|
Prof. Dr. Sinsi
|
Canlıların Temel Bileşenleri (Geniş Anlatım) İnorganik Bileşikler, Organik Bileşikler
Canlıların Temel Bileşenleri (Geniş Anlatım) İnorganik Bileşikler, Organik Bileşikler
Canlıların Temel Bileşenleri (Geniş Anlatım) İnorganik Bileşikler, Organik Bileşikler
Canlıların Temel Bileşeni
CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ
1 İNORGANİK BİLEŞİKLER 2ORGANİK BİLEŞİKLER
*Su-----------------------*Karbonhidratlar---*Nükleik asitler
*Asit----------------------*Yağlar
*Baz----------------------*Proteinler
*Tuz----------------------* Enzimler
*Mineraller----------------*Vitaminler
1İNORGANİK BİLEŞİKLER:Canlıların kendi vücudunda üretemeyip dışardan hazır olarak aldıkları bileşiklere denir
*Su: Ortalama bir insan vücudunda %65-70 oranında su bulunmaktadır Su bitkilerin de bu % 95’e kadar çıkmaktadır
Özellikleri
1Sindirime yardımcı olur
2Vücut ısısının dengede tutulmasını sağlar
3Vücuttaki Zaralı maddelerin dışarıya atılmasının sağlar
4Suyun akışkan özelliğinden dolayı moleküllerin bir yerden başka bir yere taşınmasını sağlar
* Mineraller:Hücreleri karbonhidrat, yağ ve protein gibi organik bileşikler ile vücuda alınan inorganik tuzlardır
Özellikleri:
1Mineraller enzimlerin yapısına katılarak katalizör görevi yapar
Katalizör:Kimyasal tepkimelere girerek tepkimenin daha kısa sürede ve daha az kullanılmasını sağlayan proteinden oluşmuş kısımdır
2Eksikliklerinde bir takım rahatsızlıklar ortaya çıkar
Ca eksikliğinde →Çocuklarda kemik erimesi yaşlılarda raşitizm
P eksikliğinde→ kemiklerde ve dişlerde yumuşama
Fe eksikliğinde→ anemi iyot eksikliğinde →guatr
3Mineraller kanın ozmotik basıncının dengede tutulmasını sağlar
4Kas kasılmasında sinirsel uyartıların iletilmesinde görev alır
5İyon konsantrasyonunu sağlar
2ORGANİK BİLEŞİKLER: Canlıların kendi vücutlarında sentezledikleri bileşiklere denir
ENERJİ VERİM SIRASI VÜCUTTA KULLANIM SIRASI
1Yağ 1Karbonhidrat
2Protein 2Yağ
3Karbonhidrat 3Protein
YAPIYA KATILIM SIRASI DÜZENLEYİCİ OLARAK GÖREV YAPAN
1Proteinler 1Su
2Yağlar 2Mineraller
3Karbonhidratlar 3Vitaminler
4Vitamin 4Proteinler
5Nükleik asitler
*Karbonhidratlar:Organik bileşikler içerisin de enerji verici ve yapıya katılıcı olarak görev yaparlar doğada büyük moleküller halinde bulunurYapı taşları glikozdur
YAPI VE GÖREVLERİ
1C,H,O, moleküllerinden oluşmuştur
2 Karbonhidratlar yeşil bitkilerin yaptıkları fotosentez sonucunda meydana gelir
3DNA,RNA,ATP’nin yapısına katılır
4Polisakkaritlerin bir kısmı hücre zarını yapısına katılır
5Karbonhitratlar enerji veren organik bileşik olarak kullanılır
Karbonhidratların çeşitleri
1Monosakkaritler* 5C’lu *deaksiriboz ,riboz
* 6C’lu *glikoz(kan şekeri)
*fruktoz(meyve şekeri)
*galaktoz(süt şekeri)
2Disakkaritler:İki tane monossakaritin birleşmesiyle meydana gelir
Glikoz + Glikoz→Maltoz + H2 O (arpa şekeri)
Glikoz + Furuktoz→Sakkaroz + H2 O (çay şekeri)
Glikoz + Galaktoz→Laktoz + H2O (süt şekeri)
3Polisakkaritler:Çok sayıda monasakkaritin birleşmesiyle meydana gelir
aNişasta:Bitkinin depo maddesidir suda az çözünür
bGlikojen:Hayvanların depo maddesidir karaciğer ve kasalarda depo edilir
cSelüloz:Bitki hücrelerinde hücre çeperini oluşturur
dKitin:Omurgasız hayvanlarda dış iskeleti oluşturur
DEHİDRASYON SENTEZİ:Küçük moleküllerin birleşerek büyük molekül oluşturması bu esnada tepkimeye giren küçük molekül sayısından bir eksik sayıda su açığa çıkması olayına denir
ÖRN:n Glikoz→Nişasta +(n-1) H2O
HİDROLİZ:Büyük moleküllere su katılarak yapı birimlerine ayrılmasına denir
ÖRN:Nişasta +H2O→nGlikoz
*YAĞLAR:Canlılardaki temel organik bileşiklerden biridirYapı taşları 3 molekül yağ asidi ile bir molekül gliseroldür
YAĞLARIN ÇEŞİTLERİ
1Doymuş Yağlar:Bir yağ asidinin C zincirinde C atomları arasında çift bağ yoksa buna doymuş yağ asidi denirDoymuş yağ asidi içeren yağlara da doymuş yağlar denir
2Doymamış Yağlar:Yağ asidinin C zincirinde bir yada daha fazla çift bağ varsa buna doymamış yağ asidi denir:Doymamış yağ asidi içeren yağlara da doymamış yağlar denir
YAĞLARIN ÖZELLİKLERİ
1Büyüme ve onarıma yardımcı olur
2Besin olarak kullanılır
3Enerji verici olarak kullanılır
4Vücut ısısını ayarlar
5Organlara destek olup darbelere karşı korur
NOT:Yağların daha fazla enerji vermesinin sebebi;yapılarında daha fazla hidrojen bağı bulunmasıdır
Yağların vücuda 2 sırada kullanılmasının sebebi
*Yakılmaları için daha fazla oksijene ihtiyaç duyarlar
*Vücudda depo maddesi olarak kullanılır
*Yıkımlarının daha uzun sürmesinden dolayı
*PROTEİNLER:Organik bileşiklerin büyük bir grubu protein molekülleridirBir kısmı hücrenin yapısına katılır diğerleri hücrede düzenleyici olarak görev yaparYapı taşları aminoasitlerdirDoğada 20 çeşit aminoasit vardır Yapılarında C,H,O ve yanında N,S,P vardır
*Bütün canlıların protein yapıları birbirinden farklıdırBuna sebep olan canlıların DNA yapılarının birbirinden farklı olmasıdırÇünkü;proteinler DNA’daki bilgiye göre RNA’sayesinde Ribozomda sentezlenirProtein çeşitliliği;aminoasit sayısına, aminoasit sırasına aminoasit çeşidine bağlıdır
*Proteinler oksijenli solunum ile parçalanması sonucu amonyak denilen çok zehirli bie ürün oluşurAmonyak karaciğerde üreye çevrilerek dışarı atılırAzot proteinlerin yapısında bulunduğu için canlı vücudunda azotlu artığa rastlanılması o canlının protein tükettiğini gösterir
*ENZİMLER:Canlı hücrelerde üretilen özel proteinlerdirDNA’daki kalıtsal bilgiye göre sentezlenirEnzimlerin proteinden oluşmuş kısmına apoenzim denirBuna ise basit enzim denirEnzimlerin vitaminden oluşmuş kısmına koenzim denirMineralden oluşmuş kısmına kofaktör denirApoenzim ile koenzimin birlikte oluşturduğu gruba tam enzim anlamına gelen holo enzim denirEnzimlerin etki ettiği maddeye sustrat denir
AKTİVASYON ENERJİSİ:Bir kimyasal tepkimenin başlaya bilmesi için gerekli olan en düşük enerji miktarıdır
ENZİMLERİN ÖZELLİKLERİ
1Enzimler genellikle çift yönlü çalışır
2Her hücrede tepkime çeşidi kadar enzim çeşidi vardır
3Bir apoenzim çeşidi belli bir kofaktör ve koenzimle çalışırken ir koenzim yada kofaktör birden fazla apoenzim ile çalışır
4Enzimler çok hızlı çalışır
5Kimyasal tepkimelerden değişmeden çıkar tekrar tekrar kullanılabilir
6Takım halinde çalışırlar bir enzimin etki ettiği tepkimenin ürünü kendinden sonra gelecek enzimin sustratı olabilir
7Enzim aktif durumdaysa az eki getirilirİnaktif durumdaysa jen eki getirilir
ENZİMLERİN ÇALIŞMASINA ETKİ EDEN ETMENLER
1Sıcakılık(enzimlerin en iyi çalıştığı sıcaklık 36,5dir)
2Ph 5Substrat yüzeyi
3Enzim yoğunluğu 6Su ve diğer kimyasal maddeler
4Substrat yoğunluğu
İNHİBİTÖR MADDE:Enzimlerin çalışmasını engelleyen maddeye denir
*VİTAMİNLER: Düzenleyici ve direnç arttırıcı olarak görev yaparlarSindirime uğramazlar ve kesinlikle enerji vermezler
Çeşitleri
1Yağda Eriyenler:Fazlası karaciğerde depo edilirBunlar;A,D,E,K’dır
2Suda Eriyenler:Fazlası idrarla dışarı atılırBunlar;B,C’dir Eksikliği fazla
A vitamini eksikliğinde→gece körlüğü
B vitamini eksikliğinde →beriberi, pellegra
C vitamini eksikliğinde →skorbüt
D vitamini eksikliğinde→raşitizm,osteomolozi
E vitamini eksikliğinde→kısırlık
K vitamini eksikliğinde→kanın pıhtılaşma gecikliliği
*NÜKLEİK ASİTLER
DNA VE RNA ARASINDAKİ FARKLILIKLAR
DNA RNA
1Bazları A,T,C,G, 1Bazları A,U,G,C,
2Şekeri deaksiribozdur 2Şekeri ribozdur
3İki zincirden oluşur 3Tek zincirinden oluşur
4Genetik bilgiyi taşır 4Protein sentezi yapar
5DNA polimerazla sentezlenir 5RNA polimerazla sentezlenir
6A=T,G=C eşitliği vardır 6Böyle bir eşitlik yoktur
7Kendini eşler 7Kendini eşleyemez
8Tek çeşittir 83 çeşittir
9Çekirdekte,Mitekondride ,Kloroplasta 9Çekirdekte,Sitoplazmada bulunur
bulunur
DNA VE RNA ORTAK ÖZELLİKLERİ
*A,G,C bazları *Fosfat grubu
RNA’nın özel bazı;urasildir
DNA’nın özel bazı;timindir
RNA’NIN ÇEŞİTLERİ
rnRNA: DNA’daki kalıtsal bilgiyi ribozomlara taşır
rRNA:Proteinlerle birlikte ribozomların yapısını oluşturur
tRNA:Hücre içinde aminoasitleri tanır ve bunları ribozoma taşır
ATP’ NİN YAPISI
Bütün canlıların en önemli enerji kaynağı ATP’nin yapısında Adenin denilen bir organik bir baz ,beş karbonlu riboz şekeri ve üç tane fosforik asit bulunurBu fosfat gruplarından son ikisi yüksek enerjili fosfat bağlarıyla bağlıdırATP’den bir fosfat koparıldığında ADP oluşur ve bu sırada bir miktar enerji açığa çıkar Bu enerji yeni moleküllerin sentezinde , hücre solunumunda, aktif taşımada, hücre bölünmesinde, fotosentezde,sinirsel iletimde başta olmak üzere bir çok reaksiyonda harcanır
HÜCRE
Canlının en küçük yapı taşlarına hücre denir3 kısımdan meydana gelir(zar,sitoplazma ve çekirdek)
Hücre Zarı: Hücreyi dış ortamdan ayıran madde giriş çıkışını düzenleyen,seçici-geçirgen özelliğe sahip canlı yapıdır(Protein,yağ ve karbonhidratlardan oluşur)Büyük bir kısmı yağlardan oluşurHücrenin özgüllüğü zarda ki glikoprotein,glikolipitlerin,miktarına ve dağılımına bağlıdır
Hücre zarından geçen maddeler:
1Küçük moleküller,büyük moleküllere göre,
2Nötr maddeler iyonlara göre,
3Yağda çözünen maddeler suda çözünen maddelere göre
4(-) iyonlar (+) iyonlara göre daha kolay geçer
Sitoplazma ve Organeller
Sitoplazma:Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yumurta akı kıvamında ki canlı ortamda %70-90
Oranında su bulunurSu bitkilerin de bu oran %98 ‘ e kadar yükselirSpor,tohum ve bakterilerde % 15’ ten % 5 ‘e kadar düşer
Organeller:
Lizozom: Sindirm ve savunma ocağı lizozom enzimler de bulunur Alyuvarlar da bulunmazAkyuvarlarda bol miktar da bulunur
Endoplazmik retikulum: Ribozom da sentezlenen proteinleri hücrenin gerekli yerlerine taşır
Golgi Aygıtı: Salgı ocağıdır Bitki hücrelerinde seliloz çeperin üretilmesini sağlar
Ribozom: Zarsızdı, cansızdır Rrna ve protenden oluşur Virüsler hariç bütün canlı hücrelerinde bulunur , proteinin sentez yeridir
Mitokondri:Hücrenin enerji ihtaiyacını karşılar Kendine özgü DNA sı vardırBöylece kendini sentezleyebilir(Kas ve karaciğer hücrelerinde bol sayıdsa bulunur)
Sentrozom:Hayvan hücrelerin de ve ilkel yapılı bitki hücrelerin de bulunurHücre bölünmeye hazırladığı dönemde interfaz her bir kutba gider ve iğ ipliklerini oluştururSiniz hücrelerin de yoktur
Plastitler:Sadece bitki bulunurlarRenklerine ve görevlerine göre 3 grupta incelenirlerBirbirlerine dönüşebilirler
1Kloroplastlar:Bitkiye yeşil rengi verirlerFotosentezle ışık enerjisinin kimyasal enerjiye dönüştürüldüğü ve serbest oksijenin üretildiği organeldirKLOROPLASTLAR FOTOSENTEZLE YERYÜZÜNDE YAŞAMIN DEVAMINI SAĞLAYAN ORGANELDİR
2Kromoplastlar:Bitkiye sarı, turuncu ve kırmızı rengi verirYapraklarda, meyvelerde ve bazı yüksek yapılı bitkilerin köklerinde bulunur
3Lökoplastlar:RenksizdirlerBitkinin kök, toprak altı gövdesinde ve tohum gibi depo organlarında bulunurNişasta, yağ ve protein depo eder
Koful:Hücrenin madde alış verişinde, beslenmesinde, sindiriminde, boşaltımında görevlidirBitkilerde bol ve büyük,hayvanlarda ise küçük ve az miktarda bulunur
*Kontraktil Koful:Tatlı suda yaşayan bir hücreli canlılardaki boşaltım kofuludurYoğunluk farkından dolayı vücut içerisine giren fazla suyu dışarı atar
Zarı olmayan organeller: Ribozom DNA’sı olan organeller:Mitokondri
Sentrozom kloroplast
ÇEKİRDEK
Hücrenin canlılığını sürdürebilmesi için mutlaka gereklidirHücrenin bütün yaşamsal olaylarını yönetir ve kontrol eder
HÜCRE BÖLÜNMELERİ
Mitoz Bölünme:Tek hücrelilerde üremeyi çok hücrelilerde büyüme ve gelişmeyi sağlarEvreleri:
*İnterfaz: Kromozom kendini eşler DNA miktarı iki katına çıkarSentriyoller kendini eşlerHücrede ATP sentezi, protein sentezi metobolik faaliyetler hızlanır
*Profaz:Çekirdek zarı ve çekirdekçik kaybolmaya başlar
*Metafaz:Kromozomlar ekvator düzlemine dizilir
*Anafaz:Kromotitler sentromerleri ile iğ ipliklerine tutunurlar ve zıt kutuplara çekilirler
*Telofaz:Kutplara toplanmış kromozomlar interfaz evresinde olduğu gibi çekirdek zarı ve çekirdekçiğin tekrar meydana geldiği görülür iğ iplikleri kaybolurHücre sitoplazma bölünmesi meydana gelirBitki hücrelerinde ara lamel şeklinde olurHayvan hücresinde stoplazma boğumlanması şeklinde olur
Mayoz Bölünme:Kromozom sayılarının nesiller boyu sabit tutulmasını sağlarAmaç kromozom sayısının yarıya inmesini sağlamakEvreleri:
*İnterfaz:Bu evrede hücrede büyüme, solunum, protein sentezi gibi metabolik olayların hızı çok yüksektirDNA’nın kendini eşlediği görülmektedir
*Mayoz І ProfazІ:Mayoz bölünmenin en uzun safhasıdırKromozom çifti yan yana gelirler tetratları oluşturular oluşumunda kalıtsal madde alışverişi olurKromozom çiftleri yan yana gelerek birbirleriyle sarmal yaparlar bu olaya sinapsis denirSinapsis sırasında kromozomların kardeş olmayan kromotitlerin birbirine dokunan parçacıkları arasında gen alış verişi olur buna krossing-over denir
*MetafazІ
*AnafazІ 3’ünde de mitoz bölünmede ki olaylar görülür
*TelofazІ
*MayoaІІ:MayozІ sonunda meydana gelen haploit hücreler mayozІІ de tekrar bölünür ve haploit kromozomlu 4 hücre meydana gelirMayozІІ ana hatlarıyla mitoz bölünmeye benzerBu safhada sadece kromotitler birbirinden ayrılırKromozom sayısında değişiklik olmaz
*ProfazІІ:TelofazІ ‘den sonra görülken çok kısa süren bir safhadırÇekirdek zarı oluşmuşsa parçalanmaya başlar
*MetafazІІ:Kromotitler hücrenin ekvator düzlemine yerleşir
*AnafazІІ:Ekvator düzlemine dizilmiş kromotitler birbirinden ayrılır ve kutuplara doğru hareket eder
TelofazІІ:Çekirdek zarı oluşmaya başlarsitoplazma boğumlanmaya başalar
MİTOZ VE MAYOZ ARASINDAKİ FARKLILIKLAR
MİTOZ MAYOZ
1Çok hücreli canlıların vücut hücre- 1Çok hücreli canlıların üreme hücresinde
lerinde görülür görülür
2Vücudun bütün doku ve organların- 2Üreme organlarında görülür
da görülür 3Oluşan hücreler üremeyi sağlar
3Oluşan hücreler canlının gelişmesini sağlar 4Kromozom sayısı yarıya iner
4Kromozom sayısı sabit kalır 5Bölünme sonucunda 4 hücre oluşur
5Oluşan hücreler kalıtsal olarak birbirinin tıpatıp 6Oluşan hücreler kalıtsal olarak atasına
aynısıdır benzer
6Bölünme sonucu 2 tane hücre oluşur 7Çekirdek ve stoplazma bölünmesi 2 kez olur
7Çekirdek ve stoplazma bölünmesi bir kez olur 8Tetrat ve krossing-over olayları görülür
8Tetrat ve krossing-over olayları görülmez 9Ergenlik döneminde başlar üreme dönemi
9Zigotun oluşumundan ölümüne kadar sürer boyunca devam eder
PROKARYOT VE ÖKARYOT HÜCRELER
Prokaryot Hücre:Belirginbir zarla çevrili çekirdeği olmayan ve ribozom dışında organelleri bulunmayan hücrelere denirProkaryot hücrelerin en dışında hücre çeperi, hücre çeperinin içinde ise hücre zarı bulunurProkaryot canlılar bakteriler, mavi-yeşil alglerdirBunlar monera aleminde sınıflandırılır
Ökaryot Hücre:Zarla çevrili belirli bir çekirdeği ve organelleri olan hücrelere denirHücreler zar,stoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştirProtistler,gerçek mantarlar, bitkiler ve hayvanlar ökaryot canlılardır
BİTKİ VE HAYVAN HÜCRELERİN KARŞILAŞTIRILMASI
Bitki Hücresi Hayvan Hücresi
1Hücre çeperi bulunur 1Hücre çeperi bulunmaz
2Sentrozom yoktur 2Sentrozomu vardır
3Plastitleri vardır 3Plastitleri yoktur
4Kofulları büyüktür 4Kofulları küçüktür
5Nişasta ve seliloz depo eder 5Glikojen depo eder
6Hücreler birbirine hücre duvarı ile bağlıdır 6Hücreler bağımsızdır
7sitoplazma bölünmesi ara lamel 7Stoplazma bölünmesi boğumlanma
şeklinde olur şeklinde olur
HÜCREDE MADDE ALIŞ VERİŞİ
1Pasif Taşıma:Hücre zarından madde alınırken eğer enerji harcanmıyorsa buna denir
ÖZELLİKLERİ
*Enerji harcanmaz
*Taşıma çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğrudur
*Canlı ve cansız tüm hücrelerde görülür
DİFÜZYON:Hücre zarından geçebilen bir maddenin geçişi çok yoğun ortamdan az yoğun ortama doğruysa buna denirenerji ve enzim kullanılmaz yarı geçirgen bir zar gerekli değildir
OZMOS:Suyun hücre içindeki difüzyonuduryarı geçirgen bir zar vardırozmosda ortamın eşitlenmesi beklenmez
*İzotonik ortam:Hücrelerin yaşayabildiği yoğunluğa sahip ortamlara denir
*Hipertonik ortam:Hücreden daha fazla yoğunluğa sahip ortama denir
*Hipotonik ortam:Hücreden daha az yoğunluğa sahip ortama denir
*Plazmoliz:Hipertonik ortama konulan hücrenin su kaybederek büzülmesi olayına
denir
*Deplazmoliz:Plazmolize uğramış hücrenin saf su ortamına konulduğu zaman su alarak eski haline dönmesine denir
*Turgor:Uzun süre bekletilerek su alarak devamlı şişmesi durumuna denirHücrenin içindeki su nedeniyle zara yapılan basınca turgor basıncı denir
*Hemoliz:Hücre saf suda bekletilirse bir süre sonra fazla sudan dolayı patladığı görülür bu olaya denir
2Aktif Taşıma:Maddenin hücre zarından geçişi hücrenin enerji kullanılmasıyla gerçekleşiyorsa bu olaya denir
ÖZELLİKLERİ
1Enerji harcanır
2Taşıma az yoğun ortamdan çok yoğun ortama doğrudur
3Canlı hücrelerde görülür
4Enzimler kullanılır
*Endositoz:Alına maddenin sıvı ve katı oluşumuna göre 2 şekilde yapılır
1Fagasitoz:Büyük moleküllü katı maddelerin hücre içine alınmasına denir
2Pinositoz:Büyük moleküllü sıvı maddelerin hücre için alınması olayına denir
*Ekzositoz:Hücre için alınan atık maddelerin dışarı atılmasıdır
HÜCRE METOBOLİZMASI
Hücrede meydana gelen yapım ve yıkım olaylarına metabolizma denirikiye ayrılır
1anobolik reaksiyonlar:küçük moleküllerin birleşip büyük moleküller meydana getirmesi olayıdırÖrnek;
CO2 + H2O →BESİN +O2 →FOTOSENTEZ OLAYI
2Katobolik reaksiyonlar:Büyük moleküllerin yıkım tepkimesidir
Örnek;BESİN +O2→ CO2 + H2 O+38ATP→SOLUNUM OLAYI
CANLILARDA SINIFLANDIRMA
Doğadaki canlıların yaşayışlarına ve akrabalık derecelerine göre benzerliklerine göre yapılan gruplandırmaya sınıflandırma denirBiyolojinin alt bilim dalı olan sistematik bunu inceler2’ ye ayrılır
1Yapay sınıflandırma: Doğadaki canlıların dış görünüşüne veya yaşadıkları yere bakılarak yapılan sınıflandırmaya denirBilimsel bir sınıflandırma değildirYapay sınıflandırmada anolog organa bakılır
2Doğal sınıflandırma:Canlıların akrabalık derecesi protein benzerlikleri, yaşayışları, beslenmelerine göre yapılan sınıflandırmaya denirDoğal sınıflandırma yapılırken canlılar arasındaki homolog organ yapısına bakılır2 canlı arasında ne kadar homolog organ varsa bu iki canlının birbirleriyle o kadar akraba olduklarını anlatırBilimsel bir sınıflandırmadır
Homolog organ:Kökenleri aynı görevleri farklı olan organlara denirÖrnek:insanın kolu ile balinanın yüzgeci
Anolog organ:Kökenleri farklı görevleri aynı olan organlar denirÖrnek:Sineğin kanadı ile kuşun kanadı
Tür:Ortak bir atadan gelen yapı ve görevleri benzer özelliklere sahip kendi aralarında verimli nesiller meydana getiren bireyler topluluğuna denir
İkili Adlandırma:Biyoloji biliminde canlılar adlandırılırken hem cins hem de tür ismi yazılır böyle adlandırmalara denir
Alem Şube Sınıf Takım Aile Cins Tür
Birey sayısı alemden türe giderken azalır ortak özellik artar
Birey sayısı türden aleme giderken artar ortak özellik azalır
VİRÜSLER
Canlılar aleminde bulunan en küçük mikroorganizmadırVirüsler sadece elektro mikroskobuyla görülebilir
-Değişik şekillerde virüsler mevcuttur
-Virüsler taşıdıkları nükleik asitlere göre adlandırılırİkisi de aynı anda bulunmaz
- Hayvan virüslerinde genellikle DNA bulunurBitki virüslerinde ise RNA bulunurAma bitki virüslerin hayvan virüslerinde hastalık yapmaktadırÖrneğin;HIV virüsü bitki virüsü olmasına rağmen hayvan hücrelerinde AIDS hastalığı yapmaktadır
-Virüslerin organelleri , ribozomu ve sitoplazması yokturOrganelleri olmadığı için özellikle de ribozom olmadığı için enzim sistemleri yokturKuyruklarında gireceği hücrenin zarına tutunarak zarın erimesini sağlayan enzimler bulunur
-Virüslerin dışında bir protein kılıf çevrilidir
-Virüslerin organelleri ve enzimleri olmadığında dolayı zorunlu parazit olarak görev yaparlar
-Virüslere ilaç etki etmez bunun sebebi virüslerin hücre içinde yaşamasıdır(Bizim aldığımız ilaçlar hücreler arası boşluklarda bulunur)
-Virüsler hücre dışında tuz kristali gibi kristalleşirler
-Virüsler büyümez,beslenmez,gelişmez,dolaşım,boşaltım olayları yokturMetabolizmaları yoktur
CANLILAR ALEMİ
PROKARYOT CANLILAR
1BAKTERİLER
Monera aleminde yer alırlarIşık mikroskobuyla görülebilecek kadar küçüktürlerİki hücre örtüsüne sahiptirlerİ kısımda hücre zarı bulunurBakteri stoplazmasının %90 sudurİçinde DNA,RNA, protein,mitekondri gibi zarla çevrili yapıları yokturoksijenli solunum yapan bakterilerde mezozom zar katlantıları yer alırMezozom ökaryottaki mitekondrinin görevini yapar
BAKTERİLERİN ÇEŞİTLERİ
1Şekillerine Göre 2GRAM BOYAMA ÖZELLİĞİNE GÖRE
*Çubuk *Gram pozitif(+)bakteri:mikroskopta mor renkte görülür
*Yuvarlak *Gram negatif(-)bakteri:Mikrokopta pembe renkte görülür
*Spiral
*Virgül
3OKSİJENE DUYULAN İHTİYACA GÖRE
*Zorunlu aerob bakteri :Yalnız oksijenli ortamda yaşayıp çoğalabilen bakteriler
*Zorunlu anaerob bakterilerYalnız oksijensiz ortamda yaşayıp çoğalabilen bakteriler
*Geçici bakteriler:Geçici olarak oksijenli ve oksijensiz ortamda yaşayabilen2’ye ayrılır
a)Geçici aerob bakterilerNormalde oksijensiz ortamda yaşamaya uyum sağlamış;fakat geçici olarak oksijenli ortamda yaşayabilen bakteriler
b)Normalde oksijenli ortamda yaşamaya uyum sağlamış ;fakat geçici olarak oksijensiz ortamda yaşayabilen bakteriler
4BESLENME ŞEKİLLERİNE GÖRE
*Ototrof bakteriler:Yaşamaları için gerekli organik bileşikleri, basit inorganik bileşiklerden sentezleyebilen bakterilerdirKullandıkları enerji kaynağına göre ikiye ayrılır
a)Fotoototrof bakteriler:Fotosentez yapan bakterilerdirEnerji kaynağı güneştir
b)Kemoototrof bakteriler:Bazı bakteriler kükürt,demir,hidrojen,amonyak gibi inorganik maddelerin oksidasyonundan sağladıkları enerji ile su ve karbon dioksitten besin üretirlerBu bakteriler;nitrit,nitrat,kükürt ve demir bakterileridir
*Heterotrof bakteriler:İhtiyaç duydukları organik besin maddelerini ortamdan hazır alan bakterilerdir2’ye ayrılır
a)Parazit bakteriler:Sindirim enzimleri olmadığı için gereksinim duydukları besin maddelerini üzerinde yaşadığı canlıdan hazır alan bakterilerdirHastalık yapan bakterilere patojen bakteriler denir
b)Saprofit (çürükçül) bakteriler:Toprakta yaşayan , çürümeye neden olan ayrıştırıcı bakterilerdirHücre dışına enzim göndererek ölü bitki ve hayvan artıklarındaki organik maddelerin daha küçük organik ve inorganik maddelerin parçalanmasını sağlarlar
2 MAVİ-YEŞİL ALGLER
Belirli, bir çekirdeği, kloroplastı ve diğer organelleri bulunmayan mavi- yeşil renkli, bir hücreli organizmalardırÇekirdek zarı ve zarlı organelleri bulunmadığı için prokaryot hücre yapısındadırlarFotosentez yapmalarını saplayan klorofil pigmenti tanecikler halinde bulunur bundan dolayı renkleri yeşildirÇoğunlukla koloniler halinde yaşarlarDenizlerde, tatlı sularda ,göllerde ve nemli bölgelerde yaşarlar
|