Osmanlıca Sözlük (İ Harfi)-Osmanlıca Sözlük (İ Harfi) İle İlgili Kelimeler...

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-10-2012

RE: Osmanlıca Sözlük (İ Harfi) İ'TİTAF Bir şeye örtünme, bürünme

İ'TİVA Bükme veya bükülme

İ'TİYAD (İtiyat) Alışkanlık

Huy

Âdet

Âdet edinmek

İ'TİYAK Alıkoymak, engel olmak, mani olmak

İ'TİYAN Dik dik bakma, gözünü dikme

* Yardım etme

İ'TİYAŞ Geçinme

İdareli yaşama

İ'TİZA' : Bir kavim veya kimseye bağlı bulunma

İ'TİZAD Yardım etme

Muavenette bulunma

* Yardım ve imdat isteme

* Bir şeyi kol üzerine alma

İ'TİZAL (İtizal) Bir şeyi işlemeğe tamamen kasd ve teveccüh eylemek

* Nefsine müracaatla cürüm ve hatasını itiraf etmek

İ'TİZAL Ehl-i Sünnet olan hak mezhebden ayrılıp hakka aykırı başka yola sapmak

Mu'tezile olmak

(Bak: Mutezile)
İ'TİZAM (İtizam) Büyüklük kazanmak

Azametlenmek

Büyüklenmek

İ'TİZAM Azim ve kasdeylemek

Gitmek üzere olmak

Fütursuz ve kasd üzere olmak

İ'TİZAR Kusurunu bilerek özür dilemek

Kusurunu beyan edip ve anlayıp af dilemek

(Takdire şayan güzel bir haslettir

)
İ'TİZAZ Kendini aziz, izzetli saymak

İTKÂ' Koltuk altına yastık veya dayak koyma

Dayanacak bir şey kullanma

* Yaslanma

İTKAN Pürüzsüz yapmak veya yapılmak

Sağlamlaştırmak

Hakikata yakından vakıf olmak, delileriyle bilmek, inanmak

Bilerek emin olmak

Muhkem kılmak, muhkem yapmak

Sâbit kılmak

İTKAN-I MUHKEM Bütün açıklığıyla bilerek sağlam yapmak

(

Ve şu kâinatta bir itkan-ı muhkem, bir insicam-ı ahkem görünüyor

Mâdem şu biçare, perişan küremiz, sergerdan zeminimiz bu kadar hadd ü hesaba gelmez zevil-hayat ile, zevil-ervah ile ve zevil-idrak ile dolmuştur

Elbette sâdık bir hads ile ve kat'i bir yakîn ile hükmolunur ki: Şu kusûr-u semaviye ve şu bürûc-u sâmiyenin dahi kendilerine münasib zihayat, zişuur sekeneleri vardır

S

)
İTKAN-I SAN'AT San'atın sağlam, mükemmel ve pürüzsüzlüğü

İTLA' Başkasını geçme

* Te'hir etme

İTLAF Ziyan etmek

Telef etmek

Bozmak

* Öldürmek

İTLAL Hayvanı yedeğinde götürme

* Damlatma

İTMAM Tamamlamak

Bitirmek

İkmal etmek

Tekmil etmek(

Ticaret ve memuriyet için, mühim vazifelerle bu dâr-ı imtihan olan dünyaya gönderilen insanlar; ticaretlerini yapıp, vazifelerini bitirip ve hizmetlerini itmâm ettikten sonra; yine onları gönderen Hâlik-ı Zülcelâline dönecekler ve Mevlâ-yı Kerimlerine kavuşacaklar!

M

)
İTMİNAN Emniyet içinde olmak

İnanmak

Mutlak olarak bilmek

Kararlılık

İTMİNAN-I KALB Kalbden ve gönülden inanma

İTMİNANKÂRANE f

İtminan göstermek suretiyle

İTNAB (Bak: Itnab)
İTNAN (Çocuk) hastalıkdan dolayı gelişememe

İTRA' Doldurma

İTRAB Toprak serpme

Topraklama

İTRAK Bırakma, vazgeçme, terkettirme

İTRAZ Kurutma veya kurutulma

İTTİAD Randevu verme

İTTİAS Öldürme, helâk etme

İTTİAZ (Va'z

dan) Nasihat ve öğüt dinleme

İTTİBA' Tabi' olma

Arkasından gitme

İtaat etme

Tebaiyyet ve imtisal etme

(Mariz bir asrın, hasta bir unsurun, alil bir uzun reçetesi: İttiba-ı Kur'andır! M

)(Muhabbetullah, Sünnet-i Seniyyenin ittibaını istilzam edip intac ediyor

Ne mutlu o kimseye ki, Sünnet-i Seniyyeye ittibaından hissesi ziyade ola

Veyl o kimseye ki, Sünnet-i Seniyyeyi takdir etmeyip, bid'alara giriyor! L

)(Eğer Allah'a muhabbetiniz varsa, Habibullah'a ittiba' edilecek

İttiba' edilmezse, netice veriyor ki, Allah'a muhabbetiniz yoktur! L

)
İTTİBAEN Tâbi olarak, ittiba ederek, uyarak

İTTİCAH Bir cihete gitmek, yönelmek

Teveccüh etmek

İTTİCAR Ticaret yapma

* İlâç kullanma

İTTİFAK : Beraber hareket için sözleşmek

İttihad ve muvafakat etmek

Söz birliği etmek

Anlaşmak

(Bak: İhtilaf, Ehakk)(İttifak hüdâdadır, hevâda ve heveste değil

)
İTTİFAKA Rast gelme

İTTİFAKAN Birleşerek, anlaşarak

İTTİFAKAT (İttifak

C

) İttifaklar, sözleşmeler, ittihadlar

İTTİFAKÎ (İttifakiyye) Birleşmeye, sözleşmeye, ittifaka veya uyuşmaya ait

Tesadüfle, rastgele

İTTİFAKİYYAT Tesadüfle olan şeyler

İTTİFAKPEZİR f

İttifak ve ittihad kabul eden

İTTİHAB (Hibe

den) Karşılıksız olarak verilen bir bağışı kabul etme

İTTİHAD Birleşmek

Birlik üzere âmil olmak

Birlik

Aynı fikirde olmak

(Bak: İhtilaf)
İTTİHAD-I ÂRÂ Rey ve fikir birliği

İTTİHAD-I İSLÂM İslâm birliği

(Azametli bahtsız bir kıt'anın, şanlı tâli'siz bir devletin, değerli sâhibsiz bir kavmin reçetesi; ittihad-ı İslâmdır

M

)İttihad-ı İslâmın varlığı ve devamı için:1- İslâm milliyetini esas alıp, menfi unsuriyet fikrini bırakmak

2- İslâm dünyasındaki dini cemaatler, gayede ve dinî esaslarda ittifak edip teferruat meseleleri medar-ı niza etmemek

3- İslâm devletleri arasında meşveret-i şer'iyeyi yapmak

Bunlar en ehemmiyetli sebeplerinden üç tanesidir

İTTİHAD-I MENAFİ' Menfaatlerin bir ve ortak oluşu

İş birliği

İTTİHAD-I MUHAMMEDÎ CEMİYETİ Süheyl Paşa, Mehmed Sadık, Ferik Rıza Paşa, Derviş Vahdeti ve arkadaşları tarafından İstanbul'da 5 nisan 1909 tarihinde kurulan bir cemiyettir

İTTİHAD-I UMUMÎ Umumi ittihad

Bütün insanların birleşmesi

İTTİHAD VE TERAKKİ 1918 tarihine kadar devam eden ve Osmanlı Devletinin son zamanlarında mühim rol oynamış bir siyasî parti

(Bak: Tanzimat)
İTTİHAM Suç altında bulunmak

Suçlamak

Töhmet altında olmak

Suçlandırmak

(İtham yerine de kullanılır)
İTTİHAZ Edinmek

Kabullenmek

"Öyle" diye bakmak

Kabul etmek

İTTİKA Sakınmak

Çekinmek

Günahlardan ve bütün kötülüklerden kendini çekmek

Takvâ ile amel etmek

(Bak: Amel-i salih)
İTTİKÂ' Dayanmak

Yaslanmak

* Oturmak

İTTİKÂL Allah'a tevekkül etme, güvenme, dayanma

İTTİKAN Muhkem yapılmak

Esaslı ve şüphesiz yakından bilmek

İTTİKAR Vakar, gurur ve büyüklük gelme

İTTİRA' Dolma, nemalanma

* Solma

İTTİRAD (Bak: Ittırad)
İTTİSA Bollaşmak

Genişlik kazanmak

Genişlemek

Vüs'at

İTTİSAF Vasıflanmak

Muttasıf olmak

Sıfat sahibi olmak

Bir hâl takınmak

İTTİSAFKÂRANE f

Vasıfları belli olur surette

Bir hal takınarak

İTTİSAH Paslanma, kirlenme

İTTİSAK Dizilmek

Bir nizam dahilinde sıralanmak

* Beraber olmak

* Tamam olmak

Toplanmak

İTTİSAL Ulaşmak

Bitişmek

* Birbirine dokunmak

Yakınlık

Bağlılık

Kavuşmak

İTTİSAM (Vesm

den) Damga ve nişan vurma

* Dağlama, süsleme

İTTİTAN Bir memlekette veya bir şehirde yerleşme

Vatan edinme

İTTİZA' Alçak gönüllülük, tevazu, mütevazilik

* Devenin, boynuna basarak üstüne binebilmek için, başını aşağı eğme

İTTİZAH Vazıh olmak

Açık olmak

Aşikâr olmak

İTTİZAH-I DELİL Delilin açık, vazıh ve aşikâr olması

İTTİZAN Ölçülü olmak

Vezne girmek

İTYAN Delil getirmek

* Gelmek

* Vermek

* Vüsul, vasıl

* Vârid olmak

* Zikir ve isbat ve takrir eylemek

İVA' Barındırma, kondurma

Yerleştirme, oturtma, iskân ettirme

İVAD İlk işine dönme

* Âdet edinme

İVAR İkindi vakti, ikindi zamanı

İ'VAR Bir gözünü kör etme, tek göz bırakma

İVAZ Karşılık olarak verilen şey

Bedel

İVAZ f

Hazırlanmış, düzülmüş

İVAZAN Karşılık olarak, mukabilinde, karşılığında

İVEC Eğrilik, çarpıklık, yanlışlık

* Hakkı ve hakikatı eğri büğrü heveslerle tahrif etmek, gayr-i müstakim şekle getirmek

İVEDİ Aceleci, savruk

Çabuk

İVEZZE (C

: İvezz) Kaz

Ördek

* Gövdesi bodur olan

Bodur gövdeli olan

İVGEN Koşan, acele eden

İ'VİCAC Doğru davranmamak, eğri büğrü olmak

Hamlık

* Hakkı bâtıl, bâtılı hak göstermek

İVZ Ördek

Kaz

* Gövdesi bodur olan kimse

İYAB Avdet eylemek, geri dönmek

İYAB Ü ZEHAB Gidiş - geliş

İYAD Kuvvetlendirme, takviye etme

* Takviye eden âlet

İY'AD (Bak: İ'âd)
İYADET (Bak: Iyâdet)
İYAL (Bak: Iyâl)
İYALET İdare etme, valilik yapma

* Bir valinin idare ettiği belde

* Vadi

İYAN (Bak: Ayân)
İYANÎ Ayân olana ait, âşikâr ve belli olana dair

İYAS Yeis hali

Ümidsizlik ve kederli oluş

İYASE Ye'se düşürme

İYAZ (Bak: Iyâz)
İYD (Bak: Îd)
İYN (Bak: În)

09-10-2012	#70
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlıca Sözlük (İ Harfi)-Osmanlıca Sözlük (İ Harfi) İle İlgili Kelimeler... RE: Osmanlıca Sözlük (İ Harfi) İ'TİTAF Bir şeye örtünme, bürünme İ'TİVA Bükme veya bükülme İ'TİYAD (İtiyat) Alışkanlık Huy Âdet Âdet edinmek İ'TİYAK Alıkoymak, engel olmak, mani olmak İ'TİYAN Dik dik bakma, gözünü dikme * Yardım etme İ'TİYAŞ Geçinme İdareli yaşamaİ'TİZA' : Bir kavim veya kimseye bağlı bulunma İ'TİZAD Yardım etme Muavenette bulunma * Yardım ve imdat isteme * Bir şeyi kol üzerine alma İ'TİZAL (İtizal) Bir şeyi işlemeğe tamamen kasd ve teveccüh eylemek * Nefsine müracaatla cürüm ve hatasını itiraf etmek İ'TİZAL Ehl-i Sünnet olan hak mezhebden ayrılıp hakka aykırı başka yola sapmak Mu'tezile olmak (Bak: Mutezile) İ'TİZAM (İtizam) Büyüklük kazanmak Azametlenmek Büyüklenmek İ'TİZAM Azim ve kasdeylemek Gitmek üzere olmak Fütursuz ve kasd üzere olmak İ'TİZAR Kusurunu bilerek özür dilemek Kusurunu beyan edip ve anlayıp af dilemek (Takdire şayan güzel bir haslettir) İ'TİZAZ Kendini aziz, izzetli saymak İTKÂ' Koltuk altına yastık veya dayak koyma Dayanacak bir şey kullanma * Yaslanma İTKAN Pürüzsüz yapmak veya yapılmak Sağlamlaştırmak Hakikata yakından vakıf olmak, delileriyle bilmek, inanmak Bilerek emin olmak Muhkem kılmak, muhkem yapmak Sâbit kılmak İTKAN-I MUHKEM Bütün açıklığıyla bilerek sağlam yapmak(Ve şu kâinatta bir itkan-ı muhkem, bir insicam-ı ahkem görünüyor Mâdem şu biçare, perişan küremiz, sergerdan zeminimiz bu kadar hadd ü hesaba gelmez zevil-hayat ile, zevil-ervah ile ve zevil-idrak ile dolmuştur Elbette sâdık bir hads ile ve kat'i bir yakîn ile hükmolunur ki: Şu kusûr-u semaviye ve şu bürûc-u sâmiyenin dahi kendilerine münasib zihayat, zişuur sekeneleri vardır S) İTKAN-I SAN'AT San'atın sağlam, mükemmel ve pürüzsüzlüğü İTLA' Başkasını geçme * Te'hir etme İTLAF Ziyan etmek Telef etmek Bozmak * Öldürmek İTLAL Hayvanı yedeğinde götürme * Damlatma İTMAM Tamamlamak Bitirmek İkmal etmek Tekmil etmek(Ticaret ve memuriyet için, mühim vazifelerle bu dâr-ı imtihan olan dünyaya gönderilen insanlar; ticaretlerini yapıp, vazifelerini bitirip ve hizmetlerini itmâm ettikten sonra; yine onları gönderen Hâlik-ı Zülcelâline dönecekler ve Mevlâ-yı Kerimlerine kavuşacaklar! M) İTMİNAN Emniyet içinde olmak İnanmak Mutlak olarak bilmek Kararlılık İTMİNAN-I KALB Kalbden ve gönülden inanma İTMİNANKÂRANE f İtminan göstermek suretiyle İTNAB (Bak: Itnab) İTNAN (Çocuk) hastalıkdan dolayı gelişememe İTRA' Doldurma İTRAB Toprak serpme Topraklama İTRAK Bırakma, vazgeçme, terkettirme İTRAZ Kurutma veya kurutulma İTTİAD Randevu verme İTTİAS Öldürme, helâk etme İTTİAZ (Va'z dan) Nasihat ve öğüt dinleme İTTİBA' Tabi' olma Arkasından gitme İtaat etme Tebaiyyet ve imtisal etme(Mariz bir asrın, hasta bir unsurun, alil bir uzun reçetesi: İttiba-ı Kur'andır! M)(Muhabbetullah, Sünnet-i Seniyyenin ittibaını istilzam edip intac ediyor Ne mutlu o kimseye ki, Sünnet-i Seniyyeye ittibaından hissesi ziyade ola Veyl o kimseye ki, Sünnet-i Seniyyeyi takdir etmeyip, bid'alara giriyor! L)(Eğer Allah'a muhabbetiniz varsa, Habibullah'a ittiba' edilecek İttiba' edilmezse, netice veriyor ki, Allah'a muhabbetiniz yoktur! L) İTTİBAEN Tâbi olarak, ittiba ederek, uyarak İTTİCAH Bir cihete gitmek, yönelmek Teveccüh etmek İTTİCAR Ticaret yapma * İlâç kullanmaİTTİFAK : Beraber hareket için sözleşmek İttihad ve muvafakat etmek Söz birliği etmek Anlaşmak (Bak: İhtilaf, Ehakk)(İttifak hüdâdadır, hevâda ve heveste değil) İTTİFAKA Rast gelme İTTİFAKAN Birleşerek, anlaşarak İTTİFAKAT (İttifak C) İttifaklar, sözleşmeler, ittihadlar İTTİFAKÎ (İttifakiyye) Birleşmeye, sözleşmeye, ittifaka veya uyuşmaya ait Tesadüfle, rastgele İTTİFAKİYYAT Tesadüfle olan şeyler İTTİFAKPEZİR f İttifak ve ittihad kabul eden İTTİHAB (Hibe den) Karşılıksız olarak verilen bir bağışı kabul etme İTTİHAD Birleşmek Birlik üzere âmil olmak Birlik Aynı fikirde olmak (Bak: İhtilaf) İTTİHAD-I ÂRÂ Rey ve fikir birliği İTTİHAD-I İSLÂM İslâm birliği (Azametli bahtsız bir kıt'anın, şanlı tâli'siz bir devletin, değerli sâhibsiz bir kavmin reçetesi; ittihad-ı İslâmdır M)İttihad-ı İslâmın varlığı ve devamı için:1- İslâm milliyetini esas alıp, menfi unsuriyet fikrini bırakmak2- İslâm dünyasındaki dini cemaatler, gayede ve dinî esaslarda ittifak edip teferruat meseleleri medar-ı niza etmemek3- İslâm devletleri arasında meşveret-i şer'iyeyi yapmakBunlar en ehemmiyetli sebeplerinden üç tanesidir İTTİHAD-I MENAFİ' Menfaatlerin bir ve ortak oluşu İş birliği İTTİHAD-I MUHAMMEDÎ CEMİYETİ Süheyl Paşa, Mehmed Sadık, Ferik Rıza Paşa, Derviş Vahdeti ve arkadaşları tarafından İstanbul'da 5 nisan 1909 tarihinde kurulan bir cemiyettir İTTİHAD-I UMUMÎ Umumi ittihad Bütün insanların birleşmesi İTTİHAD VE TERAKKİ 1918 tarihine kadar devam eden ve Osmanlı Devletinin son zamanlarında mühim rol oynamış bir siyasî parti (Bak: Tanzimat) İTTİHAM Suç altında bulunmak Suçlamak Töhmet altında olmak Suçlandırmak (İtham yerine de kullanılır) İTTİHAZ Edinmek Kabullenmek "Öyle" diye bakmak Kabul etmek İTTİKA Sakınmak Çekinmek Günahlardan ve bütün kötülüklerden kendini çekmek Takvâ ile amel etmek (Bak: Amel-i salih) İTTİKÂ' Dayanmak Yaslanmak * Oturmak İTTİKÂL Allah'a tevekkül etme, güvenme, dayanma İTTİKAN Muhkem yapılmak Esaslı ve şüphesiz yakından bilmek İTTİKAR Vakar, gurur ve büyüklük gelme İTTİRA' Dolma, nemalanma * Solma İTTİRAD (Bak: Ittırad) İTTİSA Bollaşmak Genişlik kazanmak Genişlemek Vüs'at İTTİSAF Vasıflanmak Muttasıf olmak Sıfat sahibi olmak Bir hâl takınmak İTTİSAFKÂRANE f Vasıfları belli olur surette Bir hal takınarak İTTİSAH Paslanma, kirlenme İTTİSAK Dizilmek Bir nizam dahilinde sıralanmak * Beraber olmak * Tamam olmak Toplanmak İTTİSAL Ulaşmak Bitişmek * Birbirine dokunmak Yakınlık Bağlılık Kavuşmak İTTİSAM (Vesm den) Damga ve nişan vurma * Dağlama, süsleme İTTİTAN Bir memlekette veya bir şehirde yerleşme Vatan edinme İTTİZA' Alçak gönüllülük, tevazu, mütevazilik * Devenin, boynuna basarak üstüne binebilmek için, başını aşağı eğme İTTİZAH Vazıh olmak Açık olmak Aşikâr olmak İTTİZAH-I DELİL Delilin açık, vazıh ve aşikâr olması İTTİZAN Ölçülü olmak Vezne girmek İTYAN Delil getirmek * Gelmek * Vermek * Vüsul, vasıl * Vârid olmak * Zikir ve isbat ve takrir eylemek İVA' Barındırma, kondurma Yerleştirme, oturtma, iskân ettirme İVAD İlk işine dönme * Âdet edinme İVAR İkindi vakti, ikindi zamanı İ'VAR Bir gözünü kör etme, tek göz bırakma İVAZ Karşılık olarak verilen şey Bedel İVAZ f Hazırlanmış, düzülmüş İVAZAN Karşılık olarak, mukabilinde, karşılığında İVEC Eğrilik, çarpıklık, yanlışlık * Hakkı ve hakikatı eğri büğrü heveslerle tahrif etmek, gayr-i müstakim şekle getirmek İVEDİ Aceleci, savruk Çabuk İVEZZE (C: İvezz) Kaz Ördek * Gövdesi bodur olan Bodur gövdeli olan İVGEN Koşan, acele eden İ'VİCAC Doğru davranmamak, eğri büğrü olmak Hamlık * Hakkı bâtıl, bâtılı hak göstermek İVZ Ördek Kaz * Gövdesi bodur olan kimse İYAB Avdet eylemek, geri dönmek İYAB Ü ZEHAB Gidiş - geliş İYAD Kuvvetlendirme, takviye etme * Takviye eden âlet İY'AD (Bak: İ'âd) İYADET (Bak: Iyâdet) İYAL (Bak: Iyâl) İYALET İdare etme, valilik yapma * Bir valinin idare ettiği belde * Vadi İYAN (Bak: Ayân) İYANÎ Ayân olana ait, âşikâr ve belli olana dair İYAS Yeis hali Ümidsizlik ve kederli oluş İYASE Ye'se düşürme İYAZ (Bak: Iyâz) İYD (Bak: Îd) İYN (Bak: În)