiği an, pusula yuvası içindeki kuzey - güney çizgileri ile pusula ibresi birbirlerine paralel konuma gelir )
6) Döner bilezik üzerinde, istikamet açısı okuma çizgisinin karşısına gelen rakam, belirlediğiniz hedefin istikamet açısıdır
Doğada bir hedef ve onun istikamet açısını belirlediğimizde bunun pratik anlamı şudur Bu açıyı hiç bozmaksızın yürüdüğümüzde hedefe ulaşırız Bütün yürüyüş boyunca bu açıyı bozmadan nasıl yürüyebiliriz ? Bu teorik olarak şu şekilde olabilir Pusulamızı elimize alıp, pusula ibresini, N işareti karşısından hiç ayırmadan yani pusula ibresinin pusula yuvası içindeki kuzey - güney çizgilerine paralel konumunu hiç bozmaksızın yürümemiz gerekir İbrenin saptığı durumlarda uygun dönüşler yaparak pusulanın konumunun değişmesine izin vermeyiz Böylece hedefe varırız
Bu söylediğim tamamen teorik bir şeydir Çünkü, İstikamet açısı olarak belirlediğimiz açı, aslında hedefle bizim aramızda oluşturduğumuz hayali bir hattır Arazi koşullarında bu hayali hattı takip edebilmek imkansızdır Bu hayali hat üzerinde bizim yürüyüşümüzü engelleyecek bir çok doğal oluşum bulunabilir Hayali hattımızı kesen kayalık bir yamaç, bir göl, geçit vermeyen çok sık bitki örtüsü gibi Yukarda anlattığımız ilerleme şekli ancak futbol sahası gibi dümdüz bir arazide söz konusu olabilir O halde iş sadece istikamet açısını belirlemekle kalmıyor, arazi şartlarında belirlediğimiz istikamet açısını nasıl takip edebiliriz ? Bunun yöntemleri neler olabilir ? gibi sorulara da cevap bulmamız gerekiyor
İSTİKAMET AÇISINI TAKİP ETMENİN KOLAY YOLLARI
Burada amacım her duruma uygun reçeteler vermek değil, zaten doğada böyle reçeteler söz konusu olmaz Ancak bir takım yöntemleri biliyor olmak, karşılaşılan zorlukların üstesinden gelmeye yardımcı olabilir Herkesin, kendi kişisel birikimleri ve deneyimlerini kullanarak sorunları çözebileceği inancındayım
"ARA HEDEFLER" BELİRLEYİN
En pratik yol, gitmek istediğimiz ana hedefle aramıza "Ara hedefler" koymaktır Bunun için, istikamet açımızı belirledikten sonra, kafamızda hedefle bulunduğumuz nokta arasında hayali bir çizgi oluşturmamız gerekir Bu çizgi üzerine denk gelen belirgin bazı noktaları esas alarak yürüyüş sürdürülebilir Her ara noktaya ulaşıldığında yeniden pusula ile yön kontrolü yapılmalıdır Ara noktalar belirlenirken, hayali çizginin tam üzerinde olmasına ve görüş ve ulaşım açısından uygun konumlarda bulunmasına özen gösterilmelidir
Örneğin A noktasından, B noktası olarak adlandırdığımız bir zirveye doğru belli bir istikamet açısı ile ilerliyoruz A ve B arası 3 km olsun Biz kafamızda oluşturduğumuz hayali çizgi üzerinde 500 m ilerde bir kaya belirledik Pusulamızı kapatıp direk olarak bu kayaya doğru yürümeye başlarız Yürüyüş sırasında bir dere ile karşılaştık ve karşıya geçemiyoruz diyelim Ancak derenin ilerde inceldiği bir nokta olduğunu görüyoruz, bu şartlarda hayali çizgimizden sapacağız fakat bunu yaparken hiçbir zaman ara hedef noktamızı yani kayayı gözden kaybetmememiz gerekir
Derenin inceldiği noktaya kadar yürür buradan karşıya geçer sonra tekrar ara hedef noktamız olan kayaya ulaşırız Kayaya geldiğimizde pusulamızı çıkartır ve asıl hedefle zirve ile olan istikamet açımızı kontrol ederiz Daha sonra gene hayali çizgimiz üzerinde ikinci bir ara hedef belirleriz Bu da 1 km ilerdeki bir ağaç olsun Pusulamızı kapatır ve bu ağaca kadar yürürüz Yolda önümüze çıkan bir gölün etrafından ağacı gözden kaybetmeden dolaşabiliriz Ağaca ulaştığımızda diyelim ki asıl hedefimiz olan zirveyi göremiyoruz Bu çok önemli değildir çünkü pusulamızı çıkartıp istikamet açımızı kontrol ettiğimizde zirveyi göremesek bile yönünü hemen tespit edebiliriz Bu yön üzerinde üçüncü bir ara hedef belirleyerek yolumuza devam edebiliriz Bu işlemleri zirveye varana kadar tekrar edersek hedefimize ulaşırız Özetle, istikamet açısını belirledikten sonra asıl hedefe kadar bir takım ara hedefler tespit ederek yürümek, hem bizi sürekli pusulayı elimizde tutarak rotadan sapmamak için yoğun bir uğraş vermekten kurtaracak hem de asıl hedefi göremediğimiz durumlarda bile doğru hat üzerinde hedefe emin bir şekilde ilerlememizi sağlayacaktır
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, hedefe doğru yürüyüşün aynı hat üzerinde yapılıyor olmasıdır Yani istikamet açımıza göre oluşturduğumuz hayali hattın dışına hiç çıkmıyoruz ( Pusula ibresinin N noktası hizasından sapmaması bu anlama gelir ) Gölü dolaşmak gibi bir nedenle hattan ayrılsak bile ara hedefi gözden kaybetmeden tekrar hayali hat üzerine geri dönüyoruz Peki doğa koşullarında bu mümkün müdür ? Örneğin çok dağlık bir arazide ilerliyoruz, belirli bir zirve için belirlediğimiz istikamet açımız ve ona bağlı olarak oluşturduğumuz hayali hattı ara hedefler koyarak bile takip edebilmek neredeyse imkansızdır Çünkü vadinin ortasından ilerleyen belli bir patika vardır ve bizde bunu takip etmek durumundayızdır Hayali hattan sapmamak uğruna yamaçlara tırmanmak hiç de mantıklı değildir
Bu gibi durumlarda tek bir istikamet açısını, ara hedeflere bölmek yerine arazi koşullarına uygun bir çok istikamet açısı belirlemek ve bunları ara hedeflere bölerek ilerlemek daha uygundur Bu durum, doğada kırtasiye işlemlerini biraz artırmak anlamına gelse de, bu şekilde davranmayı alışkanlık haline getirmek güvenli bir biçimde doğaya gidip gelebilmemiz açısından önemlidir
İSTİKAMET AÇISI SAYINIZI ARTIRIN
Bu sayıyı artırmamızın amacı, doğada arazinin koşullarına daha uygun bir ilerleme şekli yakalayabilmek içindir Tek bir hattı takip etmenin zorluğunun üstesinden gelebilmek için arazi koşullarına uygun bir çok hat ( yani istikamet açısı ) belirlemek daha pratiktir Belirlenen her istikamet açısını bir kağıda not etmek iyi bir alışkanlıktır Çünkü bu açılar aynı hattan geri dönerken de bize lazım olurlar
Örneğin çıkmak istediğimiz zirveye doğru derin bir vadinin içinden kıvrılarak ilerleyen bir patikada olduğumuzu düşünün Ancak vadinin ve patikanın da zaman zaman çeşitli kollara ayrıldığını ve başka vadilerle birleştiğini varsayalım Direk olarak çıkmak istediğimiz zirvenin istikamet açısını hesaplamak yerine, vadi içindeki ilk ayrıma ya da ilk dönemece kadar istikamet açısı almak daha uygun olur
Bu noktaya ulaşıldığında gene arazinin yapısına göre, asıl çıkmak istediğimiz zirveye ters gelmeyecek şekilde örneğin vadinin iki kola ayrıldığı noktaya kadar istikamet açısı alabiliriz Böylece belki 4 - 5 istikamet açısı belirledikten sonra zirveye ulaşabiliriz Tabi ki ilerlerken her istikamet açısını ara hedeflere bölmeyi de ihmal etmeden
YANA KAYMA YÖNTEMİ
Doğada istikamet açımızı takip ederken çeşitli engellerle karşılaşmamız kaçınılmazdır Bunları, nehir ve göl örneğinde olduğu gibi nasıl geçmemiz gerektiğinden yukarda bahsettik Ancak bazen karşılaşılan engelleri aşma durumumuz olmayabilir Ya da karşılaşılan engel, ara hedef noktamızı görmemizi engelleyebilir Örneğin çok sık ve geçit vermez bir orman örtüsü ile karşılaştığımızı varsayalım Bu ve benzeri durumlarda istikamet açımızın belirlediği hayali hattımızdan ayrılmamız gerekir Her ne nedenle olursa olsun hayali hattımızdan ayrılmak zorunda kalırsak, bir daha aynı hatta dönebilmemiz için dikkat etmemiz gereken bazı şeyler vardır
Aslında bizim yapmak istediğimiz, karşılaşılan engeli çizgisel olarak aşmaktır Ancak doğa buna izin vermediği için sağa ya da sola kayarız Bu yana kayma işlemini yaparken hayali hattımızla 90 derecelik açı yapacak şekilde hareket etmemiz gerekir Ayrıca engelin durumuna göre kaç metre ? ya da kaç adım ? veya yürüyerek kaç dakika sağa ya da sola kaydığımızı hesaplamamız gerekir Yana kayma işlemi engel sona erene kadar devam eder Bu noktada gene ilk istikamet açımızla yürüyüşü sürdürmemiz gerekir
Böylece hayali hattımıza paralel başka bir hatta yürüyor konuma geliriz Engelin tamamen ortadan kalkmasından sonra ilk hattımıza geri dönebilmek için bir öncekine ters olacak şekilde 90 derece açı ile hattan ne kadar uzaklaşmışsak hatta doğru o kadar geri yürürüz Bu işlemden sonra, engel çizgisel olarak aşılmış olur ve biz ilk istikamet açımıza geri dönmüş oluruz
GERİDEN KESTİRME YÖNTEMİ
Ara hedefler belirleyip bunlara doğru ilerlerken bazen bu ara hedefi göremez duruma düşebiliriz Örneğin aniden bastıran bir sis bizi ara hedefimizi göremez hale getirebilir Ya da ara hedef noktamızı bir nedenle kaybedebiliriz Böyle durumlarda rotadan saptığımız endişesine kapılabiliriz Gerçekte sapmış ta olabiliriz Panik olmayın eğer bir önceki ara hedef noktanızı görebiliyorsanız Mesele yok demektir Tamamen pusulanız ile birlikte 180 derece geriye dönün Bu durumda pusulanın ibresinin beyaz ucu, ( güney ) döner bilezik üzerindeki N işaretinin karşısına gelir Pusula bu konumda iken, hareket yönü okunun bir önceki kerteriz noktasını gösteriyor olması gerekir
Gösteriyorsa sorun yok demektir Olmanız gereken hattasınızdır ve 180 derece arkanız varmak istediğiniz ara hedef noktasına dönüktür Hareket yönü oku, bir önceki ara hedef noktanızı göstermiyorsa bu, hattan saptığınız anlamına gelir Hattı yeniden bulabilmek için pusula ibresi beyaz ucunun N işaretinin karşısında olduğu konumu bozmaksızın, olduğunuz yerde sağa yada sola doğru kayın Ta ki, hareket okunun yönü bir önceki ara hedef noktanızı gösterene kadar
Bu konuma geldiğinizde kaybettiğiniz hattınızı yeniden bulmuşsunuz demektir Bu yöntemin adına, geriden kestirme yöntemi denmektedir Geriden kestirme yöntemini rotadan saptığınızı düşündüğünüz her hangi bir anda kullanabilirsiniz
GERİ İSTİKAMET AÇISI NEDİR, NASIL HESAPLANIR ?
Doğada genellikle bir yere gider ve daha sonra da aynı rotadan geri döneriz Dağlık bir alanda bir yere kampımızı kurup, belirlediğimiz bir zirveye gider ve daha sonra kampımızın yolunu tutarız Eğer giderken belli istikamet açıları kullanarak gittiysek, geri dönüş sırasında yolumuzu bulamamak gibi bir sorunla karşılaşmayız Daha çok dönüş sırasında bastıran bir sis, ya da zaman hesabında yapılan bir hata sonucu havanın kararması ya da başka herhangi bir nedenle geri dönüş yolunu bulamamak, hiç tahmin etmediğimiz ciddi sorunlara yol açabilir
Eğer bir noktaya giderken istikamet açıların hesaplayıp not ettiysek, geri dönüş sırasında bu istikamet açılarının, geri istikamet açılarını hesaplayarak başlangıç noktamıza rahat bir şekilde geri dönebiliriz Geri istikamet açısı, bir istikamet açısı doğrultusunun artı ya da eksi 180 derece farklı doğrultusuna denir Örneğin, A noktasından B noktasına belli bir istikamet açısı ile ilerlediğimizi varsayalım Aynı hattan, B'den A'ya geri dönmek istediğimizde başlangıç açımızla aramızda 180 derecelik bir fark olacak demektir
Bu nedenle bu fark ( yani 180 derece ) istikamet açımıza eklenerek ya da çıkartılarak geri istikamet açımız bulunur Ekleme ya da çıkartma işlemini, istikamet açımızın değerine göre yaparız Eğer istikamet açımızın değeri 180'den küçükse eklenir 180'den büyükse çıkartılar Bu durumu farklı şekilde söylersek, elinizdeki istikamet açısı değerinden 180 çıkıyorsa çıkartın çıkmıyorsa ekleyin Bir örnek verelim;
İstikamet açınızın değeri 85 derece ise, geri istikamet açınız, 85 + 180 = 265 derecedir
İstikamet açınızın değeri 200 derece ise, geri istikamet açınız, 200 - 180 = 20 derecedir
Kullandığınız pusulada bu hesabı yapma derdinden sizi kurtaracak küçük bir çizgi bulunmaktadır Bu çizginin adı "geri istikamet açısı okuma çizgi"sidir Herhangi bir istikamet açısı belirlediğinizde, döner bilezik üzerinde, geri istikamet açısı okuma çizgisinin karşısında yazan rakam, belirlediğiniz istikamet açısının geri istikamet açısı değeridir
İstikamet açısını belirlediğiniz anda, geri istikamet açınızı da bu çizginin karşısından okuyup bir yere birlikte not alırsanız, geri dönerken hesaplamak durumunda kalmazsınız Ancak geri dönüş için daha kolay yollarda vardır İşte size geri dönüşte izleyeceğiniz iki yöntem Hangisi kolayınıza geliyorsa !
GERİ İSTİKAMET AÇISININ TAKİBİ
Geri istikamet açısının takibinde iki yöntem kullanılmaktadır
AÇI BAĞLAMA YÖNTEMİ
Geri istikamet açılarınızı, ister geri istikamet açısı okuma çizgisi karşısından okuyarak, ister istikamet açılarınıza 180 ekleyerek ya da çıkartarak hesapladıktan sonra bulduğunuz değeri, döner bileziği çevirerek istikamet açısı okuma çizgisinin karşısına getirin Daha sonra, pusula ibresinin kuzey ucu N işaretinin karşısına gelene kadar kendi etrafınızda dönün İbre istediğiniz noktaya geldiği anda hareket yönü okunun gösterdiği yön, gideceğiniz yöndür Bu yaptığınız işleme "açı ayarlamak" ya da "açı bağlamak" adı verilir
Özetle, geri istikamet açınızı pusulanıza bağlayın ve yolunuza devam edin Açı bağlama yöntemi, size herhangi bir istikamet açısı verilip izlemeniz istendiğinde kullanacağınız bir yöntemdir Örneğin, çeşmenin yanına geldikten sonra 120 derece açı ile 5 dakika yürümeniz halinde yola ulaşacaksınız deniliyorsa; yola ulaşabilmek için yapmanız gereken işlem, 120 rakamını istikamet açısı okuma çizgisinin karşısına getirip, pusula ibresi kuzey ucu, N işaretinin karşısına gelene kadar kendi etrafınızda döndükten sonra ibrenin bu konumunu bozmaksızın pusula hareket oku yönünde 5 dakika yürümektir
GÜNEY UCU TAKİP YÖNTEMİ
Bu yöntemde aynı geriden kestirme yönteminde yaptığımızı yaparız Bu yöntem geri dönüşte kullanılabilecek en pratik yöntemdir Çünkü bu yöntemde belli bir hesaplama yapmanıza gerek yoktur Mademki aynı hat üzerinden geri dönülüyor, ya da başka bir söyleyişle 180 derece geri dönmemiz gerekiyor, o zaman pusulamızla birlikte öyle bir döneriz ki, pusulanın güney ucu, N işaretinin karşısına gelsin Bu konumda 180 derece geri dönmüş oluruz Güney ucunu N işaretinin karşısından ayırmadan, hareket yönü okunu takip ederek geri dönüşü gerçekleştirir ve başlangıç noktasına varabiliriz
AÇI HATASI YAPARSANIZ NE OLUR ?
İstikamet açısını ya da geri istikamet açısını hesaplarken, hedefe iyi nişan alamamaktan kaynaklanan açı hataları yapabiliriz Bu tür hatalar hedefe ulaşmanızı engelleyecek boyutta olabilir Özellikle görüş alanının iyi olmadığı durumlarda daha vahim sonuçlara yol açabilir Bir fikir vermesi açısından, 10 derecelik bir hatanın 1000 m mesafede 100 m'lik bir sapmaya neden olduğunu söyleyelim Eğer 12 derecelik hata yaparsanız 1000 m mesafede 200 m hedefi şaşırırsınız ( Şekil 3 )
100 ya da 200 m'lik bir yanılma örneğin sisli bir ortamda hedefi görmeksizin geçmemize neden olabilir Açı hatalarından en az zarar görmek için, istikamet açısı hesapladığımız her noktanın ( Buna durak diyelim ) altimetre ile rakımını ölçmek ve eğer varsa tanıtıcı bir özelliğini de ( Örneğin su kaynağının bulunduğu nokta gibi ) açı ile birlikte not almak yerinde olur Böylelikle hedefi bulamama durumunda diğer tanıtıcı özellikleri de kullanabiliriz Tabi ki altimetrenin hava koşullarına göre belli bir yanılma payının olduğunu da akıldan çıkartmamak gerekir
PUSULANIZ İLE EĞİMİ ÖLÇEBİLİRSİNİZ
Eğer şekil 2'de tanıtımı yapılan tipte olduğu gibi, pusulanızın eğim ölçme donanımı varsa pusulanızla tırmanılan ya da inilen eğimi belirleyebilirsiniz Karşılaşacağınız eğimi biliyor olmak özellikle de tırmanış sırasında doğru zamanlama yapabilmeniz açısından önemlidir Ayrıca çığ tahminlerinde bulunabilmek için eğimi bilmek yerinde olur Çünkü çığ, olasılığı belli eğimlerde daha fazladır Örneğin 25 - 45 derece arası eğimler çığ açısından daha risk taşırlar
EĞİMİN ÖLÇÜLMESİ
1 ) Pusulanın kapağını 180 derece olacak şekilde tam olarak açın
2 ) Eğim ölçme kadranı üst çizgisini, istikamet ve geri istikamet açıları okuma çizgileri ile aynı hizaya gelene kadar döner bileziği çevirin
3 ) Eğim ölçme kadranında fosforlu boya ile boyanmış " 0 " işareti, kadranın başlangıç noktasıdır Bu nokta yere bakacak şekilde pusulanızı eğimini ölçmek istediğiniz zemine yerleştirin
4 ) Pusulayı zemine yerleştirirken, pusula ince kenarı üzerinde duracak şekilde koyulmalıdır ( şekil 4 )
5 ) Siyah renkli eğim ölçme ibresinin karşısına gelen rakam, bulunulan noktanın eğimini gösterir Tırmanış sırasında bu eğim + olarak, iniş sırasında ise - olarak ifade edilir
DEKLİNASYON AÇISI NEDİR ?
Herhangi bir şeyi ölçmek için daima bir başlangıç değerine ihtiyaç duyulur Yönü de rakamsal olarak ( Derece cinsinden ) ifade edebilmek için başlangıç değeri olarak, kuzey yönü kabul edilmiştir Ancak üç tür kuzey yönü tanımlanmaktadır
1) Gerçek Kuzey ( Coğrafi Kuzey ) VKuzey kutbunun olduğu noktadır Yer yüzünün herhangi bir noktasından kuzey kutbuna doğru yönelen doğrudur Haritalarda ucunda yıldız işareti ile gösterilir
2) Magnetik Kuzey ( Pusula Kuzeyi )
Pusulalarda kuzeyi gösteren ibrenin gösterdiği kuzey doğrultusudur Haritalarda ucunda yarım bir ok işareti ile gösterilir Yeryüzündeki magnetik alanlar bölgeden bölgeye farklılıklar taşır Bu nedenle Magnetik kuzey, o an bulunulan noktaya göre değişiklikler gösterir
3) Grid Kuzeyi ( Harita kuzeyi )
Haritalarda bulunan kuzey - güney çizgilerinin gösterdiği kuzey yönüdür Haritaları dikine kesen bu çizgilerin başına GK harfleri koyularak belirtilir
DEKLİNASYON AÇISI
Yeryüzündeki magnetik alanlar bölgeden bölgeye değişim gösterdiği için, Pusula ibresi de bu magnetik alanların etkisi ile sapma yapar ve gerçek kuzeyi göstermez Pusulamıza baktığımızda ibrenin gösterdiği kuzey yönü, bu nedenle gerçek kuzeyden doğu ya da batı yönünde biraz farklılık gösterir İşte bu farka Deklinasyon Açısı ( Sapma açısı ) denir
Özetle gerçek kuzey ile, magnetik kuzey arasındaki açı deklinasyon açısıdır Deklinasyon açısı, içinde bulunulan coğrafi bölgeye göre ve ayrıca yıldan yıla da değişim gösterir Aynı zamanda Grid kuzeyi ile magnetik kuzey arasında da bir deklinasyon mevcuttur Haritaların üzerinde bu konuda bilgiler bulunur Bu bilgileri kullanarak deklinasyon değerleri hesaplanır ve istikamet açıları belirlenirken eklenerek ya da çıkartılarak dikkate alınır Ülkemizde batıya doğru yaklaşık 2 derecelik deklinasyon mevcuttur Bu durumda 2 derecenin hesaplanan istikamet açısından çıkartılması gerekir
Deklinasyon açısı, pek büyük bir değer olmamakla birlikte eğer harita üzerinde yön belirliyorsak, hesaplanması ve pusulanın buna göre ayarlanmasında yarar vardır
PUSULANIZIN DEKLİNASYON AYARINI NASIL YAPACAKSINIZ ?
İki tür ayar yapılabilir
SABİT AYAR
Bunun için pusulanızın döner bileziği üzerinde ya da arka tarafında küçük bir vida bulunur Deklinasyon ayarı bu vida kullanılarak yapılır Vida, sağa ya da sola hafifçe çevrilerek ayarlama gerçekleştirilir Bu ayarlama sonucu pusula yuvası içindeki kuzey - güney çizgileri deklinasyon açısı kadar hafif eğilmiş olur Bu eğme işlemi gerçekleştirilirken eğim ölçme kadranındaki rakamlardan yararlanılır Eğme işlemi tamamlanınca vida sıkıştırılarak bu durum sabit hale getirilir
GEÇİCİ AYAR
Bu yöntemde vida ile hiç oynanmaz Haritadan deklinasyon değeri hesaplanır Eğer batıya deklinasyon varsa döner bilezik deklinasyon değeri kadar saat yelkovanı dönüş yönünde çevrilir Böylece belirlenen istikamet açısından, bu değer çıkartılmış olur Türkiye'de deklinasyon değeri çok küçük olduğundan dağcılar tarafından genellikle ihmal edilmektedir Zaten harita üzerinde çalışılmıyorsa yani doğada hedefi gözle belirliyorsak pusulamızda deklinasyon ayarı yapmaya gerek yoktur
YÜRÜYÜŞ KROKİLERİNİN HAZIRLANMASI
Eğer doğada pusula ile istikamet açıları hesaplayarak bir yürüyüş gerçekleştiriyorsak, bu bilgileri bir kroki ya da tablo şeklinde yazabiliriz Normalde bu kroki harita üzerinde işaretlenerek çıkartılır Ancak haritamız yoksa, bu bilgileri bir tablo halinde not alabiliriz Aşağıda örnek bir tablo çıkartılmıştır
İstikamet
Doğrultusu Uzaklık(Metre) İstikamet Açısı (Derece) Geri İstikemet Açısı Rakım
1 Rakım
2 Ulaşım Süresi
(Dakika) Notlar
AB 300 75 270 1600 1800 15 KampGöl
BC 500 120 300 1800 2100 25 GölKayalık
CD 800 150 330 2500 3000 120 KayalıkSu Kaynağı
DE 400 40 220 3000 3300 90 Su kaynağıSırt
EF 250 320 140 3300 3600 30 SırtZirve
Tabloda yer alan uzaklık değeri, eğer haritanız varsa ölçülerek hesaplanır Harita yoksa kısa mesafeler için adım sayma yolu ile hesaplanır ( Bir adım ortalama 75 cm olarak hesaplanır ) Adım sayılamayacak kadar uzun mesafeler için tahmini değer kullanılabilir
TRAVERSE
Pusula kullanma ve doğada yön bulma yeteneğimizi geliştirmek için sadece pusula kullanarak önceden belirlenmiş bir parkur üzerinde yapılan yön bulma işlemidir İstikamet açıları ve birbirlerine olan uzaklıkları verilen çeşitli istasyon noktaları arasında belli bir başlangıç noktasından başlanıp parkur tamamlanmaya çalışılır
ORIENTEERING
Traversin daha geliştirilmiş bir şeklidir Haritası özel olarak hazırlanmış bir parkur üzerinde, zamana karşı bir doğa sporu olarak yapılır Orienteering'e katılanlar, daha önceden bilgi sahibi olmadıkları bir parkur üzerinde, önceden belirlenmiş olan kontrol noktalarını, sadece pusula ve harita kullanarak en kısa zamanda bularak parkuru tamamlamaya çalışırlar
İlk kez 1918 yılında İsveç'de bir spor dalı olarak başlatılan Orienteering, kelime kökeni olarak da İsveçe'dir Daha sonra Avrupa ve dünyada da yaygınlık kazanan bu spor, ülkemizde uzun yıllar sadece ordu bünyesinde yapılmıştır Son yıllarda İstanbul ve Ankara'da bu sporu yapan orienteering grupları kurulmuştur Bu gruplar bugün çeşitli etkinlikler sürdürmektedirler
Orienteering için 1/10000 ya da 1/ 15000 ölçekli özel olarak hazırlatılan haritalar kullanılmaktadır Bu haritalar, aynı ölçekteki coğrafi haritalara göre çok daha detay bilgiler içermektedir Bu haritalar olmaksızın bu spor yapılamamaktadır Orienteering grupları, bölgelerinin bu tür haritalarını işin uzmanı olan haritacılara hazırlatarak üyelerinin kullanımına sunmaktadırlar
|