|
Prof. Dr. Sinsi
|
Dünyanın En İyi İlk 500 Üniversitesi Ve Türk Üniversitelerinin Durumları Nedir?
Sıra Üniversite Yayın Akad
Oran
YayınNorm OranNorm Toplam 1 HACETTEPE ÜNİV 1197 1388 086 0943 0692 0817 2 ORTA DOĞU TEKNİK Ü 803 728 110 0632 0885 0759 3 ANKARA ÜNİVERSİTESİ 1183 1631 073 0931 0582 0757 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ 527 423 125 0415 1000 0707 5 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ 1270 2508 051 1000 0406 0703 6 GAZİ ÜNİVERSİTESİ 1031 1798 057 0812 0460 0636 7 EGE ÜNİVERSİTESİ 885 1434 062 0697 0495 0596 8 ERCİYES ÜNİVERSİTESİ 523 540 097 0412 0777 0595 9 ONDOKUZ MAYIS ÜNİ 565 731 077 0445 0620 0533 10 BİLKENT ÜNİVERSİTESİ 334 342 098 0263 0784 0523 712 TÜBİTAK sitesindeki sıralamalar
Türkiye Bilimsel Yayın ve Atıf Göstergeleri’ne TÜBİTAK-ULAKBIM Cahit Arf Bilgi Merkezinden ulaşılabilir (h t tp://w w wulakbimgovtr/cabim/yayin/tbyg_1981-2006/) Bu site kullanılarak, üniversitelerin 1981-2006 döneminde bütün bilim dallarında (veya 24 ana bilim dalınının her birinde) yaptıkları yıllık yayın ve aldıkları atıf sayısına göre, veya beşer yıllık dönemlerdeki performanslarına göre sıralama yapmak mümkündür
Tablo 4:2002-2006 yılları için bütün bilim dallarındaki yayın sayısına göre ilk 10
No Üniversite Yayın 1 İstanbul Üniversitesi 4530 2 Hacettepe Üniversitesi 4147 3 Ankara Üniversitesi 2949 4 Ege Üniversitesi 2344 5 Gazi Üniversitesi 2220 6 Orta Doğu Teknik Üniversitesi 2208 7 Atatürk Üniversitesi 2028 8 Dokuz Eylül Üniversitesi 1703 9 İstanbul Teknik Üniversitesi 1662 10 Fırat Üniversitesi 1577 Tablo 5: 2002-2006 yılları için bütün bilim dallarındaki yayınların etki değerine göre ilk 10 (etki değeri = atıf sayısı/yayın sayısı)
No Üniversite Yayın Sayısı Atıf Sayısı Etki Değeri 1 Koç Üniversitesi 422 2049 4,86 2 Bilkent Üniversitesi 899 3153 3,51 3 Sabancı Üniversitesi 241 723 3,00 4 İstanbul Üniversitesi 4530 11904 2,63 5 Hacettepe Üniversitesi 4147 10737 2,59 6 Marmara Üniversitesi 1269 3357 2,59 7 Boğaziçi Üniversitesi 954 2301 2,41 8 İstanbul Teknik Üniversitesi 1662 3911 2,35 9 Ege Üniversitesi 2344 5426 2,31 10 Mersin Üniversitesi 743 1697 2,28 Tablo 4 ile Tablo 5 arasındaki fark çarpıcıdir Yayın sayısı sıralamasında devlet üniversitelerine kıyasla çok daha küçük olan vakıf üniversitelerinden hiçbirisi ilk 10a girememiş iken, etki değeri sıralamasında ilk 3 vakıf üniversitelerinin olmuştur Devlet üniversitelerinde tayin ve terfi için herhangi bir dergide yayın yeterli iken, araştırma misyonu olan vakıf üniversitelerinde tayin ve terfi için etki değeri yüksek yayınların aranıyor olması, bu farklılığın bir açıklaması olabilir Hem yayın sayısı hem de etki değeri sıralamasında, sıralamaların en sonunda gelen 10 üniversitenin içinde 6 vakıf üniversitesinin olması da vakıf üniversiteleri arasındaki büyük farklılıkları ortaya koyan bir göstergedir
72 Araştırma Proje Desteği Sıralamaları
Üniversitelerdeki araştırma aktivitesinin ölçütlerinden birisi de üniversitenin yurt içindeki ve dışındaki kaynaklardan almış olduğu araştırma desteğidir TÜBİTAK sitesinde hem TÜBİTAK hem de Avrupa Birliği tarafından desteklenen projeler ile ilgili bilgiler bulunmaktadır
Tablo 6: 2009 yılında TÜBİTAK Akademik Ar-Ge Desteklerinden En Fazla Yararlanan On Üniversite (h t t p://w w wtubitakgovtr/tubitak_content_files/ARDEB/ARDEB10pdf)
Sıra Üniversite 2003 (Bin TL) 2009 (Bin TL) 2009/2003 Oran 1 ODTU 1560 11016 7,1 2 ITU 798 9990 12,5 3 ANKARA 586 6442 11,0 4 EGE 377 5533 14,7 5 BİLKENT 583 5495 9,4 6 HACETTEPE 792 4777 6,0 7 BOĞAZİÇİ 492 4126 8,4 8 İSTANBUL 65 3479 53,5 9 DOKUZ EYLÜL 323 2941 9,1 10 ÇUKUROVA 126 2532 20,1 Görüleceği gibi bu sıralamaya giren 10 üniversitenin araştırma desteği 6 yıl gibi kısa bir süre içerisinde toplam 10 misli artmıştır Hem 2003de hem de 2009da listenin başında ODTÜ yer almaktadır
Avrupa Birliği 7 Çevre Programında Türk üniversiteleri hatırı sayılır destek bulmuşlardır Bu programdaki toplam proje sayısı en yüksek 10 üniversite aşağıdadır
Tablo 7: Avrupa Birliği 7 Çevre Programında toplam proje sayısı en yüksek 10 üniversite (h t t p://w w wtubitakgovtr/tubitak_content_files/BTYPD/istatistikler/39pdf)
Sıra Üniversite Proje Sayısı 1 ODTU 21 2 Sabancı 15 3 Bilkent 13 4 Boğaziçi 6 5 ITU 6 6 Koç 5 7 Dokuz Eylül 4 8 Ege 4 9 Ankara 3 10 Çukurova 3 TÜBİTAK destek sıralamasında olduğu gibi 7 Çevre sıralamasında da ODTÜ birincidir Bu tablonun ilginç bir yanı da, devlet üniversitelerine kıyasla çok küçük olan Sabancı ve Koç Üniversitelerinin ikinci ve üçüncü sırayı almış olmaları, ve ilk altıda 3 vakıf üniversitesinin bulunmasıdır
73 Ödül Sıralamaları
Üniversite öğretim üyelerinin akademik bilinirliklerini ve başarı seviyelerini ölçmenin bir diğer göstergesi de öğretim üyelerinin almış olduğu ödüllerdir Ülkemizdeki en saygın ödüller TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisı) ve TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) ödülleridir
Tablo 8: 2001-2010 Arası TÜBA (Türkiye Bilimler Akademisi) Tarafından Verilen GEBİP* Ödüllerinin Üniversitelere Göre Dağılımı – İlk 10
No Üniversite Ödül 1 Koç Üniversitesi 33 2 Boğaziçi üniversitesi 24 3 Bilkent Üniversitesi 21 4 ODTU 20 5 Sabancı Üniversitesi 18 6 Ankara Üniversitesi 15 7 Hacettepe Üniversitesi 11 8 İTÜ 10 9 İstanbul Üniversitesi 9 10 İzmir Yüksek Teknoloji Enst 8 *GEBİP, uluslararası nitelikte bilimsel çalışmalarıyla öne çıkan genç bilim insanlarını araştırmalarında ve kendi araştırma gruplarını geliştirmede desteklemek ve ülkemizdeki genç bilim insanlarını üstün başarılı araştırmalara özendirmek amacıyla oluşturulmuştur
Tablo 9: 2004-2009 Arasında Verilmiş Olan TÜBİTAK Teşvik Ödüllerinin* Üniversitelere Göre Dağılımı – İlk 10
No Üniversite Ödül 1 Hacettepe Üniversitesi 14 2 Koç Üniversitesi 10 3 Bilkent Üniversitesi 9 4 Boğaziçi üniversitesi 7 5 İTÜ 6 6 İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü 4 7 Dokuz Eylül Üniversitesi 3 8 Ege Üniversitesi 3 9 Gazi Üniversitesi 3 10 Sabancı Üniversitesi 3 * Teşvik ödülleri bilimsel araştırmalarıyla bilime gelecekte evrensel düzeyde katkılarda bulunabilecek potansiyele sahip olduğunu kanıtlamış genç araştırmacılara (ödülün verildiği yılın ilk gününde 40 yaşını geçmemiş) verilmektedir
Koç Üniversitesi almış olduğu toplam 43 GEBİP ve Teşvik ödülü ile bu kategorinin lideridir Toplam 15 ödülün üzerinde kazanmış olan diğer üniversiteler sırasıyla Boğaziçi (31), Bilkent (30), Hacettepe (25), Sabancı (21), ODTÜ (20), ve ITU’dür (16)
74 Prof Ural Akbulut Sıralaması
Yukarıda sözü edilen sıralamaların tümü tek kriter üzerinden yapılmış sıralamalardır Türkiye’deki ilk (ve tek) çok kriterli sıralama Prof Dr Ural Akbulut tarafından yapılmıştır (h t t p://w w wuralakbulutcomtr/) “Nerede olduğumuzu bilmeden gitmek istediğimiz yere ulaşamayız” diyerek yola çıkan Prof Akbulut deneyimli bir danışma kurulu ile birlikte Türk üniversitelerini sıralamak için 9 kriterli bir sistem geliştirmiş ve bu sistemin ilk sonuçları Milliyet gazetesinde 5 Ocak 2010 tarihinde yayınlanmıştır Kriterler ve verilerin alındığı kaynaklar şunlardır:
1 Toplam yayın sayısı (araştırma)-YÖK (2007 yılı için yayınlandı)
2 Kişi başına düşen yayın sayısı (araştırma)- YÖK (2007 yılı için yayınlandı)
3 2000-2008 arasında çıkan yayınlara 2008’de yapılmış toplam atıf sayısı (araştırma)-ISI
4 2000-2008 arasında çıkan yayınlara 2008’de yapılmış kişi başına düşen atıf sayısı (araştırma)-ISI ve YÖK
5 2000-2008 arası yapılan toplam yayın, konferans ve atıf sayısı (araştırma)-Google Scholar (GS)
6 2000-2008 arasında öğretim üyesi başına düşen yayın, tebliğ ve atıf sayısı (araştırma) -GS ve YÖK
7 Toplam doktora öğrenci sayısı (eğitim-araştırma)-ÖSYM
8 Doktora öğrencilerinin toplam öğrenciye oranı (eğitim-araştırma)- ÖSYM
9 Öğretim üyesi başına düşen öğreci sayısı (eğitim)-YÖK ve ÖSYM
Bu kriterlerin amacı toplam çıktı ile kişi başına çıktı arasında bir denge kurabilmektir Örneğin birinci kriter toplam yayın sayısıdır ve büyük kuruluşları öne çıkarır Fakat ikinci kriter kişi başına düşen yayın sayısıdır ve üretkenliği en yüksek olan kuruluşları öne çıkarır Aynı denge 7 ve 8 kriterler ile de kurulmaktadır 5 ve 6 kriterler ilk iki kritere benzemekle birklikte hem zamana yayılmış kriterlerdir, hem de konferans tebliglerini de içerdiklerinden daha kapsamlı bir ölçüt oluşturmaktadırlar
Bu sıralamanın ilginç bir yanı da üniversitelerin aşağıdaki gibi 3 boyutta guruplandırılıp her gurubun kendi içinde sıralanmış olmasıdır:
• 2000’den önce kurulmuş olanlar, 2000’den sonra kurulmuş olanlar
• Tıp Fakültesi olanlar, tıp fakültesi olmayanlar
• Devlet üniversiteleri, vakıf üniversiteleri
Dolayısıyla, bütün üniversitelerin 9 kriterin herhangi birisine göre sıralanması mümkün iken, örneğin sadece 2000’den sonra kurulmuş ve tıp fakültesi olmayan devlet üniversitelerinin sıralamasını incelemek de mümkün olmaktadır
Bu sıralama sistemi çok etraflı bir sistem olmakla birlikte çok yüksek miktarda veri toplamayı ve bunları temizlemeyi ve doğrulamayı gerektirmektedir Özellikle atıf verilerini doğru olarak toplamak çeşitli nedenlerden dolayı oldukça zordur Dolayısıyla kullanılan verilerin üniversiteler tarafından kontrol edilip mükemmelleştirilmesi yoğun bir işbirliği gerektirecek ve çok zaman alacaktır
Bu sistemin bir eksikliği yayın ve atıf sayılarının alanlar bazında normalize edilmemesidir Yani sosyal bilimlerdeki bir makale ve atıf ile tıptaki bir makale ve atıf aynı şekilde değerlendirilmektedir Fakat bu iki alan arasında makale ve atıf üretme açısından çok ciddi farklar vardır Ocak 2010’da yayınlanan “2000 yılından önce kurulan üniversiteler genel sıralaması”ndaki ilk 10 Tablo 10’da verilmiştir
Tablo 10: 2000 yılından önce kurulan üniversiteler genel sıralaması — ilk 10
Sıra Üniversite Kriter 1+2 Kriter 3+4 Kriter 5+6 Kriter 7+8 Kriter 9 Toplam 1 HACETTEPE 146,2 167,3 139,6 89,6 65,2 607,8 2 ODTÜ 129,6 130,4 152,9 137,7 40,1 590,8 3 ANKARA 136,8 130,5 105,3 164,7 59,8 570,1 4 İSTANBUL 130,5 138,4 106,2 123,2 61,5 559,8 5 İTU 84,9 103,9 88,2 101,7 51,6 430,2 6 EGE 106,8 90,8 89,1 80,6 57,9 425,3 7 GAZİ 115,7 76,7 75,9 94,9 43,5 406,8 8 GEBZE YTU 69,7 74,9 35,3 110,4 84,8 375,1 9 BİLKENT 85,1 101,3 104,2 38,9 38,1 367,5 10 SABANCI 56,1 82,2 124,0 30,3 47,5 304,2 Bu sıralamada iki vakıf üniversitesinin ilk onda olduğu dikkat çekmektedir Bunun yanında aynı sıralamada son sekiz üniversitenin hepsinin vakıf üniversiteleri olması da Türkiye’de vakıf üniversiteleri arasındaki derin uçurumun bir göstergesidir
8 Üniversite sıralama sistemlerindeki sorunlar ve eksiklikler nelerdir?
Sistemlerdeki sorunlar ve eksiklerin önemli bir kısmına buraya kadar değişik yerlerde değindik Burada özetleyelim:
• Üniversitenin temel tanımlayıcı özelliği araştırma olduğuna göre sıralama sistemlerinin araştırmayı öne çıkarması kaçınılmazdır Araştırma çıktılarını değerlendirirken en çok başvurulan ölçüt endeksli dergilerde yapılmış olan yayınlardır
o Makaleleri sayarken tüm dergilerin aynı olmadığının göz önünde bulundurulması gerekir Endeksli dergi sayısı 10,000in üzerinde olmakla birlikte, birçok alanda “en prestijli” olarak nitelendirilebilecek dergi sayısı tek haneli sayılarla ifade edilebilir Alanın en prestijli dergisinde basılan bir makale ile hemen her yollanan makaleyi basan bir dergideki yayın hiçbir şekilde eşit muamele görmemelidir
o Değişik alanlarda yazılmış olan makale sayıları toplamak doğru değildir Makale sayılarının mutlaka alan ortalamaları ile normalize edilmeleri gerekmektedir
o Sadece makaleleri saymak yeterli değildir Makalelerin yanında kitaplar, kitap bölümleri, kongre sunumları, raporlar ve diğer araştırma çıktıları da önemlidir Bazı alanlarda makaleler en makbul yayın biçimi değildir
• Yayın sayılarının yanında en çok kullanılan ölçüt atıf sayılarıdır Bu popüler ölçüt oldukça sorunludur Bibliometri ile uğraşanların yakından bildiği bu sorunların sadece bazılarına burada yer veriyoruz:
o Bir makale yanlış nedenlerle atıf alabilir—mesela kötü araştırma örneği (bir tekniğin yanlış uygulanması) olarak gösterilebilir
o Yazar gurupları, gurubun entelektüel statüsünü yükseltmek amacıyla kendi guruplarına dahil olan yazarların makalelerine daha yoğun bir şekilde atıf yapabilirler
o Literatür tarama (survey) makaleleri diğer makalelerden çok daha fazla atıf alırlar, ve yazarlar taramalardan önce yazılmış makalelere atıf yapmak yerine tarama makalesine atıf yapıp geçebilirler
o Alanlar arasında ortalama atıf sayılarında ciddi farklılıklar vardır Bu nedenle atıf sayılarının normalize edilmesi gerekir
o Atıf pencereleri alanlar arasında farklılık gösterir Bazı alanlarda yayın süreci yıllar aldığından ilk atıfların gelmesi de bir yıldan fazla zaman alabilir
o Atıf taramalarında kullanılan anahtar kelimeler sorun yaratabilir Örneğin yazar tüm makalelerinde aynı ismi kullanmazsa atıfların bazıları sayılmayabilir
o Atıfı yapan yazarlar yanlış kaynağa atıf yapabilirler (mesela makale yerine bir araştırma raporuna), veya sayfa numaralarını yanlış girebilirler Bir yanlış atıf zaman içerisinde zincirlemesine uzayıp gidebilir
• Yayın ve atıf sayılarının yanında, araştırma aktivitesini tam olarak ölçmek için ulusal ve uluslararası yarışmalar sonucunda jürilerce desteklenmesine karar verilmiş projeleri, ve öğretim üyelerinin almış olduğu ulusal ve uluslararası ödülleri de değerlendirmeye katmak gereklidir
• Araştırma çıktılarını değerlendirirken yayın ve atıfları saymak kolaydır Fakat bu ölçütler yapılan araştırmanın sadece araştırma dünyasına etkisini ölçmektedirler Esas ölçülmesi gereken araştırmanın topluma katkısıdır Örneğin araştırma sonucunda alınmış olan patent ve kurulmuş olan şirket sayıları ve bu şirketlerin ciroları son derece önemli ölçütlerdir
• Bir üniversitenin araştırma aktivitesinin en önemlileri sonuçlarından birisi de yetiştirdiği araştırmacılar, mezun ettiği yüksek lisans ve doktora öğrencileridir
• Üniversiteleri sıralarken araştırmanın yanında eğitim ve hizmet çıktılarını da değerlendirmek gerekir Üniversitenin en bariz eğitim çıktısı mezun sayılarıdır Bu mezunların iş bulma oranları ve ortalama gelirleri de önemli, fakat ölçülmesi zor olan çıktılardır Diğer eğitim çıktıları, yazılmış olan ders kitapları ve yapılmış olan vaka çalışmalarıdir Hizmet çıktılarını değerlendirirken toplumun çeşitli kesimlerine yapılan sunumlar, dergi editörlük ve hakemlikleri, kongre düzenleme aktiviteleri, yönetim kurulu üyelikleri, ve danışmanlık hizmetleri gözönüne alınabilir
Yukarıda sözü edilen faktörler göz önüne alınarak daha rafine sıralama sistemleri geliştirilebilir Fakat kanımızca üniversite sıralamalarında daha temel bir sorun vardır: hiçbir iki üniversite birbirinin tam benzeri olmadığından bu tür sıralamalar temelde hatalıdır Örneğin kimi üniversitelerde (yayın sayıları genellikle yüksek olan) tıp fakülteleri varken kimilerinde yoktur Kimi üniversitelerde 14 fakülte varken kimilerinde 4 fakülte vardır Kimilerinde temel bilimler ve mühendislik güçlü iken kimilerinde sosyal bilimlere ağırlık verilmiştir Kimileri 100 yıllık iken kimileri 10 yıllıktır Kimilerinde ders yükü haftada 6 saat iken kimilerinde 30 saattir Kimileri terfilerde araştırmaya özellikle önem verirken kimileri ise eğitimi ön plana çıkarmaktadır Prof Akbulut bu sorunu çözebilmek için doğru yönde bir adım atmış, ve üniversiteleri 3 boyutta gruplandirmiştir Fakat kanımızca “üniversite sıralaması” kavramı kökten yanlıştır Sıralaması yapılması gereken üniteler üniversiteler değil fakülteler veya bölümlerdir
|