Osmanlıca Sözlük (E Harfi)-Osmanlıca Sözlük (E Harfi)Osmanlı Terimleri Sözlüğü...

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-10-2012

RE: Osmanlıca Sözlük (E Harfi) EVLİYA-İ İZÂM
Büyük evliya

EVLİYA-İ UMUR
İş başında bulunanlar, işleri idâreye vazifeli olanlar

(Ey evliya-i umur! Tevfik isterseniz, kavânin-i Âdetullaha tevfik-i hareket ediniz

Yoksa tevfiksizlik ile cevab-ı red alacaksınız

Zira, mâruf umum Enbiyanın memâlik-i İslâmiye ve Osmaniyeden zuhuru, Kader-i İlâhinin bir işaret ve remzidir ki; bu memleket insanlarının makine-i tekemmülâtının buharı diyanettir

Ve bu Asya ve Afrika tarlasının ve Rumeli bostanının çiçekleri, ziya-yı İslâmiyet ile neşv ü nema bulacaktır

H

)

EVLİYA ÇELEBİ
Kütahya'lı olup, Mi: 25 Mart 1611'de doğmuştur

Meşhur eseri; Seyahatnâme'sidir

EVN
Yab yab yürümek

* Vakarlı, sessiz ve ciddi olmak

* Heybenin bir gözü

* Denk

EVRA
f

Hisar, kal'a, kale

EVRAD
Virdler

(Bak: Vird)

EVRAK
(Vakar C

) Sahifeler

Yapraklar

EVRAK-I HAVÂDİS
Cerideler, gazeteler

EVRAK-I NAKDİYYE
Kağıt paralar

EVRAK
(C: Vuruk) Sivri ve uzun dişli

* Yüzü renkli güvercin

* Siyahı beyazına galip olan at ve deve

(Müe: Vürka)

EVRAM
(Verem

C

) Veremler, vücudda hasıl olan yumrular, şişler

EVRAN
Biçme, ölçü, mikyas, tahmin, keşif, biçim, endam, tenasüb

EVRE
f

Elbisenin dış yüzü

EVRE
Ahmak kimse

EVREK
f

Çocukların ağaca ip takmak suretiyle yaptıkları salıncak

EVRENCEN
f

Kadın bileziği

EVREND
f

Hile, aldatma, hud'a, oyun

* Nam, şan, şeref

* Serir, erike, taht

EVRENG
f

Taht, evrend

* Şan, şeref, nâm

* Zinet, süs

* Akıl, irfan

* Ağaç kurdu

* Hoş hâllilik, hâlin hoşluğu

* Hile, desise, hud'a, aldatma, oyun

* Yakışıklılık

EVRENG-NİŞİN
f

Tahtta oturan, hükümdar

EVRENG-ZİB
f

Tahtı süsleyen

Hükümdar, padişah

EVRİDE
(Verid

C

) Vücudun her tarafından kalbe kanın gitmesini temin eden damarlar

Siyah kan damarları

(Sâni-i Hakîm, beden-i insanı, gayet muntazam bir şehir hükmünde halketmiştir

Damarların bir kısmı telgraf ve telefon vazifesini görür

Bir kısmı da, çeşmelerin boruları hükmünde, âb-ı hayat olan kanın cevelânına medardırlar

Kan ise; içinde iki kısım küreyvât halkedilmiş

Bir kısmı küreyvât-ı hamrâ tâbir edilir ki, bedenin hüceyrelerine erzak dağıtıyor

Ve bir kanun-i İlahî ile hüceyrelere erzak yetiştiriyor

(Tüccar ve erzak memurları gibi)

Diğer kısmı küreyvât-ı beyzâdırlar ki; ötekilere nisbeten ekalliyettedirler

Vazifeleri, hastalık gibi düşmanlara karşı asker gibi müdafaadır ki, ne vakit müdafaaya girseler Mevlevi gibi iki hareket-i devriyye ile, sür'atli bir vaziyet-i acibe alırlar

Kanın hey'et-i mecmuası ise: İki vazife-i umumiyyesi var

Biri: Bedendeki hüceyratın tahribatını tâmir etmek

Diğeri; hüceyratın enkazlarını toplayıp, bedeni temizlemektir

Evride ve şerayin namında iki kısım damarlar var ki: Biri sâfi kanı getirir; dağıtır, sâfi kanın mecralarıdır

Diğer kısmı enkazı toplayan bulanık kanın mecrasıdır ki, şu ikinci ise kanı, "Ree" denilen nefesin geldiği yere getirirler

Sâni-i Hakîm, havada iki unsur halketmiştir

Biri azot, biri müvellid-ül-humuza

Müvellid-ül-humuza ise: Nefes içinde kana temas ettiği vakit, kanı telvis eden karbon unsur-u kesifini kehribar gibi kendine çeker, ikisi imtizaç eder

Buhari hâmız-ı karbon denilen (Semli havaî) bir maddeye inkılâb ettirir

Hem hararet-i gariziyyeyi te'min eder, hem kanı tasfiye eder

Çünki: Sâni-i Hakîm fenn-i kimyada aşk-ı kimyevi tâbir edilen bir münasebet-i şedideyi, müvellid-ül-humuza ile karbona vermiş ki: O iki unsur birbirine yakın olduğu vakit, o kanun-u İlâhî ile, o iki unsur imtizaç ederler

Fennen sabittir ki: İmtizaçtan hararet hâsıl olur

Çünki imtizaç, bir nevi ihtiraktır

Şu sırrın hikmeti şudur ki: O iki unsurun, herbirisinin zerrelerinin ayrı ayrı hareketleri var

İmtizaç vaktinde her iki zerre, yâni onun zerresi, bunun zerresiyle imtizaç eder, birtek hareketle hareket eder

Bir hareket muallâk kalır

Çünki imtizaçtan evvel iki hareket idi

Şimdi iki zerre, bir oldu

Her iki zerre, bir zerre hükmünde bir hareket aldı

Diğer hareket, Sâni-i Hakîm'in bir kanunu ile hararete inkılâb eder

Zaten "hareket, harareti tevlid eder" bir kanun-u mukarreredir

İşte bu sırra binaen beden-i insanîdeki hararet-i gariziyye, bu imtizac-ı kimyeviyye ile temin edildiği gibi, kandaki karbon alındığı için kan dahi sâfi olur

İşte nefes dahile girdiği vakit, vücudun hem âb-ı hayatını temizliyor

Hem nâr-ı hayatı işal ediyor

Çıktığı vakit, ağızda, mucizat-ı kudret-i İlâhiyye olan kelime meyvelerini veriyor

$ S

)

EVS
Bahşiş vermek

* Kurt

EVSA'
Daha geniş

Çok vasi'

EVSÂF
(Vasf

C

) Vasıflar, sıfatlar

EVSÂF-I CEMİLE
Güzel vasıflar

İyi hasletler

EVSÂF-I NİSBİYE
f

Ölçü ve kıyasa göre olan vasıflar

(Sıcaklık, soğuklukla bilindiği, karanlık derecesi aydınlıkla görüldüğü gibi

)

EVSAH
(Vesah

C

) Pislikler, murdarlıklar, kirler

EVSAK
En çok inanılan, ziyade sağlam

Daha çok vüsuk sahibi

EVSAL
(Vasl

C

) Vücuttaki mafsallar, oynaklar

EVSAM
(Vasm

C

) Arlar, hayâlar, utanmalar

EVSAN
(Vesen

C

) Putlar

Sanemler

EVSAT
Ortada olmak

* Vasatta olan

Orta

Orta hâlli

EVSÂT
(Vasat

C

) Ortalar

Vasatlar

EVSÂT-I MUFASSAL
Kur'ân-ı Kerimin 86

suresi olan Tarık Suresinden 98

sure olan Beyyine Suresinin sonuna kadar olan surelerdir

EVŞAB
Aşağılık kimse, âdi ve rezil kişi

Ayak takımı

EVŞAL
(Veşl

C

) Damla damla akan su

* Birbiri ardınca katar gibi peşpeşe gelen kimseler

EVŞAZ
Yardımcılar, tarafdarlar

Aşağılık ve ayak takımı olan kişiler

* Vücuttaki mafsallar, oynak yerler

EVŞEN
Yaltakçı, dalkavuk

EVŞENG
f

Sicim

İnce ip

EVTAD
(Veted

C

) Direkler

Kazıklar

* Ricâlullahtan birine verilen isim

EVTAD-ÜL ARZ
Tepeler

Dağlar

Arzın direkleri

09-10-2012	#31
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlıca Sözlük (E Harfi)-Osmanlıca Sözlük (E Harfi)Osmanlı Terimleri Sözlüğü... RE: Osmanlıca Sözlük (E Harfi) EVLİYA-İ İZÂM Büyük evliya EVLİYA-İ UMUR İş başında bulunanlar, işleri idâreye vazifeli olanlar(Ey evliya-i umur! Tevfik isterseniz, kavânin-i Âdetullaha tevfik-i hareket ediniz Yoksa tevfiksizlik ile cevab-ı red alacaksınız Zira, mâruf umum Enbiyanın memâlik-i İslâmiye ve Osmaniyeden zuhuru, Kader-i İlâhinin bir işaret ve remzidir ki; bu memleket insanlarının makine-i tekemmülâtının buharı diyanettir Ve bu Asya ve Afrika tarlasının ve Rumeli bostanının çiçekleri, ziya-yı İslâmiyet ile neşv ü nema bulacaktır H) EVLİYA ÇELEBİ Kütahya'lı olup, Mi: 25 Mart 1611'de doğmuştur Meşhur eseri; Seyahatnâme'sidir EVN Yab yab yürümek * Vakarlı, sessiz ve ciddi olmak * Heybenin bir gözü * Denk EVRA f Hisar, kal'a, kale EVRAD Virdler (Bak: Vird) EVRAK (Vakar C) Sahifeler Yapraklar EVRAK-I HAVÂDİS Cerideler, gazeteler EVRAK-I NAKDİYYE Kağıt paralar EVRAK (C: Vuruk) Sivri ve uzun dişli * Yüzü renkli güvercin * Siyahı beyazına galip olan at ve deve (Müe: Vürka) EVRAM (Verem C) Veremler, vücudda hasıl olan yumrular, şişler EVRAN Biçme, ölçü, mikyas, tahmin, keşif, biçim, endam, tenasüb EVRE f Elbisenin dış yüzü EVRE Ahmak kimse EVREK f Çocukların ağaca ip takmak suretiyle yaptıkları salıncak EVRENCEN f Kadın bileziği EVREND f Hile, aldatma, hud'a, oyun * Nam, şan, şeref * Serir, erike, taht EVRENG f Taht, evrend * Şan, şeref, nâm * Zinet, süs * Akıl, irfan * Ağaç kurdu * Hoş hâllilik, hâlin hoşluğu * Hile, desise, hud'a, aldatma, oyun * Yakışıklılık EVRENG-NİŞİN f Tahtta oturan, hükümdar EVRENG-ZİB f Tahtı süsleyen Hükümdar, padişah EVRİDE (Verid C) Vücudun her tarafından kalbe kanın gitmesini temin eden damarlar Siyah kan damarları(Sâni-i Hakîm, beden-i insanı, gayet muntazam bir şehir hükmünde halketmiştir Damarların bir kısmı telgraf ve telefon vazifesini görür Bir kısmı da, çeşmelerin boruları hükmünde, âb-ı hayat olan kanın cevelânına medardırlar Kan ise; içinde iki kısım küreyvât halkedilmiş Bir kısmı küreyvât-ı hamrâ tâbir edilir ki, bedenin hüceyrelerine erzak dağıtıyor Ve bir kanun-i İlahî ile hüceyrelere erzak yetiştiriyor (Tüccar ve erzak memurları gibi) Diğer kısmı küreyvât-ı beyzâdırlar ki; ötekilere nisbeten ekalliyettedirler Vazifeleri, hastalık gibi düşmanlara karşı asker gibi müdafaadır ki, ne vakit müdafaaya girseler Mevlevi gibi iki hareket-i devriyye ile, sür'atli bir vaziyet-i acibe alırlar Kanın hey'et-i mecmuası ise: İki vazife-i umumiyyesi var Biri: Bedendeki hüceyratın tahribatını tâmir etmek Diğeri; hüceyratın enkazlarını toplayıp, bedeni temizlemektir Evride ve şerayin namında iki kısım damarlar var ki: Biri sâfi kanı getirir; dağıtır, sâfi kanın mecralarıdır Diğer kısmı enkazı toplayan bulanık kanın mecrasıdır ki, şu ikinci ise kanı, "Ree" denilen nefesin geldiği yere getirirlerSâni-i Hakîm, havada iki unsur halketmiştir Biri azot, biri müvellid-ül-humuza Müvellid-ül-humuza ise: Nefes içinde kana temas ettiği vakit, kanı telvis eden karbon unsur-u kesifini kehribar gibi kendine çeker, ikisi imtizaç eder Buhari hâmız-ı karbon denilen (Semli havaî) bir maddeye inkılâb ettirir Hem hararet-i gariziyyeyi te'min eder, hem kanı tasfiye eder Çünki: Sâni-i Hakîm fenn-i kimyada aşk-ı kimyevi tâbir edilen bir münasebet-i şedideyi, müvellid-ül-humuza ile karbona vermiş ki: O iki unsur birbirine yakın olduğu vakit, o kanun-u İlâhî ile, o iki unsur imtizaç ederler Fennen sabittir ki: İmtizaçtan hararet hâsıl olur Çünki imtizaç, bir nevi ihtiraktır Şu sırrın hikmeti şudur ki: O iki unsurun, herbirisinin zerrelerinin ayrı ayrı hareketleri var İmtizaç vaktinde her iki zerre, yâni onun zerresi, bunun zerresiyle imtizaç eder, birtek hareketle hareket eder Bir hareket muallâk kalır Çünki imtizaçtan evvel iki hareket idi Şimdi iki zerre, bir oldu Her iki zerre, bir zerre hükmünde bir hareket aldı Diğer hareket, Sâni-i Hakîm'in bir kanunu ile hararete inkılâb eder Zaten "hareket, harareti tevlid eder" bir kanun-u mukarreredir İşte bu sırra binaen beden-i insanîdeki hararet-i gariziyye, bu imtizac-ı kimyeviyye ile temin edildiği gibi, kandaki karbon alındığı için kan dahi sâfi olur İşte nefes dahile girdiği vakit, vücudun hem âb-ı hayatını temizliyor Hem nâr-ı hayatı işal ediyor Çıktığı vakit, ağızda, mucizat-ı kudret-i İlâhiyye olan kelime meyvelerini veriyor $ S) EVS Bahşiş vermek * Kurt EVSA' Daha geniş Çok vasi' EVSÂF (Vasf C) Vasıflar, sıfatlar EVSÂF-I CEMİLE Güzel vasıflar İyi hasletler EVSÂF-I NİSBİYE f Ölçü ve kıyasa göre olan vasıflar (Sıcaklık, soğuklukla bilindiği, karanlık derecesi aydınlıkla görüldüğü gibi) EVSAH (Vesah C) Pislikler, murdarlıklar, kirler EVSAK En çok inanılan, ziyade sağlam Daha çok vüsuk sahibi EVSAL (Vasl C) Vücuttaki mafsallar, oynaklar EVSAM (Vasm C) Arlar, hayâlar, utanmalar EVSAN (Vesen C) Putlar Sanemler EVSAT Ortada olmak * Vasatta olan Orta Orta hâlli EVSÂT (Vasat C) Ortalar Vasatlar EVSÂT-I MUFASSAL Kur'ân-ı Kerimin 86 suresi olan Tarık Suresinden 98 sure olan Beyyine Suresinin sonuna kadar olan surelerdir EVŞAB Aşağılık kimse, âdi ve rezil kişi Ayak takımı EVŞAL (Veşl C) Damla damla akan su * Birbiri ardınca katar gibi peşpeşe gelen kimseler EVŞAZ Yardımcılar, tarafdarlar Aşağılık ve ayak takımı olan kişiler * Vücuttaki mafsallar, oynak yerler EVŞEN Yaltakçı, dalkavuk EVŞENG f Sicim İnce ip EVTAD (Veted C) Direkler Kazıklar * Ricâlullahtan birine verilen isim EVTAD-ÜL ARZ Tepeler Dağlar Arzın direkleri