09-11-2012
|
#3
|
|
Prof. Dr. Sinsi
|
Günümüzde İnsanların Yerleşme İhtiyaçlarını Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Yerleşme kavramı geniş anlamıyla yerleşilebilir ve yerleşilen alanların tamamını kapsamaktadır Bu alanlara ÖKÜMEN denir
Bu alanlardan kutuplara gidildikçe yerleşim alanlarına rastlanmamaktadırÖkümen alanların dikey sınırı ise Tropikal kuşakta 3500-4000 metredirBu değer kutuplara gidildikçe azalmaktadır
Yeryüzünde yerleşmeyi etkileyen faktörleri doğal ve beşeri olarak iki grupta inceleyebiliriz
ADOĞAL FAKTÖRLER
1Kara ve denizlerin dağılımı
2İklim
3Yeryüzü şekilleri
4Verimli tarım alanları
5Akarsu havzaları
6Maden havzaları
1Kara ve denizlerin dağılımı
Yeryüzünde kara yüzeylerinin 13,5 milyon km2 sini Antarktika buz kıtası oluşturur
Bu alanda sadece bilimsel ve askeri amaçlı üsler bulunurBunun dışında kalan 136 milyon km2 lik kara yüzeyleri yerleşim alanı olarak kabul edilirYeryüzünde yerleşim alanını sınırlandıran en büyük engel denizlerdirSu yüzeyleri Dünya alanının %71'ini kaplarBu alanlar yerleşim alanlarını en fazla daraltan alanlardır
Dünyada yerleşmelerin Kuzey Yarımkürede daha fazla olmasında karaların daha fazla yer kaplaması iklim şartlarının iyi olması etkili olmuştur
Güney yarımkürenin orta kuşağı karaların en az olduğu kuşaktırBu yüzden Güney Yarımkürede yerleşmeler azdır __________________
2İklim Şartları
İklim şartlarının elverişli olduğu,dört mevsimin belirgin olarak yaşandığı orta kuşakta yerleşmeler daha fazladır
Tropikal kuşakta alçak kesimler çok sıcak ve nemliliğin fazla olmasından dolayı yerleşmeye uygun değildir
Bu kuşakta yüksek kesimlerde iklim şartları daha elverişli olduğundan yerleşmeye daha uygundur
Sıcaklığın çok düşük olduğu alanlarda oluşan buzullar yerleşim alanlarını sınırlandırır
Sıcaklığın yüksek olduğu çöl alanlarında da yerleşme yok denecek kadar azdır
3Yeryüzü şekilleri
Yerşekillerinin engebeli ve dağlık olduğu alanlarda yerleşmeler azdır
Dağlık engebeli alanlarda ulaşım imkanları da gelişmediğinden az nüfusludur
Amerika kıtasında Kayalık ve And Dağları,Avrupa'da Alp Dağları,ülkemizde Toros lar ve Kuzey Anadolu Dağları,Asya'da Himalaya Dağları yerleşme alanı sınırlandıran önemli yükseltilerdirçYerşekilleri,iklim şartlarını ve tarım alanlarının dağılımını da belirlediğinden yerşekillerinin sade,iklim şartlarının elverişli olduğu alanlarda yerleşmeler daha fazladırÖrneğin,Doğu Anadolu Bölgesinde yükseltinin fazla olması,yerşekillerinin engebeli olması,tarım alanlarının az olmasından dolayı yerleşmeler azdır
4Verimli Tarım Alanları
Dünya üzerinde yerleşmelerin en fazla toplandığı alanlar verimli tarım alanlarıdırAlüvyonların biriktirildiği ovalar ve delta ovalarının bulunduğu,suyun kolay temin edilebildiği alanlar önemli yerleşim alanlarını oluştururVolkanik arazilerde toprak mineral bakımından zengin ve verim fazla olduğundn volkanik tehlikeler olsa da yerleşmelerin fazla olduğu alanlardır
Akarsu hazvalarında verimli tarım alanlarının olması,tarımın gelişmesini etkileyerek yerleşmelerin bu alanlarda artmasına sebep olmuşturBu genellemeye Ekvatoral kuşak akarsuları(Amazon,Kongo)ve Kutup kuşağı akarsuları uymaz
Ekvatoral bölgede yüksek nem ve sıcaklıktan,kutuplarda ise düşük sıcaklıktan dolayı yerleşmeler azdır
Yerleşmelerin çok olduğu akarsu havzalarına;Avrupa'da Ren,Afrika'da Nil,Asya'da İndus,Ganj,Asya'da Fırat-Dicle,Amerikada Misisipi nehirleri örnek olarak verilebilir
|
|
|
|