|
Prof. Dr. Sinsi
|
Meraga’Da Büyük Selçuklular, Harrekan’Da Büyük Selçuklular, Büyük Selçuklular Devri
Selçuklular,İslami ilimlerin öğretim ve eğitiminin yapıldığı ve zamanın fenni ilimlerinin öğretildiği çeşitli fakültelere sahip,üniversite mahiyetinde büyük medreseler yaptırdılar En büyüğü, Bağdat’taki Nizamiye Medresesi olup,İsfahan,Nişabur,Belh,Herat,Basra ve Amul’da numuneleri vardı Buralarda akli ve nakli bütün İslami ilimler okutulurduMedreselerde,mütehassıslarınca okutulan İslami ilimlerin yardımcısı riyaziye (matematik) ,hey’et (astronomi) ,hendese (geometri) ,cebir,fizik,kimya sahalarında derin alimler yetiştiRasathaneler kurularak,gök cisimlerinin hareketleri takip edildi ve esaslı takvimler yapıldıBu sahalarda,ebedi cephesiyle de tanınan Ömer Hayyam,Muhammed Beyheki,Ebu’l-Muzaffer İsferayini,Vasıtı,Aca’ibü’l-Mahlukat sahibi Ahmed Tusi ve daha pek çok alim yetişip,kıymetli eserler verdiyse de,on üçüncü asırda İslam ülkelerindeki Moğol tahribatı sebebiyle,bunlardan faydalanma imkanı kaybolmuşturYazılan pek kıymetli eserler,Moğolların kanlı çizmeleri altında heba olmuştur
Selçuklu sultan ve devlet adamlarının destek ve himayesiyle kıymetli edip şairler yetişerek çok güzel eserler meydana getirildiSelçuklu sarayında,devlet teşkilatıyla edebiyat çevresinde umumiyetle Farsça,medrese çevresi Arapça,Selçuklu Hanedanı ve Türkmenler arasında ve orduda da Türkçe konuşulup yazılıyorduNazım ve nesir sahasında kıymetli kitaplarıyla tanınan meşhur Boston ve Gülistan sahibi Sa’di-i Şirazi,Ömer Hayyam,Enveri,Lami-i Cürcani,Ebu’l-Me’ali Nahhas,Ebu Tahir Hatuni, Ebyurdi,Habbariyye,Ezraki gibi edip ve şairler,nesir ve nazım eserler verdilerGaza ve fetih ruhunu canlı tutan destani eserler yazdılarİbn-i Hassul’un Risale-i Melik-şahiyye,Ebu Tahir-i Hatuni’nin Tarih-i Al-i Selçuk,Muizzi’nin Siyer-i Fütuh-i Sultan Sencer,Hemedani’nin Unvalü’s-Siyer,İbn-i Funduk Beyheki’nin Meşarib-üt-Tecarib,Zinetü’l-Küttab li Ka’ini’nin Kitab-ı Metahirü’l-Etrak,İmadeddin-i İsfehani’nin Zübdetü’n-Nüsra,İbn-i Cevzi’nin Muntazam,Sıbt İbn-i Cevzi’nin Mir’atü’z-Zaman,İbn-i Bibi’nin El-Eyamirü’l-Alaiyye, İbn-i Esir’in Kamil ve Üsüdü’l-Gabe tarih alanında yazılmış eserlerdir İlmi eserlerde olduğu gibi,edebi ve tarihi eserlerin bazıları,Moğol tahribatı sebebiyle ele geçmemiştir
Mimarlık ve sanat :Selçuklu mimari ve sanat eserlerinin çoğu birer şaheserdirBatıniler, Moğollar ve asırların tahribatına rağmen mevcutları dahi mütehassıslarınca hala hayranlıkla incelenmektedirSelçuklu sarayı, köşk, medrese, cami, mescit, türbe, künbet, kervansaray, ribat, han, çarşı,tıp fakültesimahiyetinde her biri şifa yurdu olan hastahane, kaplıca, hamam, çeşme, ev, yol, kale, sur,kule,tersaneler ve diğer sosyal,sivil ve askeri eserler belli başlı Selçuklu mimari eserlerini meydana getirirKitabe,hat,tezhib,süsleme,minyatür,çini ,ha lı,kilim ve seccadeler ise Selçuklu eserlerine ayrı bir zenginlik kazandırırÇadır şeklinde yapılan kubbeler de Selçuklu mimari eserlerinin bir başka zerafet ve ihtişam örneğidirÇadır şeklinde kubbe,türbelerde çok kullanılmıştırSultan,evliya,alim,devlet adamları ve hürmete layık şahıslar adına yapılan muhteşem
türbeler ülkenin her tarafında mevcuttu
İlk Büyük Selçuklu Hükümdarı Tuğrul
Beyin Rey’de Künbed-i Tuğrul,İsfehan,Hemedan
ve Merv’de diğer sultanların muhteşem türbeleri
çok süslü,kıymetli eşya ve mefruşatla doluydu
Bağdat’ta İmam-ı A’zam Ebu Hanife’ye ve
Necef’te hazret-i Ali’nin makamına muhteşem
türbe ve külliyelerin Sultan Melikşah tarafından
yapılması,Selçukluların Sahabe-i kiram,Ehl-i
beyt, alim ve muhterem zartlara
hürmetlerindendir Selçuklular,Merv,Rey,İsfehan,
Hemedan,Bağdat ve Nişabur’da muhteşem
saraylar ve camiler inşa ettiler
İsfehan ve Bağdat’ta rasathaneler
kurularak,miladi Gregorien sisteminden daha
sağlam ve hassas olan Celali Takvimi,Sultan
Melikşah’ın Celaleddin lakabına nispetle hazırlandıİsfehan ve Bağdat’ta, büyük şehirler de dahil ülkenin her tarafında şaheser vasıfta büyük ve muhteşem camiler yapıldı Selçuklular zamanında iki bin kişinin namaz kılabileceği yirmi bin kişinin vaz dinleyebileceği kadar büyük camiler yapıldıysa da,bu muhteşem eserler Batıniler ve Moğollar tarafından tahrip edilmiştir Melikşah’ın İsfehan’da yaptırdığı Ulu Cami (Mescid-i Cuma) Batıniler tarafından kundaklandıYanan beş yüz yazma paha biçilmez Kur’an-ı kerim dışında cami bir milyon altın sarfla tamir edildiyse de eski halini alamamıştırHan,kervansaray,çeşme, yol,köprü,ribat,hankah,hamam, camive medreseler ülkenin her tarafında yaygındıSelçuklularda hükümetin imar ve inşaat işlerini Emir-i mimar idaresinde bir heyet kontrol ve nezaret ederdiAyrıca büyük abidevi eserlerin ihtiyaçları vakıf gelirinden karşılanan,daimi bir mimarları bulunurdu
|