Orta Çağ'da Avrupa

Orta Çağ'da Avrupa
Orta Çağ'da Avrupa

Feodalizm

Orta Çağ Avrupası'nın siyasal, sosyal ve ekonomik yapılanmasında "Kavimler Göçü" nün büyük rolü oldu

Kavimler Göçü'nün Avrupa'da yarattığı siyasal boşluk ve çatışma ortamı, feodal sistemin oluşmasında, sınıf eşitsizliğinin iyice belirginleşmesinde ve kapalı tarım ekonomisinin yaygınlaşmasında etkili oldu

Kavimler göçü ile birlikte yıkılan Roma İmparatorluğu'nun yerini irili ufaklı birden fazla kırallık aldı

Feodal yönetim biçiminde, himaya edene "süzeren", himaye edilene de "vasal" denirdi Süzeren ile vasal arasındaki sözleşmeye de fief adı verilir

Feodal sistemde toplum dört sınıfa ayrılır:

Senyörler, Rahipler, Burjuvalar ve Köylüler

Kilise ve Papalık

Hz İsa'nın ölümünden sonra, havariler bugünkü Hristiyan cemaatinin ve klisesinin temelini oluşturdular

II yüzyılda, kilise kurumları ortaya çıktı

III yüzyılda kiliselerin başında, piskoposlar, IV yüzyılda ise başpiskoposlar vardı

V yüzyılda, beş önemli merkezi metropol oluştu

Katolikler : Başındaki kişiye Pap denir Dinsel merkezi Roma'dır

Ortodokslar : Başındaki kişiye Patrik denir Merkezi İstanbul'dur

Engizisyon Mahkemeleri : Kilisenin başkanlığında toplanır, genellikle kilisenin öğretilerine karşı çıkanlara ölüm cezası verirdi

Afaroz : Kişiyi dinden çıkarma cezasıdır Aforoz edilen kişi ile toplum bütün ilişkilerini keserdi Kral bile aforoz edilebilirdi

Enterdi : Belli bir bölgede kilisenin bir süre nikah, vaftiz, ölü gömme gibi dini törenleri durdurmasıdır

Endülüjans : Günahlardan kurtulmak amacıyla kiliseden satın alınan belgedir

Haçlı Seferleri

Haçlı Seferleri'nin Nedenleri

Dinsel Nedenler :

Hristiyan Avrupa'nın, Hristiyanlık'ın kurucusu ve peygamberi Hz İsa'nın doğduğu bölge olan Kudüs ve çevresini Müslümanlardan geri almak istemesi

Papa'nın seferler sonucunda otoritesini artıracağını düşünmesi

Cluny Tarikatının çalışmaları

Ekonomik ve Sosyal Nedenler :

Feodalitenin etkisiyle halkın yoksul düşmesi İpek ve Baharat Yolu'nun Müslümanların eline geçmesi

Hristiyanların Doğu'nun zenginliklerini ele geçirmek istemesi

Haçlı Seferleri

I Haçlı Seferi (1096-1099)

Papa II Urbanus'un çağrısı ile başladı I Kılıç Arslan tarafından öncüleri Anadolu'da yok edildi Asıl grup Antakya'yı aldıktan sonra, Kudüs'ü Fatimiler'den aldı I Haçlı Seferi sonunda Urfa, Antakya ve Kudüs'ü içine alan bir Latin Krallığı kuruldu

II Haçlı Seferi (1147-1149)

Musul atabeyi İmadedin Zengi'nin 1144 yılında Urfa'yı geri alması üzerine başladı Sefere Alman Kralı III Konrad ile Fransa kralı VII Louis katıldı Haçlılar Şam yakınlarına kadar geldiler; fakat burada bozguna uğrayarak geri döndüler

III Haçlı Seferi (1189-1192)

1187 yılında Selahaddin Eyyubi'nin, Kudüs'ü geri alması üzerine başladı Sefere İngiltere kralı Arslan Yürekli Richard, Alman Kralı Friedrich Barbarossa ve Fransız Kralı II Philippe Auguste katıldı Barbarossa Silifke Çayı'nı geçerken boğularak öldü, Arslan Yürekli Richard ve Philippe Auguste ise Selahattin Eyyubi tarafından bozguna uğratıldı

IV Haçlı Seferi (1202-1204)

Papa III Innocentus'un çağrısı üzerine yeniden toplanan Haçlı ordusu, Venediklilerin de yardımıyla denizden yola çıktı Haçlılar 1203'te İstanbul'a geldiler şehre girerek katliam yaptılar İstanbul'dan kaçan Rumlar, 1204'te İznik Rum Devleti ve Trabzon Rum Devleti'ni kurdular

Haçlı Seferleri'nin Sonuçları

Dinsel Sonuçları :

Kilise ve papalığa güven sarsıldı Skolastik düşünce zayıfladı

Doğudaki bilim ve kültürün zenginliğini gören Hristiyanlar, din adamlarının yalan söylediğini anladılar

Ekonomik Sonuçları :

Doğu Akdeniz limanları önem kazandı

Burjuva sınıfının ekonomik gücü arttı

Marsilya, Ceneviz ve Cenova limanlarının önem kazanması ile ekonomik güç İtalyan denizcilerin eline geçti

Siyasal Sonuçları :

Çok sayıda senyör ve şövalyenin ölmesi ile derebeylik sistemi zayıfladı Merkezi krallıklar güç kazanmaya başladı

Türklerin batı yönünde ilerlemesi durdu

Teknik Sonuçları :

Kağıt, barut, pusula gibi buluşlar Avrupa'ya taşındı

Magna Karta

İngiltere Kralı Yurtsuz John, Fransa Kralı II Philip'e karşı giriştiği mücadelede başarısız olmuştu

John bu başarısızlığını gidermek için, vergileri artırmış, ayrıca İngiliz soylularına ait bir takım ayrıcalıkları kaldırmaya kalkışmıştı

Soyluların ayaklanması üzerine iç isyandan korkan Kral John, soylulara bir takım imtiyazlar vermek zorunda kalmıştı

1215'te ilan edilen fermanda :

1 Kral halkın onayı olmadan vergi toplamayacak

2 Mahkemeler halka açık yapılacak

3 Haksız yere kimse tutuklanmayacak ve sürgün edilemeyecek

4 Askere alınmalar düzene konulacak

5 Soylulardan oluşan bir kurul kralın Magna Carta'ya uygun davranıp davranmadığını kontrol edecek

UYARI : Magna Carta ile Osmanlı Devletinin son dönemi arasında benzerlikler vardır

Magna Carta ile Kralın yetkileri ilk defa sınırlandırılmış Asiller sınıfının ayrıcalığı kabul edilmiştir

Sened-i İttifak (1808) II Mahmut döneminde Alemdar Mustafa Paşa'nın çalışmalarıyla ayanlarla imzalanmıştır Bu belge ile ayanların varlığı kabul edilmiştir Bu belge ilk defa Osmanlı padişahının yetkilerini sınırlamıştır

Magna Carta ile Kral Vasalların üstünlüklerini kabul etmiştir Adalet ve eşitlik kavramları getirilmiştir

Tanzimat Fermanı (1839) Abdulmecit döneminde Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Parkı'nda okunmuştur Osmanlı padişahı kanunun üstünlüğünü kabul etmiştir

Magna Carta ile Kralın yetkileri resmen sınırlanmıştır İngiltere'de parlamenter sisteme geçilmiştir

Kanun-u Esasi (1876) II Abdulhamit döneminde Mithat Paşa'nın çalışmaları ile hazırlanmıştır Osmanlı'da ayan ve mebusan meclisleri kurulmuştur Osmanlı Devleti'nde parlamenter sisteme geçilmiştir

Yüzyıl Savaşları (1337-1453)

İngiltere kralı III Edward, annesi Isebella'nın ölümü üzerine, Fransa tahtında hak iddia ederek Fransız topraklarına saldırdı

Fransızlar, 1337 yılında İngitere'ye saldırdı ve İngilizleri geri püskürttü

1414 yılında tahta geçen İngiltere kralı V Henry tekrar Fransa topraklarına saldırdı ve Paris'e kadar ilerledi

Bu savaşlarda, İngiltere tarihte ilk defa savaş topu kullandı

Yeni Çağ'da Avrupa

Bilim ve Teknolojide Gelişmeler

Barutun Ateşli Silahlarda Kullanılması :

Barut ilk defa Çinliler tarafından kullanıldı Avrupalılar Haçlı Seferleri sırasında barutla tanıştı İngilizler Yüzyıl Savaşları'nda ilk kez barutu toplarda kullandı Savaş topunun kullanımının artması ile feodal yönetimler yıkıldı

Pusulanın Bulunması :

Pusula ilk defa Çinliler tarafından kullanılmaya başlandı Pusulanın gemicilik alanında kullanılmaya başlanması ile açık denizlerde seyahat kolaylaştı

Kağıt ve Matbaa :

Matbaa ilk defa Çinliler tarafından kullanıldı Uygur Türkleri matbaayı geliştirerel hareketli harfleri icat etti Avrupa'da hareketli matbaa ilk defa Johann Gutenberg tarafından icat edildi

Merkezi Devletlerin Ortaya Çıkışı

Fransa :

Orta Çağ boyunca derebeylik rejiminin etkisinde kaldı Yüzyıl Savaşları'nda (1337-1453) Fransız soyluları İngilizler'le yaptıkları mücadelede zayıf düştüler Kral IX Louis derebeylerin üzerine yürüyerek merkezi krallığı güçlendirdi

İngiltere :

Yüzyıl Savaşları'nın hemen ardından Çifte Gül Savaşı yaşandı Bu savaşlarda İngiliz soyluları güçlerini kaybettiğinden, krallık, merkezi yapısını güçlendirdi

İspanya :

1450'li yıllarda İspanya Aragon, Savar, Kastilya ve Portekiz gibi krallıklara bölünmüştü Güney'de Beni Ahmer Devleti hüküm sürmekteydi

1474'te Aragon kralı, Ferdinand ve Kastilay kraliçesi, İsabella'nın evliliği ile siyasi birlik sağlandı

İtalya :

Orta Çağ'da derebeylik rejiminin uygulanmadığı tek ülkedir İtalya; Papalık, Venedik, Ceneviz ve Floransa gibi şehir devletlerinden meydana gelmekteydi Venedik ve Ceneviz, deniz gücü sayesinde Akdeniz'de egemen durumdaydı

Coğrafi Keşifler

Coğrafi Keşiflerin Nedenleri

Avrupa Devletleri'nin, İstanbul'un fethi ile Türklerin eline geçen, İpek ve Baharat yollarını Müslümanların elinden kurtarma düşüncesi

Avrupalıların, XV yüzyılda gelişen ticaret ve sanayi sonucunda yeni pazar ve hammadde araması

Pusulanın daha yaygın kullanılmaya başlaması

Gemi yapım tekniğinin gelişmesi

Hurafelere inanan korkak denizcilerin yerini, cesur denizcilerin alması

Hristiyanlığı yayma amacı

Coğrafi Keşifler

Bartelemeo Diaz

1486'da çıktığı seferde fırtınaya yakalanarak, Güney'e sürüklendi ve Natal'a ulaştı Dönüşte Afrika'nın Güney Burnu'nu geçerek buraya Fırtınalar Burnu ismini verdi

Kristofer Kolomb

1492'de ispanya kralı Ferdinand ve eşi İsabella'nın desteği ile Atlas Okyanusu'na açıldı Amacı, Hindistan'a ulaşmaktı fakat yanlışlık sonucu Bahama Adaları'na ulaştı Buranın yeni bir kıta olduğunu bilmedi

Vasko de Gama

1498'de Portekiz'den yola çıktı 1486'da Bartelmi Diaz tarafından keşfedilen Ümit Burnu'nu aşarak Hint Okyanusu'na ulaştı 1498'de Hindistan'ın Kalküta limanına vardı

Jan & Sebastiyan Kabo

1497'de İngiltere'den sefere çıktılar Kuzey Amerika'yı dolaşarak Kanada'yı keşfettiler

Amerigo Vespucci

Kristof Kolomb'un ölümünden bir yıl sonra, 1507'de sefere çıktı Kolomb'un izinden giderek, onun keşfettiği kıtanın Hindistan olmayıp, yeni bir kıta olduğunu öğrendi yeni kıtaya bu denizcinin adı verildi ve kıtaya Amerika dendi

Magellan ve Del Kano

1519'da Alman Kralı Şarlken'in de desteğiyle sefere başladı İspanya'dan yola çıkıp hep ters yönde ilerleyerek tekrar İspanya'ya geri dönmeyi planladı Güney Amerika kıyılarını dolaşarak Magellan Boğazı'nı buldu Büyük Okyanus'a açılarak Phillippine Adaları'na ulaştı Ada yerlileri ile yaptığı bir savaşta öldürüldü Del Kano, Ümit Burnu'nu dolaşarak 1522'de İspanya'ya döndü

Meksika ve Peru'nun Keşfi

1519'da Kortez (Cortes) adlı bir İspanyol denizci önderliğinde Meksika'nın fethien başlandı Aztek Uygarlığı yok edildi 1532'de Almagro ve Pizarro Peru'ya çıkarak İnka uygarlığına son verdi

Coğrafi Keşiflerin Sonuçları

Yeni topraklar, yeni ülkeler yeni uygarlıkların yanı sıra, tütün, kakao, vanilya, şekerkamışı, patates gibi yeni bitkilerle tanışıldı

Ümit Burnu yolunun bulunması ile Baharat Yolu eski önemini yitirdi

Akdeniz limanları önemini kaybetti

Atlas Okyanusu kıyısındaki Lizbon, Londra, Rotterdam ve Amsterdam gibi limanlar önem kazandı

Keşfedilen ülkelerdeki değerli madenler ve hammaddeler Avrupa'ya getirildi

Toprak zenginlik kaynağı olmaktan çıkarak ticaret ön plana geçti

Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı daha da zenginleşerek toprak zengini soylular ekonomik güçlerini yitirdi

Keşfedilen yerlere Avrupa'dan göçler başladı

Hristiyanlık yayıldı

Baharat Yolu'nun önemini yitirmesi üzerine İslam dünyası yoksullaştı

Rönesans Hareketi

Rönesans'ın Nedenleri

Orta Çağ'ın sonlarından itibaren kültür ve sanatdaki ilerlemelerin XV ve XVI yüzyılda olgunlaşması

Yeni Çağ'ın başlarında bulunan matbaa sayesinde yeni buluş ve düşüncelerin tüm Avrupa'ya yayılması

Coğrafi Keşifler ile birlikte dünyayı tanıyan Avrupa'da sanattan ve edebiyattan büyük zevk alan bir sınıfın doğması

Bu dönemde birçok dahi insanın yetişmesi

Rönesans

Rönesans, coğrafi konumu itibariyle Doğu ve Batı uygarlıklarına yakın ve İslam kültüründen etkilenmeye elverişli olan İtalya'da doğdu

Rönesans'ın İtalya'da Doğması'nın Sebepleri :

Coğrafi Keşifler sonucunda İtalyan şehirlerinin zenginleşmesi ile İtalyan ekonomisinin ilerlemesi

İtalya'nın Orta Çağ'dan itibaren siyasi birlikten yoksun bağımsız şehir devletlerinden oluşması ile özgür düşünce ortamının bulunması

İtalya'nın eski Roma Uygarlığı'nın kültürel mirasçısı olması

İstanbul'un fethi ile İstanbul'da bulunan bilim adamlarının İtalya'ya kaçması

İtalya'da Yetişen Rönesans Öncüleri :

Resimde Giotto, Rafaello ve Leonardo da Vinci; heykelde Donatello, Giberti ve Michelangelo mimarlıkta Brunellesci, Bramente ve Michelangelo

Rönesans'ın Sonuçları

İtalya'da başlayan Rönesans hızla bütün Avrupa'ya yayıldı

Fransa'da; Villar, Ronsard, Rable ve Montaigne; Almanya'da Erasmus ve Dürer; İngiltere'de Sheakspear gibi ünlü sanatçılar yetişti

Skolastik düşünce yerini pozitif düşünceye bıraktı

Bilimdeki gelişmeler teknik gelişmelere ortam hazırladı, bu durum Sanayi Devrimi'nin nedenlerinden birini oluşturdu Bilimin ön planda olduğu hür düşünce yayılmaya başladı

Skolastik düşünce ortadan kalkarken kiliseye olan güven de azaldı Bu durum Reform'un başlamasında etkili oldu

Edebiyat ve sanattan zevk alan üstün bir tabaka ile bunlardan zevk almayan yoksul halk kitlesi gibi iki sınıf ortaya çıktı

Reform Hareketleri

Almanya'da Reform

Hristiyanlık, XVI yüzyıla kadar Avrupa'da Katoliklik ve Ortodoksluk olmak üzere iki mezhebe ayrılmıştı Orta Çağ'dan itibaren Katolik Kilisesi giderek bozuldu

Haçlı Seferleri, Coğrafi Keşifler ve Rönesans ile birlikte kilise ve papaya güven sarsıldı

Hümanizm sayesinde, Hritiyanlığın kaynağı olan İncil'in özüne dönüş başladı

Matbaanın kullanılmaya başlanmasıyla iletişim kolaylaştı, İncil tabu olmaktan çıkarak başta Almanca olmak üzere çeşitli dillere çevrildi İncil diğer dillere çevrildikçe İncil'de yazan bazı şeylerin kilisenin söylediklerine uymadığı anlaşıldı

1517'de Martin Luther, Wittenberg kilisesi duvarına astığı 95 maddelik bir bildiri ile Endülüjans satışına itiraz etti

Papa X Leon, 1520 yılında Luther'i afaroz etti Luther'in düşünceleri kısa zamanda yayılarak Protestan Mezhebi adını aldı

Ogsburg Antlaşması ile de Almanya'da Lutherianizm serbestlik kazandı

Avrupa'da Reform

Fransa : John Calvin önderliğinde başlayan reform hareketi, Calvinizm olarak adlandırıldı Calvinizm, 1598'de ilan edilen Nant Fermanı ile Fransa'da serbest bırakıldı

İngiltere : Reform kral VIII Henry tarafından başaltıldı VIII Henry, Katolik Kilisesi'nden ayrılarak Anglikanizm Mezhebi ve Anglikan Kilisesi'ni kurdu

İskoçya : Calvinizm'in temel prensipleri benimsendi Calvinizim İskoçya'da Presbiteryanizm adını aldı isveç, Norveç ve Danimarka'da da Protestan mezhebi kabul edildi