Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-11-2012

Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında
Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında

SES
Kulağın duya bileceği basit titreşimlerdir

İnsanların birbirleriyle iletişim kurmaları,duygu ve düşüncelerini aktarabilmeleri için konuşmaları gerekir

Konuşmanın temel öğesi sestir

Sesin oluşumu ve yayılması

Ses, bir kaynaktan çıkar

Suda oluşan dalgalar gibi etrafa yayılır

Bizler de etrafa yayılan bu sesleri kulaklarımızla işitiriz

Ses hangi ortamlarda yayılır?

Ses, havada yayıldığı gibi sıvılarda da yayılır

Denizde yaşayan bazı canlılar bu sayede iletişim kurarlar

Fakat ses boşlukta yayılmaz

Örneğin: uzaydaki büyük patlamalarda ses duyulmaz

Ses Neden Boşlukta Yayılmaz?

Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır

Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da yayılabirler

Mekanik dalgalar ise, enerjilerini aktarabilmek için ortam taneciklerine ihtiyaç duyarlar

Bu yüzden boşlukta (örneğin uzayda) yayılamazlar

Ses dalgaları da mekanik dalgalar olduklarından yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyarlar

Ses, nesnelerin titreşiminden meydana gelen ve uygun bir ortam içerisinde (hava, su vb

) bir yerden başka bir yere, sıkışma ve genleşmeler şeklinde ilerleyen bir dalgadır

Dolayısıyla ses, bir basınç dalgasıdır

Sesin Yayılma Hızı

Sesin yayılma hızı havada 20o C de 340 m/sn dir

Sesin hızı ,ortamın sıcaklığından etkilenir

Sıcaklık arttıkça sesin hızı da artar

Sıcaklık artışı moleküllerin titreşim hızlarını arttırır,dolayısıyla sesin yayılma hızının artmasına sebep olur

Birim zamanda alınan yol hızı verdiğinden sesin yayılma hızı;
Hız: Yol / Zaman
Yağmurlu havalarda şimşek olayı gözlendikten sonra gök gürültüsünü duymamızın sebebi ses hızının ışık hızından daha küçük olmasıdır

Işık hızı saniyede 3x108 m
Ses hızı saniyede 340 m dir

Örnek:Aralarında 1700 m uzaklık bulunan iki noktadan birinden çıkan ses diğer noktaya kaç saniyede ulaşır?(Vses= 340 m/sn)

Zaman=Yol/Hız
Zaman=1700/ 340=5 sn

Sesin Yansıması

Ses dalgaları hareket ederken engellerle karşılaştıklarında yansımaya uğrarlar

Yansıma olayında sesin hızı değişmez, fakat yönü değişir

Sesin yansıması bazı canlılara kolaylık sağlamıştır

Örneğin; yarasalar çıkarttıkları seslerin cisimler üzerinde yansımasından faydalanarak hareket yönlerini belirlerler

YANKI

Ses kaynağından çıkan sesin engele çarptıktan sonra geri yansıyarak tekrar duyulmasına YANKI denir

Ses ile ilgili kavramlar

Frekans
Ses kaynağının saniyedeki titreşim sayısına denir

Kadınların ses telleri kısa olduğu için ses frekansları büyük ve sesleri incedir

Çünkü telin boyu kısaldıkça frekansı artar

Erkeklerin ses telleri uzun olduğundan ses frekansları düşük yani sesleri kalındır

Tını
Sesin ‘rengini’ ifade eden bir terimdir

Aynı oktavda, aynı notayı (tonu) aynı yoğunlukta ve aynı uzunlukta çalan bir kemanla bir flüt arasındaki temel fark, ‘tını farkı’dır

Enstrümanları oluşturan bileşenlerin doğal frekanslarındaki farklılıklar, sonuçta oluşan sesin farklı bir tınıda olmasını sağlar

Bu sayede, farklı müzik aletlerinden çıkan özdeş notaları kolaylıkla ayırt edebiliriz

Rezonans
Frekansları eşit kaynaklardan biri titreştiğinde diğerinin de aynı frekansta titreşmesi olayına denir

Sesin ölçü birimi desibel olarak adlandırılır

Normal konuşma sesinin şiddeti 30 ile 40 desibel arasındadır

İnsan kulağı saniyedeki titreşim sayısı 20 ile 20 000 arasında olan sesleri işitebilir

Sesin soğrulması

Soğurulma etkisi, devamlı olan bir ses kaynağının oluşturduğu ses basınç şiddetini odanın herhangi bir yerinde ölçerek anlayabiliriz

Devamlı olarak artan yansımaların etkisine rağmen, sürekli artmak yerine, ses şiddeti, ölçüm yerinde kısa bir süre sonra dengelenir

Bu dengelenme, giren ses enerjisi şiddetinin, oda sınırlarını teşkil eden yüzeylerin soğurma yeteneğine eşit olduğunu gösterir

Oda içine soğurucu farklı materyeller eklendiğinde ses basınç şiddeti düşer

Bu da yansıma enerjisi azaltıldığı için oluşur

Oda içi tipik soğurucu yüzeyler halı veya perdedir

Bunlar basit gözenekli soğuruculardır

Hava moleküllerinin hareketini sınırlayıp ses enerjisini emerler

Sürtünme etkisiyle ses enerjisini ısıya dönüştürürler

Gözenekli soğurucuların en etkili oldukları konum, ses dalgasının maksimum partikül hızına ulaştığı yerdir

Bu konum yansıma yüzeyinden bir çeyrek dalga boyu uzağında olmalı (ses dalgası 90 derece yansıdığında) ve dolayısı ile frekans bağımlıdır

Halı, yansıma yüzeyine yakın olan bir soğurucu örneğidir

Yüksek frekansları daha çok soğurur zira, çeyrek dalga boyu boyutları halının kalınlığı ile benzerlik arzeder

Odanın diğer yüzeyleri farklı frekansları da farklı miktarlarda soğururlar

Bu soğurma oranları kontrol ve ayar edilerek bir odanın müzik için “sıcaklığını” veya konuşma için “açıklığını” ayarlamak mümkün olmaktadır

09-11-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında Ses Nasıl Yankılanır? Ses Nasıl Yayılır? Ses Nasıl Dağılır? Sesin Dağılışı Hakkında SES Kulağın duya bileceği basit titreşimlerdir İnsanların birbirleriyle iletişim kurmaları,duygu ve düşüncelerini aktarabilmeleri için konuşmaları gerekir Konuşmanın temel öğesi sestir Sesin oluşumu ve yayılması Ses, bir kaynaktan çıkar Suda oluşan dalgalar gibi etrafa yayılır Bizler de etrafa yayılan bu sesleri kulaklarımızla işitirizSes hangi ortamlarda yayılır? Ses, havada yayıldığı gibi sıvılarda da yayılırDenizde yaşayan bazı canlılar bu sayede iletişim kurarlar Fakat ses boşlukta yayılmaz Örneğin: uzaydaki büyük patlamalarda ses duyulmazSes Neden Boşlukta Yayılmaz? Dalgalar genel olarak, mekanik ve elektromanyetik dalgalar olmak üzere iki ana gruba ayrılır Elektromanyetik dalgalar, yayılmak için bir ortama ihtiyaç duymazlar ve boşlukta da yayılabirler Mekanik dalgalar ise, enerjilerini aktarabilmek için ortam taneciklerine ihtiyaç duyarlar Bu yüzden boşlukta (örneğin uzayda) yayılamazlar Ses dalgaları da mekanik dalgalar olduklarından yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyarlar Ses, nesnelerin titreşiminden meydana gelen ve uygun bir ortam içerisinde (hava, su vb) bir yerden başka bir yere, sıkışma ve genleşmeler şeklinde ilerleyen bir dalgadır Dolayısıyla ses, bir basınç dalgasıdırSesin Yayılma Hızı Sesin yayılma hızı havada 20o C de 340 m/sn dir Sesin hızı ,ortamın sıcaklığından etkilenirSıcaklık arttıkça sesin hızı da artarSıcaklık artışı moleküllerin titreşim hızlarını arttırır,dolayısıyla sesin yayılma hızının artmasına sebep olur Birim zamanda alınan yol hızı verdiğinden sesin yayılma hızı; Hız: Yol / Zaman Yağmurlu havalarda şimşek olayı gözlendikten sonra gök gürültüsünü duymamızın sebebi ses hızının ışık hızından daha küçük olmasıdır Işık hızı saniyede 3x108 m Ses hızı saniyede 340 m dir Örnek:Aralarında 1700 m uzaklık bulunan iki noktadan birinden çıkan ses diğer noktaya kaç saniyede ulaşır?(Vses= 340 m/sn) Zaman=Yol/Hız Zaman=1700/ 340=5 sn Sesin Yansıması Ses dalgaları hareket ederken engellerle karşılaştıklarında yansımaya uğrarlarYansıma olayında sesin hızı değişmez, fakat yönü değişir Sesin yansıması bazı canlılara kolaylık sağlamıştırÖrneğin; yarasalar çıkarttıkları seslerin cisimler üzerinde yansımasından faydalanarak hareket yönlerini belirlerler YANKI Ses kaynağından çıkan sesin engele çarptıktan sonra geri yansıyarak tekrar duyulmasına YANKI denir Ses ile ilgili kavramlar Frekans Ses kaynağının saniyedeki titreşim sayısına denir Kadınların ses telleri kısa olduğu için ses frekansları büyük ve sesleri incedirÇünkü telin boyu kısaldıkça frekansı artarErkeklerin ses telleri uzun olduğundan ses frekansları düşük yani sesleri kalındır Tını Sesin ‘rengini’ ifade eden bir terimdir Aynı oktavda, aynı notayı (tonu) aynı yoğunlukta ve aynı uzunlukta çalan bir kemanla bir flüt arasındaki temel fark, ‘tını farkı’dır Enstrümanları oluşturan bileşenlerin doğal frekanslarındaki farklılıklar, sonuçta oluşan sesin farklı bir tınıda olmasını sağlar Bu sayede, farklı müzik aletlerinden çıkan özdeş notaları kolaylıkla ayırt edebiliriz Rezonans Frekansları eşit kaynaklardan biri titreştiğinde diğerinin de aynı frekansta titreşmesi olayına denir Sesin ölçü birimi desibel olarak adlandırılırNormal konuşma sesinin şiddeti 30 ile 40 desibel arasındadır İnsan kulağı saniyedeki titreşim sayısı 20 ile 20 000 arasında olan sesleri işitebilir Sesin soğrulması Soğurulma etkisi, devamlı olan bir ses kaynağının oluşturduğu ses basınç şiddetini odanın herhangi bir yerinde ölçerek anlayabiliriz Devamlı olarak artan yansımaların etkisine rağmen, sürekli artmak yerine, ses şiddeti, ölçüm yerinde kısa bir süre sonra dengelenir Bu dengelenme, giren ses enerjisi şiddetinin, oda sınırlarını teşkil eden yüzeylerin soğurma yeteneğine eşit olduğunu gösterir Oda içine soğurucu farklı materyeller eklendiğinde ses basınç şiddeti düşer Bu da yansıma enerjisi azaltıldığı için oluşur Oda içi tipik soğurucu yüzeyler halı veya perdedir Bunlar basit gözenekli soğuruculardır Hava moleküllerinin hareketini sınırlayıp ses enerjisini emerler Sürtünme etkisiyle ses enerjisini ısıya dönüştürürler Gözenekli soğurucuların en etkili oldukları konum, ses dalgasının maksimum partikül hızına ulaştığı yerdir Bu konum yansıma yüzeyinden bir çeyrek dalga boyu uzağında olmalı (ses dalgası 90 derece yansıdığında) ve dolayısı ile frekans bağımlıdır Halı, yansıma yüzeyine yakın olan bir soğurucu örneğidir Yüksek frekansları daha çok soğurur zira, çeyrek dalga boyu boyutları halının kalınlığı ile benzerlik arzeder Odanın diğer yüzeyleri farklı frekansları da farklı miktarlarda soğururlar Bu soğurma oranları kontrol ve ayar edilerek bir odanın müzik için “sıcaklığını” veya konuşma için “açıklığını” ayarlamak mümkün olmaktadır