Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri-Bedesten Mimarisi

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-10-2012

Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri
Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri-Bedesten Mimarisi

OSMANLI’DA ÇARŞILAR (BEDESTEN)

Bir devleti canlı organizmaya benzetirsek, o devletin hayatta kalması için, solunum sisteminden, boşaltım ve dolaşım sistemine kadar çok sayıda fonsiyonun birlikte icra edilmesi gerekir

Bu açıdan baktığımızda, Osmanlı Devleti sadece dinî hayat askerlik ve eğitim ile değil, köklü ticarî gelenek ve müesseseleriyle de öne çıkmıştır

Altı yüz yıllık Osmanlı tarihinde, devleti idare edenlerin sadece kışla, kale, medrese ve camiler inşa ettirmediğini, ticarî hayatı geliştirmek ve yönlendirmek için şuurlu bir şekilde kervansaraylar, hanlar, bedesten ve çarşılar da inşa ettirdiklerini görüyoruz

Geniş bir coğrafyada hüküm süren Osmanlı’da ticarî malların toplandığı, değerlerinin tespit edildiği ticaret merkezi ve borsa olarak bedesten ve han modelleri ortaya çıkmıştır

Bu modeller kuruluş döneminde, önce Bursa ve Edirne’ye; sonra geliştirilerek İstanbul ve bütün ülke geneline yayılmıştır

Bedesten; “çarşı, borsa, ticaret merkezi” mânâlarına gelmektedir

Arapça ve Farsçada kullanılan “bezzasistan, bezistan” (bez kumaş alınıp satılan yer) kelimesinden gelmektedir

Bedestene kale içi mânâsına gelen “kayseriyye” de denmiştir

Bedesten şehirler arası ve milletler arası ticaretin yapıldığı yerdir ve her zaman, şehirlerin ticaret merkezi hükmünde olmuştur

Bu yönleriyle de bedestenler, şehrin en önemli yapıları arasında yer alır

14

yüzyılda dünya ticareti, Portekiz, Ceneviz ve Venediklilerin elindeydi

Deniz yoluyla, gemilerle taşınan değerli ticarî mallar, liman şehirlerinde toplanırdı

Bu yüzden ticaret, gemilerde ve limanlarda yapılıyordu

Osmanlı, ticaretin canlı olmasının bir devleti yaşatabileceği veya ticaretin olmamasının bir devleti çökertebileceğini çok iyi bildiğinden, tarihî ipek yolunu yaşatarak, dünya ticaretinin tekrar karadan yapılmasını sağlamış; bu vesileyle ticaret yolları üzerine kervansaraylar ve hanlar; şehirlere ise bedestenler kurmuştur

Osmanlı, geniş bir coğrafyada tek bir devletin hükümranlığının, tüccarlara sağlayacağı güvenlik ve kolaylığı da çok iyi değerlendirerek, dünya ticaretini 14

yüzyıldan 17

yüzyıla kadar elinde tutmuştur

Bedestenler, şekil ve fonksiyonları bakımından kervansaray ve hanlardan farklıdır

Hanlar 13

ve 15

yüzyıllar arasında, hem ticaret, hem de seyahat süresince yolcuların ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılmıştır

Bu dönemde hanlara da “bedesten” denmiştir

Ancak olgunlaşma dönemi olan 15

ve 16

yüzyıl ve sonrasında, bütün büyük şehirlerde bedesten sadece borsa ve ticaret merkezi olarak, hanlar da mola yeri olarak kullanılmıştır

09-10-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri-Bedesten Mimarisi Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri Osmanlı'da Çarşılar-Bedestenler-Çarşı Bedesten Resimleri-Bedesten Mimarisi OSMANLI’DA ÇARŞILAR (BEDESTEN) Bir devleti canlı organizmaya benzetirsek, o devletin hayatta kalması için, solunum sisteminden, boşaltım ve dolaşım sistemine kadar çok sayıda fonsiyonun birlikte icra edilmesi gerekir Bu açıdan baktığımızda, Osmanlı Devleti sadece dinî hayat askerlik ve eğitim ile değil, köklü ticarî gelenek ve müesseseleriyle de öne çıkmıştır Altı yüz yıllık Osmanlı tarihinde, devleti idare edenlerin sadece kışla, kale, medrese ve camiler inşa ettirmediğini, ticarî hayatı geliştirmek ve yönlendirmek için şuurlu bir şekilde kervansaraylar, hanlar, bedesten ve çarşılar da inşa ettirdiklerini görüyoruz Geniş bir coğrafyada hüküm süren Osmanlı’da ticarî malların toplandığı, değerlerinin tespit edildiği ticaret merkezi ve borsa olarak bedesten ve han modelleri ortaya çıkmıştır Bu modeller kuruluş döneminde, önce Bursa ve Edirne’ye; sonra geliştirilerek İstanbul ve bütün ülke geneline yayılmıştır Bedesten; “çarşı, borsa, ticaret merkezi” mânâlarına gelmektedir Arapça ve Farsçada kullanılan “bezzasistan, bezistan” (bez kumaş alınıp satılan yer) kelimesinden gelmektedir Bedestene kale içi mânâsına gelen “kayseriyye” de denmiştir Bedesten şehirler arası ve milletler arası ticaretin yapıldığı yerdir ve her zaman, şehirlerin ticaret merkezi hükmünde olmuştur Bu yönleriyle de bedestenler, şehrin en önemli yapıları arasında yer alır 14 yüzyılda dünya ticareti, Portekiz, Ceneviz ve Venediklilerin elindeydi Deniz yoluyla, gemilerle taşınan değerli ticarî mallar, liman şehirlerinde toplanırdı Bu yüzden ticaret, gemilerde ve limanlarda yapılıyordu Osmanlı, ticaretin canlı olmasının bir devleti yaşatabileceği veya ticaretin olmamasının bir devleti çökertebileceğini çok iyi bildiğinden, tarihî ipek yolunu yaşatarak, dünya ticaretinin tekrar karadan yapılmasını sağlamış; bu vesileyle ticaret yolları üzerine kervansaraylar ve hanlar; şehirlere ise bedestenler kurmuştur Osmanlı, geniş bir coğrafyada tek bir devletin hükümranlığının, tüccarlara sağlayacağı güvenlik ve kolaylığı da çok iyi değerlendirerek, dünya ticaretini 14 yüzyıldan 17 yüzyıla kadar elinde tutmuştur Bedestenler, şekil ve fonksiyonları bakımından kervansaray ve hanlardan farklıdır Hanlar 13 ve 15 yüzyıllar arasında, hem ticaret, hem de seyahat süresince yolcuların ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılmıştır Bu dönemde hanlara da “bedesten” denmiştir Ancak olgunlaşma dönemi olan 15 ve 16 yüzyıl ve sonrasında, bütün büyük şehirlerde bedesten sadece borsa ve ticaret merkezi olarak, hanlar da mola yeri olarak kullanılmıştır