Kurtuluş Savaşında Hazırlık Dönemi...

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-10-2012

Kurtuluş Savaşında Hazırlık Dönemi
Kurtuluş Savaşında Hazırlık Dönemi

MEMLEKETİN İÇ DURUMU VE CEMİYETLER
İzmir'in işgali İzmir İstanbul Trakya ve Doğu Kara*denizdeki Rumların çalışmalarını hızlandırdı

Fransızların Suriye'den Çukurova bölgesine getirdikleri Ermeniler saldırılara başladı

Ayrıca Doğu Anadolu'daki Ermeniler de saldırılara yöneldi

Padişah Vahdettin ve Damat Ferit bu olaylar karşısında halkı sakin olmaya çağıran bir bildiri yayınlayabildi

Ülkede hükümetin otori*tesinin kalmadığı ve işgallere karşı cesur kararlar alına*mayacağı anlaşıldı

Bu ortamda zararlı ve yararlı birçok dernekler kuruldu

ZARARLI CEMİYETLER
A) MÜSLÜMANLAR TARAFINDAN KURULAN
ZARARLI CEMİYETLER
1 Sulh ve Selamet–i Osmaniye Fırkası
Padişahın fikirlerini ve Damat Ferit hükümetinin poli*tikalarını des*teklemiştir

Ülkenin kurtuluşunun padişah ve halifenin emirlerine sıkı sıkıya uymakla mümkün olacağı görü*şünü savunmuştur

2 Teal–i İslam Derneği
Anadolu'daki ulusal direnme eylemlerine ve padişah*lık düzenini yıkmak isteyenlere karşı kurulmuştur

Düş*mana karşı direnmenin yararsız olduğunu Halifelik ma*kamına bağlılıktan başka bir yol kalmadığı fikrini sa*vun*muştur

3 İngiliz Muhipler Derneği
İngiltere'den Kavmi Necip (soylu millet) olarak bah*seden bir cemiyettir

Milyonlarca müslümanı sömürgesi altına alan bu devletin dost olduğunu belirtmiş ve İngiliz mandasının kabul edilmesini savunmuştur

4 Hürriyet ve İtilaf Partisi
Padişah ve Damat Ferit hükümetlerini desteklemiştir

Bu parti İttihat ve Terakki partisine tepki olarak kurul*muştu

5 Kürt Teali Cemiyeti
Wilson ilkelerine dayanarak bağımsız bir Kürt devleti kurmayı amaçlamıştır

İngiltere tarafından desteklemiştir

Not: Bu cemiyetler Kurtuluş Savaşının yapılmasını gecikmesine neden olmuştur

B) YABANCILARIN KURDUĞU ZARARLI
DERNEKLER
1 Mavri Mira
Patrikhane'nin desteği ile kurulmuştur

Batı Anadolu*'daki ve Marmara bölgesindeki Rumları örgütle*miştir

Yunanistan yararına çalışmalarda bulunmuştur

Bizans Devletini yeniden kurmayı amaçlamıştır

Mavri Mira'nın alt teşkilatları şunlardır:
a) Yunan Kızılhaçı ve Göçmenler Cemiyeti:
Rum ve diğer azınlık okullarında silahlı çeteler kur*muştur

b) Trakya Rum Komitesi
Doğu Trakya'yı Yunanistan'a katmayı amaçlamıştır

2 Etnik'i Eterya:
Yunanlıların tarihi cemiyetidir

Mavri Mira ile birlikte çalışmıştır

Trabzon ve dolaylarındaki Rumları birleştire-rek ve Rum Pontus Devleti'ni yeniden kurmayı amaç*lamıştır

3 Pontus Rum Derneği
Rum Patrikhanesine bağlı olarak çalışan bir örgüttür

Rum Pontus Devletinin kurulması için çalışmıştır

4 Kordos (Rum Göçmenler Cemiyeti)
Anadolu'daki Rumları ayaklandırmıştır

5 Taşnak Sütyun Partisi – Hınçak Derneği
Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni Devleti kur*mak amacıyla çalışmışlardır

Not: Yabancıların kurduğu bu derneklerin ortak amacı Anadolu'yu paylaşarak kendi devletlerini kur*maktı

YARARLI DERNEKLER (ULUSAL DERNEKLER)
1 Trakya Paşaeli Cemiyeti
Trakya'nın Yunanistan'a verilmesini önlemek ama*cıyla Edirne'de kurulmuştur

Bu dernek Osmanlı Devleti*nin dağılması halinde Batı Trakya'yı kapsayan Trakya Cumhuriyeti adıyla bir devlet kurmayı da amaç*lamıştır

2 İzmir Müdafaa–i Hukuk–u Osmaniye Cemiyeti
İzmir ve çevresinin Yunanlılara verilmesini önlemek amacıyla kurulmuştur

İzmir valisinin bu cemiyeti İttihat*çı*lık ve Bolşeviklikle suçlaması cemiyetin güçlen*mesini önlemiştir

Bu cemiyet dağılınca yerine Müdafaa–i Va*tan Heyeti adıyla yeni bir cemiyet ku*ruldu

Bu dernek İzmir'in işgal edilmesinden bir gün önce İzmir Redd–i İl*hak Cemiyeti adını almıştır

3 Şark Vilayetleri Müdafaa–i Hukuk–i Milliye
Cemiyeti
İstanbulda kurulmuştur

Erzurum ve Elazığ'da şube*ler açmıştır

Doğu Anadolu'nun Ermenilere verilmesini önlemek amacıyla kurulmuştur

Ermenilerin Doğu Ana*dolu'da nüfus olarak çoğunlukta olmadığını açıklamıştır

Doğu Anadolu'da Türk ve Müslüman nüfusun fazla oldu*ğunu belirtmiş ve Doğu Anadolu'nun bütünlüğünün ko*runma*sını savunmuştur

Mustafa Kemal Sivas Kongresinde Ulusal Dernekleri bu cemiyet aracılığı ile birleştirmiştir

4 Kilikyalılar
Adana ve çevresinde Fransız işgaline ve Ermeni saldırılarına karşı kurulmuştur

5 Trabzon Müdafaa–i Hukuki Milliye Cemiyeti
Doğu Karadenizde Pontus Rum Devletinin kurulma*sını önlemek amacıyla kurulmuştur

6 Milli Kongre Cemiyeti
İstanbul'daki yurtseverlerin kurduğu cemiyetleri bir*leştiren bir federasyon şeklinde kuruluştur

Ulusal kurtu*luş sa*vaşımızla ilgili olarak açıkladıkları bildiride Kuva–i Milliye deyimini kullanan ilk cemiyettir

ULUSAL CEMİYETLERİN ORTAK ÖZELLİKLERİ
1 Her cemiyet öncelikle kendi bölgesinin kurtulu*şunu sağlamayı amaçlamıştır

2 Cemiyetler bağımsızlık ve milliyetçilik ilkelerine doğrultusunda çalışmışlardır

3 Cemiyetler mitingler basın bildirileri ve protesto telgrafları yoluyla ulusal bilincin oluşmasına katkıda bu*lunmuşlar*dır

4 Cemiyetler yöresel kongreler düzenleyerek siyasi ve silahlı mücadeleler yapmışlardır

BAŞLICA YÖRESEL KONGRELER
1 Kars Milli Kongresi 30 Kasım 1918
2 Ardahan Kongresi 3 Ocak 1919
3 Trabzon Kongresi 23 Şubat 1919
4 İzmir Büyük Redd–i İlhak Kongresi 19 Mart 1919
5 I

Balıkesir Kongresi 12 Temmuz 1919
6 II

Balıkesir Kongresi 26–30 Temmuz 1919
7 Erzurum Kongresi 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919
8 Nazilli Kongresi 6–9 Ağustos 1919
9 Alaşehir Kongresi 10–25 Ağustos 1919
Not: Yukarıdaki yöresel kongrelerin dışında çok sa*yıda yerel kongre düzenlenmiştir

Bu kongreler değişik tarihlerde ve zamanlarda toplanarak ilgili oldukları böl*genin askeri ve siyasi durumunu değerlendirmişler Kuva–i Milliye birliklerinin ihtiyaçlarını karşılamışlardır

KUVAYİ MİLLİYE HAREKETİNİN BAŞLAMASI
– İtilaf Devletleri gizli paylaşma planlarını gerçek*leştirmek için Mondros Ateşkes Antlaşmasının 7

mad*desine dayanarak işgallere başlayınca halk harekete geçmiştir

– Halk Osmanlı yönetiminin işgallere karşı cesaret*siz politikasına tepki olarak kendi kurtuluşunu sağlamak için silahlı mücadeleye yönelmiştir

Böylece Kuvay–i Milliye birlikleri adı verilen yöresel direniş güçleri ortaya çıkmıştır

– Anadolu'da işgallere karşı ilk silahlı direniş Güney cephesinde Dörtyol'da Fransızlar'a karşı olmuştur

19 Aralık 1918
– İkinci etkili silahlı direniş hareketi İzmir'in Yunanis*tan'ın işgaline uğraması üzerine gerçekleşmiştir

– Batı Anadolu'daki Kuvay–i Milliye birlikleri düzenli ordu kuruluncaya kadar geçen sürede Yunan birliklerine karşı vur kaç taktiği ile savaşmıştır

– Güney Cephesinde (Adana Maraş Antep ve Urfa) Kurtuluş Savaşını düzenli ve disiplinli Kuva–i Mil*liye birlikleri yapmıştır

MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN SAMSUN'A
ÇIKIŞI (19 MAYIS 1919)
Mondros Ateşkes Antlaşmasından sonra Doğu Ka*radeniz'deki Rumlar Rum Pontus Cemiyeti'nin yöne*ti*minde Pontus devletini yeniden kurmak için çalışmaya başlamışlardı

Yöredeki Kuva–i Milliye birlikleri ise Rum*ların bu hareketlerine karşı çalışmalara girmişlerdi

İngil*tere padişah Vahdettin'e bu bölgede çatışmaların durdu*rulması için baskıda bulundu

Padişah yöredeki karışık*lık*ların önlenmesi Mondros Ateşkes antlaşma*sına uygun olarak padişaha bağlı bir düzenin sağlan*ması için Mus*tafa Kemal'i 9

Ordu Müfettişi olarak görev*lendirdi

Mus*tafa Kemal Hükümet Komiserliği ve askeri makamlara emir verme yetkisini de aldı ve Samsuna çıktı

(19 Mayıs 1919)

İngilizler İstanbul hükümetine verdikleri raporda Samsun ve çevresinde müslüman halkın Rumlara bas*kıda bulundukları ileri sürmüşlerdi

Mustafa Kemal yap*tığı incelemelerde durumun İngilizlerin iddia ettiklerinin tam tersi olduğunu tespit etti eldeki kuvvetlerden yarar*lanarak Samsun ve çevresindeki Rumların çalışmalarını önledi ve asayişi düzenledi

HAVZA BİLDİRİSİ (28 Mayıs 1919)
Mustafa Kemal Paşa Samsun'dan Havzaya geçerek Yunanistan'ın Batı Anadolu'da yaptığı işgallere karşı ulu*sal bilinci uyandırmak için bildiri hazırladı

Bildiri tel*grafla askeri yetkililere idari amirlere ve müdafa–i hukuk cemi*yetlerine gönderildi

Bildirinin Önemli Maddeleri:
1 İzmir Manisa ve Aydın'ın işgallerini kınayan mi*tingler düzenlemesi
2 İtilâf Devletlerine ve Osmanlı hükümetine işgalleri kınayan protesto telgraflarının çekilmesi
3 Hristiyan vatandaşlara karşı herhangi bir saldırı*dan kaçınılması
4 Yapılan çalışmaların sonuçlarının 9

Ordu müfet*tişliğine haber verilmesi
Not: Havza Bildirisinin yayınlanmasından sonra dü*zenlenen mitinglerde ulusal bilinç kuvvetlenmiştir
AMASYA GENELGESİ (22 Haziran 1919)
Mustafa Kemal Ali Fuat Paşa Rauf Orbay Refet Bele ve Kazım Karabekir ile haberleşti

Mustafa Kemal Ali Fuat Paşa Rauf Orbay ve Refet Bele ile Amasya'da buluştu

Amasya Genelgesi hazırlandı

Genelgeyi Kazım Karabekir ve Mersinli Cemal Paşalar gönderdikleri ha*berlerle benimsediklerini bildirdiler

Askeri ve sivil ma*kamlara şifreli olarak gönderilen genelgenin maddeleri şunlardır:
1 Vatanın bütünlüğü ve ulusun bağımsızlığı tehli*ke*dedir

2 İstanbul hükümeti galip devletlerin etkisi altında bulunduğundan yüklendiği sorumlulukların gereğini ye*rine getirememektedir

Bu durum ulusumuzu yok olmuş göstermektedir

3 Ulusun içerisinde bulunduğu durumu belirlemek ve haklı durumunu dünyaya duyurmak için hertürlü etki ve denetimden uzak bir ulusal kurulun varlığı gereklidir

Bunun için Anadolu'nun güvenli yeri olan Sivas'ta ulusal bir kongrenin acele olarak toplanması kararlaştırılmıştır

4 Ulusun bağımsızlığını yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır

5 Bu amaçla bütün vilayetlerden ve kazalardan parti anlaşmazlıkları dikkate alınmadan halkın güvenini kazanmış üç kişinin seçilerek Sivas'a gönderilmesi ge*rekmektedir

6Gönderilecek temsilciler Müdafaa–i Hukuk ve Redd–i İlhak Dernekleri ve belediyeler tarafından seçile*cektir

7 Askeri ve ulusal örgütler dağıtılmayacaktır

8 İşgallere karşı yurdun savunması birlikte yapıla*caktır

AMASYA GENELGESİNİN ÖNEMİ
VE SONUÇLARI
1 Ulusal egemenlik fikri belirtilmiştir

Ulusa ulusal egemenliği gerçekleştirme konusunda bir çağrı yapılmış*tır

2 Ulusal kurtuluş savaşının gerekçesi ve yöntemi belirginleşmiştir

3 Osmanlı Devletinin görevini yerine getiremediği açıklanarak yeni bir devlet kurulması fikri ortaya kon*muştur

4 İstanbul hükümetinin işgaller karşısında sessiz kalması ve tepki göstermemesi dikkate alınarak Anadolu halkının haklılığı konusunda bir şüphenin belirdiği açık*lanmıştır

5 Genelge bir taraftan İtilaf Devletlerine diğer ta*raftan da Osmanlı hükümetine karşı halkı mücadeleye davet etmiştir

Mustafa Kemal'in Amasya Genelgesini hazırlaması ve genelgeyi bütün Anadolu'ya yayınlaması İstanbul'da yetki sınırla*rını aşmak olarak değerlendirilmiştir

İngilizle*rin baskı*sıyla İç İşleri bakanı Ali Kemal Mustafa Kemal Paşa'ya görevden alındığını bildirmiştir

Mustafa Kemal bu emri dinlemeyerek ancak padişahın emrini alabilece*ğini açıklayarak İstanbul'a dönmedi

Böylece ulusal ör*gütleme çalışmaları için zaman ka*zanmıştır

Mustafa Kemal doğu illerindeki ulusal direnişi düzen*lemek için toplanan Erzurum Kongresine katılmak için Erzurum'a hareket etti

ERZURUM KONGRESİ
(23 Temmuz – 7 Ağustos 1919)
Erzurum Kongresinin hazırlıklarının yapıldığı sırada Mustafa Kemal'in tutuklanma kararı alındı

Mustafa Ke*mal 9 Temmuz 1919'da resmi görevinden ve askerlik mesleğinden istifa ettiğini İstanbul'a bildirdi

Mustafa Kemal ulusal örgütlenme çalışmalarının 9

cu Ordu Mü*fettişi olarak yapmıştı

İstifasından sonra emir verme yetkisi kalmamıştı

Mustafa Kemal'in her an tutuklanması ulusal örgütlenme ile ilgili çalışmalar durdurabilirdi

An*cak 15

Kolordu Komutanı Kazım Karabekir'in ben ve kolordum emrinizdeyiz Paşam demesi bu tehlikenin or*tada olmadığını göstermiştir

Mondros ateşkes antlaşmasının 24 maddesinde Vilayet–i Sittede karışıklık çıktığında bu vilayetlerin her*hangi bir bölümünü işgal hakkını İtilaf Devletleri yerine getirirler şeklinde kararlaştırılmıştı

İtilaf Devlet*leri bu bölgede bir Ermeni devleti kurmayı amaç*lanmıştı

Kongre Wilson ilkelerine göre bölgede müslüman nüfusun çoğunlukta olduğunu ispatlamak Doğu Anado*lu'daki direniş birliklerini örgütlemek ve Ermeni dev*letinin kuruluşunu önlemek için toplandı

KONGRE KARARLARI
1 Ulusal sınırlar içinde yer alan vatanın parçaları bir bütündür birbirinden ayrılamaz

2 Her türlü yabancı işgal ve baskısı karşısında Os*manlı Hükümeti dağılırsa ulus topyekün kendisini sa*vu*nacak ve direnecektir

3 Vatanı kurtarmak ve bağımsızlığı kazanmak yo*lunda İstanbul hükümeti başarısız olursa bu amacı ger*çekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır

Bu hü*kümet milli kongrece seçilecektir

Kongre toplanma*mışsa bu seçimi Heyet–i Temsiliye yapacaktır

4 Ulusal kuvvetleri ve ulusal iradeyi egemen kılmak temel esastır

5 Hristiyanlara siyasi egemenliği ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalıklar verilmeyecektir

6 Manda ve himaye kabul edilmeyecektir

7 Mebusan Meclisinin hemen toplanmasını ve hü*kümet işlerinin Meclis tarafından kontrol edilmesini ger*çekleştirmek için çalışılacaktır

Kongre alınan kararları uygulamak için bir Temsil Kurulu (Heyet–i Temsiliye) seçti

Bu kurulun başkanlı*ğına Mustafa Kemal getirildi

KONGRENİN ÖNEMİ:
1 Kongrenin toplanış şekli ve amacı bölgesel ol*makla beraber aldığı kararlar vatanın bütününü kapsa*dığından ulusal bir kongredir

2 Kurtuluş savaşının temel programı oluşturulmuş*tur

3 Bağımsızca yaşanacak milli sınırlar ilk kez belir*tilmiştir

4 İstanbul'daki hükümetin dağılması karşısında ulusal kongrece bir hükümetin kurulacağının belirtilmesi ileride ulusal nitelikli yeni bir devletin oluşturacağı fikrini uyan*dırmıştır

(Bu durum TBMM kurulmasıyla gerçek*leşti

)
İstanbul hükümeti başbakanı Damat Ferit Mustafa Kemal ile Rauf Bey'in tutuklanması emrini verdi

Mustafa Kemal Sivas Kongresi hazırlıklarını yapmak üzere Siva*s'a geldi

SİVAS KOGRESİ (4 – 11 Eylül 1919)

Kongre Amasya Genelgesi gereğince toplandı

Kon*gre toplandıktan sonra aşağıdaki tartışmalar çıktı:
1 Mustafa Kemal'in kongre başkanlığına seçtiril*memesi

Mustafa Kemal kısa sürede duruma egemen oldu ve başkan seçildi

2 Kongrenin İttihatçılıkla suçlanması

Yapılan gö*rüşmelerle böyle bir ilişkinin olmadığı kongreye kabul et*tirildi

3 ABD mandasının kabul edilmesi

Mandacılık kabul edilmedi

Manda yöne*timi I

Dünya savaşı sonunda sö*mürgeci devletlerin Wilson ilkelerini kendi çıkarları yo*lunda yorumlayarak or*taya koydukları bir yöntemdi

Bu yöntem ile henüz ba*ğımsız olma yeteneğine sahip olma*yan uluslar Cemiyet–i Ak*vam (Millet Cemiyeti) tarafın*dan bu yete*neğe sahip oluncaya kadar yönetilecekti

Ancak bu gö*revi Cemiyet–i Akvam yapmayacak bu iş için gelişmiş ileri bir devleti görevlendirecekti

KONGRE KARARLARI
1 Mondros antlaşması ile saptanan sınırlar içinde bütün topraklar bölünmez bir bütündür

2 Padişah tarafından dağıtılan Mebusan Meclisi derhal toplanmalıdır

3 Hristiyanların güvenliği olduğundan hristiyanlara ayrıcalık tanınmayacaktır

4 Manda ve himaye kabul edilmeyecektir

5 İrade–i Milliye adında bir gazete çıkartılacaktır

Bunların yanı sıra aşağıdaki çalışmalar gerçekleşti*rildi

– Anadolu'da ve Rumeli'de kurulan Kuvai Milliye dernekleri Anadolu ve Rumeli Müdafa–i Hukuk Der*neği adı altında birleştirildi

– Erzurum Kongresinde kurulan ve Doğu Anadolu*'yu temsil eden Temsil Kurulunun bütün vatanı temsi*lettiği kararlaştırıldı

KONGRENİN ÖNEMİ
1 Erzurum kongresinde alınan kararların tümü ulusa ait olduğu kabul edildi

2 Amasya Genelgesinde belirtilen ulusun gelece*ğine ulusun kendisinin karar vereceği maddesi ger*çek*leştirildi

3 Anadolu ve Rumeli Müdafa–i Hukuk Derneğinin oluşturulması ile ulusal kurtuluş hareketlerinin tek teşkilat tarafından yönetilmesi sağlanmış ve bu teşki*latlanma yurdun tümünü kapsamıştır

4 Mustafa Kemal kongrede seçilen Temsil Heyeti*nin başkanlığına seçilmekle liderliği kabul edildi

5 Kongreden sonra Temsil Heyeti Ali Fuat Paşa'yı Batı Anadolu'daki milli kuvvetlere komutan olarak atadı Bu atama Temsil heyetinin yürütme yetkisini kul*lanan bir karar organı özelliğinde olduğunu göstermiştir

DAMAT FERİT HÜKÜMETİNİN DÜŞÜRÜLMESİ
Damat Ferit Sivas Kongresi öncesinde Elazığ valisi Ali Galip'i Kongre'nin toplanmasını önlemekle görevlen*dirdi

Alınan tedbirle bu tehlike önlendi

Kongrede alınan kararda milletin Damat Ferit'e güveni olmadığı kararlaş*tı*rıldı

Bu durumun padişaha bildirilme kararı alındı

Padi*şahla görüşme sağlanamadı

Bunun üzerine İstan*bul'a ulustan yana bir hükümet kuruluncaya kadar İs*tanbul'la her türlü haberleşme ve resmi ilişkilerin kesil*mesi karar*laştırıldı

Damat Ferit istifa etmek zorunda kaldı

Bu ge*lişme Milli hareketin ve Temsil heyetin ilk ba*şarısıdır Ali Rıza Paşa sadrazamlığa getirildi

Damat Fe*rit'in gö*rev*den uzaklaştırılmasına kadar geçen sü*reçte Temsil heyeti bir hükümet gibi çalışmış ve yürütme gö*revini yerine getirmiştir
AMASYA GÖRÜŞMELERİ (20–22 EKİM 1919)
Ali Rıza Paşa hükümeti Temsil heyetinin başarılı mu*halefeti sonucu kurulmuştu

Bu nedenle bu hükümet milli hareketin Anadolu'daki gücünü anlamış ve Temsil heye*tine karşı ılımlı bir politika izlemeye başlamıştı

Temsil heyeti ve Ali Rıza Paşa arasında yapılan görüş*meler so*nunda Amasya görüşmelerinin yapılması karar*laştırıldı

Ali Rıza Paşa hükümeti Salih Paşa'yı Amasya'ya gön*derdi

Mustafa Kemal'in başkanlığındaki heyetle Salih Paşa arasında yapılan görüşmelerde şu kararlar alınmış*tır:
1 Mondros antlaşması ile beliren sınırların bütünlü*ğünün ve bağımsızlığının sağlanması
2 Azınlıklara siyasi bağımsızlığımızı ve sosyal den*gemizi bozucu ayrıcalıkların tanınmaması
3 Sivas Kongresi kararlarının İstanbul hükümeti ve Meclis–i Mebusanca kabul edilmesi
4 Anadolu ve Rumeli Müdafaa–i Hukuk Cemiyetinin İstanbul hükümetince tanınması
5 Meclis–i Mebusanın bir an önce Anadolu'da gü*ve*nilir bir yerde toplanması ve bu amaç için seçimlerin ya*pılmasının sağlanması
6 İtilaf Devletleri ile yapılacak barış görüşmelerinde Temsil Kurulu nun uygun göreceği temsilcilerin gönde*ril*mesi
Temsil Heyeti ile İstanbul hükümeti arasında yapı*lan Amasya görüşmesi İstanbul hükümetinin Anadolu'da ulusal hareketi resmen tanınmış olma*sını sağlamış*tır Böylece Anadolu ve Rumeli Müdafa–i Hukuk Cemi*yeti'nin kuvveti de İstanbul'da anlaşılmıştır

Salih Paşa Amasya'da alınan kararların İstanbul hü*kümetine kabul ettireceğini ettiremezse istifa edeceğini açıklamıştır

Salih Paşa yalnız Meclisi Mebusanın topla*nabilmesi kararını kabul ettirebilmiştir

Not: Mustafa Kemal Paşa'nın Mebusan meclisinin İstanbul'da toplanmasını doğru olmayacağını Salih Paşa*'ya belirtmesinin gerekçeleri şunlardır:
1 Padişahın mandacı fikirler nedeniyle meclisi baskı altına alacağı
2 İtilaf Devletlerinin Mebusan Meclisindeki çalışma*ları etkileyebileceği idi

MECLİS–İ MEBUSAN VE TEMSİL HEYETİNİN
ANKARA'YA GELMESİ (27 Aralık 1919)
Meclis–i Mebusanın oluşturulması için seçimlerin yapılması kararlaştırılmıştı

Mustafa Kemal ve arkadaş*ları İtilaf Devletlerinin ve İstanbul hükümetinin baskıla*rı ne*deniyle yapılacak seçimlerde ulusal hareket yanlısı olma*yan kişilerin milletvekili seçilebileceğini dü*şünmüş*lerdi

Ancak yapılan seçimde çoğunlukla Anadolu ve Rumeli Müdafa–i Hukuk Cemiyetinin üyeleri seçildi

Mustafa Kemal Meclis–i Mebusanın Anadolu'da gü*venilir bir yerde toplanmasını önerdi; çünkü İtilaf devlet*lerinin ve Padişah'ın baskısıyla Meclis–i Mebusanda ulu*sal kurtuluş savaşı yönünde olumlu kararların alınama*yacağını düşünüyordu

İstanbul hükümeti ile Mustafa Kemal'in yakın arkadaşları Meclis–i Mebusanın başkent İstanbul'da toplanmasını istediler

Meclis–i Mebusan'ın İstanbul'da toplanması karar*laş*tırılınca meclisle daha yakından ilişki kurabilmek için Temsil heyeti Ankara'ya hareket etti

Ankara'nın seçil*mesinin nedenleri şunlardır:
1 Ulaşım ve haberleşme bakımından Sivas'tan daha iyi olması
2 Demiryolu ulaşımının sonunda bulunması
3 İleride açılması düşünülen Batı Cephesine yakın olması
4 Ankara halkının ulusal hareketi desteklemesi

MECLİS–İ MEBUSAN VE MİSAK–I MİLLİ

Mustafa Kemal Ankara'da İstanbul'a gidecek millet*vekilleri ile görüştü

Bu görüşmelerde kendisi hakkında tutuklanma kararının olması nedeniyle İstanbul'a gide*meyeceğini açıkladı

Milletvekilleri ile yapılan toplantıda şu kararlar alındı

1 Mecliste Müdafa–i Hukuk Grubu kurulacak
2 Mustafa Kemal'i meclis başkanlığına seçmek
3 Sivas Kongresinin kararları kabul ettirilecek
Mustafa Kemal'in meclis başkanlığına seçilmek is*temesindeki amaç şunlardı: ulu*sal hareketin lideri oldu*ğunu meclise kabul ettirmek ve herhangi bir işgal nede*niyle yeni bir meclis toplamaktı

Mebuslar meclisi 12 Ocak 1920'de açıldı

Milletvekil*leri padişahın güdümüne girdiler ve Mustafa Kemal'i meclis başkanlığına seçmediler

Ancak bir grup millet*vekili Fe*lah–ı Vatan adı verilen bir grup kurarak Mus*tafa Kemal*'in hazırladığı taslak doğrultusunda Misak–ı Milli deni*len belgeyi meclise ka*bul ettirdiler

MİSAK - I MİLLİ KARARLARI (28 Ocak 1920)
1 30 Ekim 1918'de ortaya çıkan Türk ve İslam ço*ğunluğu bulunan yerlerin tümü ayrılmaz bir bütündür

2 Arap memleketlerinin durumu halkın serbestçe verecekleri oya göre tespit edilmesi gereklidir

3 Batı Trakya'nın durumu halkın özgürce kullana*cakları oylama ile belirlenmelidir

4 Kendi istekleriyle ana vatana katılmış olan Kars Ardahan ve Artvin için gerekirse halkın oyuna başvurul*malıdır

5 Osmanlı Devleti'nin başkenti ve Hilafet merkezi İstanbul'un ve Marmara denizinin güvenliği sağlanmalı*dır

Bu esas doğrultusunda Boğazlar diğer ilgili devlet*lerle birlikte verilecek kararlarla dünya ticaretine ve ula*şımına açılması sağlanacaktır

6 Azınlıkların hakları komşu ülkelerdeki müslüman halkı da aynı haktan yararlanmaları koşuluyla kabul edi*lecektir

7 Milli ve iktisadi gelişmemiz için siyasi hukuki ve mali sınırlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır

ÖNEMİ:
Misak–ı Milli Mustafa Kemal'in fikirlerinin ve Sivas Kongresi kararlarının Osmanlı parlementosunca kabul edilmesidir

Bağımsızca yaşanacak sınırlar belirlenmiştir

İtilaf Devletleri ile yapılacak barışın esasları dünyaya du*yurulmuştur

İSTANBUL'UN İŞGALİ (16 Mart 1920)
İşgal devletleri Mebusan Meclisinin toplanmasına karşı çıkmışlardı

Mecliste etkili kararlar alınamayacağını düşünmüşlerdi

Hatta meclisin toplanması ile milli hare*ketin zayıflayacağını ümit etmişlerdi

Bu düşünceler İs*tanbul hükümetince de savunuluyordu

İtilaf Devletleri Misak–ı Milli'yi hoş karşılamadılar

Kuva–i Milliye taraftarı gördükleri Harbiye Nazırı Cemal Paşa ile Genel Kurmay başkanı Cevat Paşa'nın görev*den alınmalarını sağladılar

Bu durum Osmanlı Devletinin siyasal bağımsızlığına kesin bir saldırıdır

Meclis başkanı da tutuklandı

Bu olaylar meclisin her an dağıtılabilece*ğini göstermiştir

16 Mart 1920 İstanbul resmen işgal edildi

Milletvekil*lerinden bir kısmı tutuklandı ve Malta adasına sürüldü

Meclis 18 Mart 1920 günü toplanarak görev ya*pamaya*cağını belirterek dağılma kararı aldı

Padişah Vahdettin 11 Nisan 1920'de aldığı kararla meclisi fes*hetti

Not 1: Misak–ı Milli'nin ilanı üzerine İtilaf Devletleri*nin baskısı arttı

Bunun üzerine Ali Rıza Paşa hükümeti istifa etti yerine Salih Paşa hükümeti kuruldu

İstanbul*'un resmen işgali üzerine Salih Paşa hükümetide istifa et*mek zorunda kaldı

Damat Ferit yeniden bir hü*kümet kurdu

Not 2: Bu olaylar Mustafa Kemal'in Meclis'in İstan*bul'da toplanmaması konusunda haklılığını ve ileri görüş*lülüğünü ispatlamıştır

İstanbul'un işgal edilmesi ve Meclis–i Mebusanın dağıtılması ile Osmanlı Devleti fiilen yıkılmıştır

I TBMM (23 Nisan 1920)
Temsil Heyeti başkanı Mustafa Kemal Paşa İstanbul*'un işgal edilmesi Meclis - i Mebusan'ın dağılması aydın*ların ve milletvekillerinin tutuklanmasını dikkate alarak Osmanlı Devletinin sona erdiğini gördü

Uzun yıllardan beri ulusal egemenliğe dayalı bir devlet kurmayı düşü*nen Mustafa Kemal Paşa ortaya çıkan bu durumu iyi de*ğerlendirdi

Bunun için olağanüstü yetkileri olan bir mec*lisin kurulmasını sağlamak amacıyla harekete geçti

Seçi*len Milletvekilleri ile İstanbul'dan Anadoluya geçen Mil*letvekillerle birlikte I

TBMM açıldı

Meclisin açıldığı gün Mustafa Kemal'in sunduğu önerge kabul edildi

Bu önerge TBMM'nin ilk kararları oluşturur

TBMM'NİN İLK KARARLARI :
1 Hükümet kurmak gereklidir

(Bu karar meclisin kurucu özelliğinin olduğunu gösterir

)
2 Geçici kaydıyla bir hükümet başkanı tanımak veya padişah yerine onu temsil eden bir başkasını tanı*mak mümkün değildir

(Bu karar meclisin devamlılığını ifade eden bir durumu gösterir

)