|
Prof. Dr. Sinsi
|
Haberleşme - Haberleşme Nedir? - Haberleşme Türleri - Haberleşme Çeşitleri
Haberleşme - Haberleşme Nedir? - Haberleşme Türleri - Haberleşme Çeşitleri
Haberleşme - Haberleşme Nedir? - Haberleşme Türleri - Haberleşme Çeşitleri
Haberleşme iki nokta arasında haber alıp verme usüllerine ve bu usüllerin tatbiki sırasındaki faaliyetlerin tamamına verilen ad Bir verici ve bir alıcı arasında mesaj, bilgi ve haberlerin alınıp verilmesi faaliyeti bilgi, duygu ve düşüncelerin paylaşılması için kurulmuş sistemler
Haberleşmeden maksat sadece bilgi vermek veya almak değildir Zaten bilginin kıymeti, bir harekete, bir işe, bir faydaya yol açmasıyla yakından ilgilidirTehlikedeki geminin SOS işareti vermesi, yangındabeyaz mendille teslim işareti verilmesi, trenin düdüğünü, otoların kornasını çalması hep bir harekete, bir işe yol açmak içindir
insan beyni haberleşmenin merkezi durumundadır Beynin hafıza kabiliyeti, bilgileri tasnif ve biraraya getirme fonksiyonları, insanın çevresinde olup bitenleri takip edebilmesine imkan vermiştir Yine bu kabiliyetler, insanlar arası haberleşme vasıtalarından biri olan lisanın ve kültür adı verilen ortak hatıralarınile Allahü teala ona kitap gönderdi ve ona birbirleriyle konuşmalarını öğretti Hazret-i ademin çocukları çoğalınca beraber konuştukları bir lisan meydana geldi Lisanın böylece ilk defa meydana çıkmasından sonra, değişik beldelerde yaşayan milyonlarca insan değişik lisanlar kullandılar Bunlar zamanla gelişti
yazının mükemmelleşmesinde, Uzakdoğuda keşfedilip, avrupaya getirilen kağıt ve mürekkebin devreye girmesinin önemli tesirleri olmuş ve 15 yüzyıldan itibaren baskı teknolojisi gelişmeye başlamıştır elkitaplara, oradan gazete ve dergilere ulaşılmıştır
Konuşma ile gelişmeye başlayan haberleşme vasıtalarının tekamülünde teknolojik gelişmelerin büyük tesiri olmuştur, olmaktadır ve olacaktır Zira mesajlar, her zaman akmak için en kolay, en çabuk ve en ucuz vasıtalara meyletmektedir
James Watt 1736-1819ın geliştirdiği buhar makinasından güç alan Alman yapısı baskı makinaları ile Times gazetesi o yıllarda inanılmaz bir hızla, Saatte 1100 adet basılıyordu 1886 da linotip dizgi makinaları piyasaya çıktı On dokuzuncu yüz yılın sonunda 12 sayfalık bir New York gazetesinin rotatifteki baskı hızı saatte 96000e ulaşmıştı
matbaa ve basın, yazılı haberleşmenin ve dolayısıyla lisanın standartlaşmasını ve karadan, denizden ulaşabilen, her yere yayılmasını sağladı Böylece yazılı-basılı mesajların iletilme hızı büyük ölçüde artmış oluyordu
Mesajların kaynaktaki vericiden varış noktasındaki alıcılarına ulaşması için gerekli süre olan iletim süresi, artık taşıma araçlarının hızı sınırına dayanmıştı Bu sınır mesajların önce elektriki, sonra elektronik olarak ulaştırmasıyla ortadan kaldırılarak, mesafenin bir haberleşme engeli olmasına son verildi Bir bakıma eski Yunancada uzak manasına gelen tele devri açılmış oldu
Telelerin ilki olan telgraf telegraf, elektriğin kontrolünü gerçekleştiren Benjamin Franklin, Volta Galvani, Ampere, Joseph Henry, Faraday, Maxwell, Heinrich Hertz ve diğer araştırmacıların çalışmalarına dayanan Samuel BMors tarafından geliştirildi 1837de patentini aldığı bu buluş u ile Mors, harfleri temsil eden elektrik sinyallerini kotlanmış olarak atölyesinde dolaştırdığı 16 kmlik bir tel üzerinden aktarmayı başardı ilk ticari telgraf hattı 1845 yılında Washington-Baltimore arasında kuruldu Bu hatta Morsun çektiği ilk telgraf şöyle idi allah bizlere neler gösterdi! Bkz Telgraf
Daha avrupa ile Amerika kıtaları arasındaki 3240 kmlik ilk telgraf kablosu atılmadan 1958, Osmanlı Devletinde ilk telgraf hattı Sultan abdülaziz devrinde 1854 yılında Kilyos-Varna arasındaki Denizaltı kablosu ile gerçekleştirilmiştir
ikinci tele olan telefona gelince, Alexander Graham Bellin, 1876 yılında tele fonu bulmasıyla haberleşmede yeni bir devir açılıyordu ilk ticari telefon ABD de aboneli olarak kurulmuş, Siemens, 1922 de ilk kadranlı telefonu imal etmiştir Bugün kadranlı, tuşlu, hatta görüntülü tele fonlar, otomatik ve Elektronik santrallarda gelişmesine devam etmektedir
Ülkemize ilk Telefon makinası Sultan ikinci Abdülhamid han zamanında Bellin keşfinden sadece üç yıl sonra 1879 da gelmiş ve 2 yıl sonra da 1881de istanbulda posta ve Telgraf Nezareti ile Postane arasına ilk telefon tesisi kurulmuştur 1909da 50 hatlık manyetolu lokal batar yalı bir santral şimdiki Büyük Postahaneye monte edilmiştir Düzenli ve teşkilatlı ilk telefon şebekesi 1911 yılında faaliyete
başlamış, 1914 te 9600 hatlık Tahtakale, 6400 hatlık Beyoğlu ve 200 hatlık Kadıköy merkezi hizmete verilmiştir 1926 yılına kadar istanbuldan başka yerde telefon şebekesi yoktu ilk şehirlerarası telefon 1929 da ankara, istanbul, ilk milletlerarası konuşma 1931 de istanbul-Sofya arasında yapılmıştır
Ülkemizde 1923 te 13 santralda 8450 telefon abonesi varken, 1984 sonunda abone sayısı 1197000 olmuştur Memleketimizde 100 kişiye 2 telefon düşerken, dünya ortalaması 8,6dır 1993 yılında ilave edilecek yeni hat kapasitesiyle telefon abone sayısı 10,2 milyona ulaşacaktır Telefon abone yoğunluk oranının ise % 16,5 seviyesine yükselmesi beklenmektedir Bkz Telefon
radyo, telli haberleşmenin özel, şahsi ve sınırlı olma özelliğini ortadan kaldıran yaygın bir haberleşme vasıtasıdır radyonun esası olan elektromanyetik dalgaların Heinrich Hertz tarafından bulunuşundan sonra 1895 te Guglielmo Marconi, Mors kodunu kullanarak ilk telsiz mesajını gönderdi Aynı yıl benzer bir deneyin Rusyada Aleksandır Popov tarafından da yapıldığı bildirilmiştir 1906da Edisonun
yanında çalışan Kanadalı Regina Fenenden, insan sesini ilk olarak radyo ile göndermeyi başardı Radyoda yayınlanan ilk haber 1916da ABDde Başkanlık seçimi sonuçlarının duyurulması idi müzik yayınlarıyla ilgi kazanan radyo ve radyo yayıncılığı hızla yayıldı
fotoğraf oldukça eski bir haberleşme vasıtasıdır Ancak görüntünün dondurulması bir asır kadar sürmüştür Bir asırlık bir durgunluktan sonra resimlerin hareketi zaptetmesi, bir yerden bir yere anında nakledilmesi mümkün olabilmişti Önce sessiz, sonra sesli sinema ve daha sonra televizyon, görüntünün durgunluğunu harekete dönüştürmüş ve büyük bir hız kazandırmıştır On dokuzuncu yüzyılın başlarında Fotoğraf keşfedildi Bu asrın sonlarında fotoğrafın baskı ve basın hayatına, daha sonra hareketle birlikte sinema hayatına girmesi büyük bir hadise oldu
Fotoğrafa benzer olarak seslerin dondurulması ve saklanması fotoğrafla mümkün olmuştur Thomas AEdison 1877 de mumlu silindirik fonoğrafı buldu Daha sonra seslerin önce optik sesli sinema doğdu, sonra manyetik olarak saklanıp, yeniden canlandırılması devri açıldı sinemanın ve manyetik ses kayıt cihazlarının sosyal hayat, kültür ve eğitim alanlarındaki tesirleri hala devam etmektedir
Haberleşme araçları içinde insanlar üzerinde en büyük ve en derin etkiyi televizyon sağlamaktadır Hem göze hem kulağa hitap etmesi ve sahib olduğu muazzam hız, bir yandan televizyonun yayılmasını bir yandan da toplumlara hükmeden bir araç haline gelmesini sağlamıştır Asrımızın müthiş silahı olan televizyonun temeli, 1904 yılında ilk telli fotoğrafın Münihten Nüremberge gönderilmesi ile atılmıştır, denebilir 20 yıldan az bir zaman içinde resimler New York ve Filadelphia arasında telsiz olarak gidip gelmeye başladı ilk faksimile haberleşme 1938de başladı Televizyon öyle hızlı yayıldı ki, 1967de ABDde 10 evden 9unda televizyon alıcısı bulunuyordu Bkz Televizyon
Ses ve görüntünün anında manyetik kaydı ve anında tekrar görünüp dinlenebilmesini sağlayan videolarla birlikte televizyon şimdilik haberleşme teknolojisinin zirvesine oturmuş görünüyor Onu da zirveden indirecek yeni teknolojik gelişmeler elbette var olacaktır Çünkü yapılan keşifler ve yenilikler haberleşme sahasında muazzam bir rekabete yol açagelmiştir Bazıları birbirini tamamlayan, biribirine yardımcı olan yeni haberleşme vasıta ve şekilleri hemen hemen daima birbirleriyle rekabet etmiştir Her yeni buluştan sonra, bu buluşla herşeyin altüst olacağı iddia edilmiştir Bu iddialar bir ölçüde doğru çıkmıştır Yeni haberleşme imkanları eskilerin pırıltısını ve üstünlüğünü ortadan kaldırmıştır
Haberleşme uyduları Uzak mesafe veya denizaşırı haberleşmede kullanılan yer yörüngesindeki araçlar Mesajlar yerdeki bir istasyondan diğerine uydular yoluyla gönderilir
1946 da Arthur CClarke adlı bir ingiliz, uzayda uygun yerlere yerleştirilecek üç aktif haberleşme uydusundan ibaret dünya çapında bir haberleşme sistemi teklif etmiştir John RPierce, 1955te Bell Telefon Laboratuvarlarından uydularla haberleşmede hazırlanan ilk farklı metodu analiz etti Bu metodlardan birinde sinyaller herhangi bir elektronik cihazı olmayan pasif bir uydudan yan sıtmaya diğeri ise sinyalleri alacak, güçlendirecek ve tekrar yer yüzüne aktaracak cihazlara sahip aktif uydular kullanmayı öngörüyordu Bugün her iki cinsten uydular da kullanılmaktadır
Echo 1 ve 2 uyduları gibi pasif haberleşme uyduları sinyalleri yansıtan metal yüzeylere sahiptirler Sinyaller yerdeki bir verici istasyondan bu uydulara sevk edilir, uydudan yansır ve yerdeki alıcı istasyonda güçlendirilir Alınan sinyaller çok güçsüz olduğundan, sınırlı miktardaki sinyali almak için bile çok büyük ve çok hassas alıcı istasyonlara ihtiyaç duyulur Bu sebeple, pasif uydular, bol miktarda bilgi sinyal taşıyan ticari haberleşme sistemlerinde pek kullanılmazlar Echo 1, ilk haberleşme uydusu olarak 12 Ağustosekim 1960ta fırlatılan ilk başarılı uydulardır 1960ta, Courier 1B, 10
Telstar 1, Relay 1 ve Syncom 2 gibi aktif haberleşme uyduları ise, kendilerine gelen sinyalleri alan,dalga cihazlarına sahiptir Bu cihazlarla, mütevazi büyüklükteki alıcı yer istasyonlarına büyük miktarlarda bilgi aktarılabilmektedir
Syncom 2, Syncom 3 ve Intelsat 1,2 ve 3 adlı ticari haberleşme uyduları hep aktif uydulardır Ekvatordan 35200 km yüksekte yörüngeye oturtulmuşlardır Bu yükseklikte uydunun dönüş hızı ile yer kürenin dönüş hızı birbirine eşittir Bu sebeple bu uydulara senkronize uydular denirYerdeki bir gözlemciye göre senkronize bir uydu hareketsiz görünür ilk senkronize uydu, 26 temmuz 1963te fırlatılan Syncom 2 uydusudur
Uydu aracılığı ile bütün dünyaya ilk ses nakli, 19 aralık 1958de ABD başkanı Eisonhowerin yeni yıl mesajının basit bir sinyal tekrarlama cihazına sahib olarak yörüngede bulunan bir Atlas Füzesi ile gerçekleştirilmiştir
Telotar 1 10 Temmuz 1962de fırlatıldı ABD ve Avrupa arasındaki TV sinyalleri taşıyordu 4800 km yükseklikte bir yörüngede bulunduğu için senkronize olmadığından ancak kesikli hizmet yapabiliyordu Sürekli hizmet için çok sayıda yerleştirilmesi gerekiyordu Halbuki senkronize uydulardan üç tanesi yer kürenin her noktasına sürekli hizmet edebilir
Early Bird Intelsat 1, ilk ticari haberleşme uydusu 6 nisan 1965te Atlantik üstüne fırlatıldı Senkronize bir uydudur Bir TV kanalı ve 240 telefon hattı taşır Denizaltı kablosu 480 kanallıdır intelsat 2 Bu seriden üç uydu vardır Kapasitesi Intelsat 1 kadardır Biri Pasifik, diğeri Atlantiktedir Intelsat 3 Serisi dört uydudan meydana gelir 4 TV kanalı ile 1200 telefon kanalı vardır Sovyetlerin 1965te fırlattıkları Molniya 1 uydusu Moskova Vladivostok arasındaki 30 yer istasyonuna TV yayınlarını aktarmaktadır
Dünyanın her tarafından gelen siyasî, ekonomi, malî, spor ve çeşitli alanlardaki hareketleri,telgraf ve telefon yolu ile ve özel bültenlerle halka ve gazetelere yayan kurum
Dünyada ilk ajans Fransa'da Birinci İmparatorluk devrinde kurulan Havas ajansıdır Bu örneğe göre başka memleketlerde de ajanslar kurulmuş ve haberleşme tekniğinin ilerlemesi ile bugünkü ileri ve modem seviyelerine ulaşmışlardır
Bugün dünyanın çeşitli yerlerinde muhabirleri olan ajanslar, çeşitli olayları telgraf, telefon,radyo yollan ile en kısa zamanda merkezlere bildirirler ve bu merkezler de en kısa zamanda haberleri memleketlerine ve dünyaya bildirecek olan gazetelere, radyolara ulaştırırlar
Doğrudan doğruya hükümetlerin kontrolü altında olan ajanslar olduğa gibi özel teşekküllerin işlettiği ajanslar da vardır Memleketimizde bu işi gören en büyük ajans yan resmî bir hüviyeti bulunan Anadolu Ajansıdır
|